|
بێزاری خهڵک
بهتایبهت ژنان سهبارهت
بهپهسهندکردنی یاسای فرهژنیی
لهلایهن ئهحزابی
ناسیونالیستی دهسهڵاتدار له کوردستانی عێراق.
سازدانی: ئیسکرا
ووتوو وێژی ئیسکرا لهگهڵ "عهبدول گوڵ پهریان
"سهبارهت به یاسای " فره ژنی" پهسهندکراوی پهرلهمانی کوردستانی
عێراق.
ئیسکرا: په سه ند کرد نی یاسای فره ژنی
له لایه ن په رله مانی کوردستانی عێراقه وه، فشارێکی زۆر و چه ند لایه
نه ده خاته سهر ژنان وه ههر وه ها راسته و خۆ له سه ر مندالان، قه
تلی ناموسی.... هتد به گشتی له باری کومه ڵایهتیه وه چ ئاکامێک به جێ
ئه هێڵێت؟
عهبدول گول پهریان:
به درێژایی ده سه ڵاتی ئه حزابی ناسیونالیست له کوردستانی عیراقدا، پیش
تر وه به ر له هاتنه گۆری ئه م یاسایه، له قه تلی ناموسیه وه بگره تاکو
خۆسوتانی ژنان و هه موو چه شنه ده ست درێژیهک له د ژی مافی ژنان، له
ژێر سێبهری حیزبه ناسیونالیسته کانی کورد، ڕه وتێکی به ردام بووه. ته
ناته ت به بهرد کوشتنی ژن له ژێر سایهی ده سهلاتدارانی ناسیونالیستی
کورد رووی داوه. له سه رهتای به حکومهت گه یشتنی حیزبه ناسیونالیسته
کانی کورد له عێراقدا هه لسوراوانی کومونیست بۆ پاراستنی ژنان له زه
ختیک که به سهریاندا ده کرا، جێگا و رێگایهکی ئهمن بو ژنان دابین و
دیاری دهکرد و به م جۆره حمایهی خۆیان له ژنانیک که له بهرانبهری
ئهم ده ست دریژیانه وه روبه رو ئه بونه وه حمایه ئه کران. به لام چه
ند جار ئه م شویێانه له لابه ن هێزه چه کداره کانی حیزبه ناسیونالیسته
کانی حاکم وه بهر هێرش ده دران و داده خران. ئهمهوێ بڵێم که ئهم
بێمافیه له دژی ژنان له کوردستانی عێراق دا ده گه رێته وه بو ئه و کاته
ی که ئه م یاسایانه خۆیان ده رنه خستبوو. ئه م په رله مانه به په سه ند
کردنی یاسایهک که گوایه ئه گه ر ژنێک منداڵی نه بێت یان خو ته ندروستی
باش نه بێت، هاو سه ری ئه م ژنه ده توانێت هاو سه رێکی تری هه بێت، له
واقیع دا ئه یه وێت مۆری یاسایی له سه ر سیاسه ت و کولتوری د ژ به ژنان
یاسایی بکاته وه. به ڵام باس له وه ناکات که ئه گه ر پیاو توانایی
منداڵ نه بون یان نه بونی ته ندوروستی هه بێت باسی لێ ناکه ن. هوی ئه م
هه ڵوێسته ش ئه وه یه که ناسیونالیسم، پیاو مه زنی، مه ژهب به گشتی له
گه ڵ بیر و باوه ری په رله مان چیه کان وه حکومه ته که یان یه ک ده
گرێته وه. هه ر وه ها له ناو بیر و باوه ری کۆن وه ڕ زاوی ئه م ده سه
لات دارانه له گه ل هێزه ئیسلامیه هاو په یمانه کانیان دا، پێیان وایه
که ژنان ئه بێت وه کو کۆیله سه یر بکرێت. هه ر به م بۆنه وه یاسا وه
سونه تی ئه م حیزبانه له دهسه ڵاتداره تی دا لایهنگری بێ ئه م لاو ده
و لای پیاو مهزنین وه پێش له هه موو شتێک تێ ده کوشن هه لێ بریخسێنن
که جۆره یاسانه بێرنه مهیدانه وه سوک سهیرکردن وه بێ حورمهتی بکه ن
به باو له کۆمه لگادا. "فره ژنی" وه گه شه پێدانی یاسایی ئه م باوه
رزیوه مانای ئهوهیه که هه لومهرجێکی توند وه تیژ له بواری ژێر دسته
یی ژنان دا بهێننه مهیدانه وه. بێ گومان ئاکامه کانی ئه م کۆنه په ر
ستی یه راستهوخۆ کاریگهری ده بێ له په ره دان به قه تلی ناموسی وه
باقی گیر وه گرفته کانی کومهڵایه تی وه به تایبه ت خرابتر بوونی وه زعی
مندالان له ناو ئه م جوره عائله یانه دا. هه ر وه ها که پیشتر ئاماژه م
پی دا، یاسایی کردنی " فره ژه نی" له گه ل جه وههر وه له گه ل بنه
ماکانی ئیسلام و ناسیونالیسم یه ک ده گریێه وه. ژێر ده سته یی ژنان له
دونیای ئه م رجعیانه دا، ئیهانه وه سووکایهتی به ژنان یهعنی کۆیله تی
موتلهق دهرحه ق به ژنان وه ئهم یاسایه ئه یهوێ ئه م کاره بکات . به
ڵام له پاڵ ئاکامه زیان باره کانی ئه م یاسایه وه ئاکامه کانی به ره ی
کومه لگا خوی پیشان ده دات. سهرهرای هه ر جۆره رواله ت وه ناوهرۆکی
دوا کهوتوانه ی یاساکانی دوێـنێ ی حکومه تی بهعپ وه ئه مروی حیزبه
ناسیونالیسته کانی کورد که ته قه لاکانیان ژیرده سته یی ژه نان بووه به
لام سکولاریزم، ئازادی خوازی وه یه کسانی، یه کیک له بنه ماکانی میژویی
جه ماوری خه لکی کوردوستان بووه. پێک هێنانی شورا کریکاریه کان له سالی
91، هاتنه مهیدانی مه یلی کومونیستی و کرێکاری، ناره زایهتی ده ر
برینی قوڵی خه لک له حکومه تی ئه م حیزبانه که جگه له هینانی نه داری
وه بی مافی بو کومه لگا هیچی تریان پێ نه بووه، ئه و رواله ته یه که بی
گومان له به رانبه ر ملهوری ئه م یاسایانه ی حاکمانی د ژ به ژنان له
کوردوستاندا د ێنهمهیدانه وه. ژنان نه ته نیا خوازیاری ئه م کویله
تیه نین به لکو به هوی ده ست درێژی به سه ر مافه ئینسانیه کانی خویان
دا شان به شانی پیاوانی ئازادیخواز وه یه کسانی خواز له د زی ئه م
یاسایه دێنه مهیدان.
ئیسکرا: که سانێک لهلایهنگرانی ئه م
یاسایه ئید یعا ده که ن که کومه لگای کوردستان وه عێراق کومه لگایهکی
ئیسلامیه وه کولتوری عه شیره تی له کومه لگا دا جیگاو ریگای جی که وتوی
هه یه. هه ر وه ها ئه لین که په رله مان به شیوازیکی دیموکراتیانه یاسا
په سهند ئه کات وه له سه ر ئه ساسی سونه تی دیموکراسی هیچ ره خنه یهک
له دیموکراتیک په سه ند کرده نی ئه م مه سه له یه نیه وه هه ر وه ها
ئیه ڵێن، هه بونی مه یلی جۆراوجۆری سیاسی ئه بێ پی ناسه بکریت. په سه
ند کرد نی ئه م یاسا له په رله مان به ده نگ دانی موخالف وه موافق
پیشان ده ری ره وتی گه شه کرده نی دوموکراسیانه ی په رله مانه. له به
رانبه ر به م جوره ده لیلانه وه رای ئیوه چیه؟
عهبدول گول پهریان:
له هیچ که س شاراوه نیه که لایه نگرانی ئه م یاسا ئه و که سانه ن که هه
ر کامه یان له یه کێک له حیزبه ئیسلامیه کان یان حیزبه ناسیونالیسته
کان دا به ماوه ی 17 ساله به سه ر کورسیه کانی په رله مانیدا راکشاو ن
که به شیک له م به ناو "نوێنهرانی په رله مانه" هه ر ئێستا و پێش
هاتنه ئارای ئه م یاسایه، فره ژنی له ژیانیان دا دامهزراوه. ئه مانه
پیان وایه بو د ریژه پیدان به ده سه لاتی کونه په ر ستانه وه هاو به شی
خۆیان، ئه م جوره یاسایانه که ژیرده سته یی ژنان پێناسه ئه کات، ته مه
نی زیاتر به حکومه ته که یان ئه به خشێیت. حیزبه ئیسلامی وه
ناسیونالیسته کانی حاکم له کوردستانی عیراق بو کرد ن به باو وه په سه
ند کرده نی ئه م حوره یاسایانه له د ژی ژنان وه هه روه ها زۆربه ی
یاساو وه سونه تی دواکه وتوانه ی تر هاو به شن. ئه و که سانه ی که
ئیدیعا ده که ن که کومه ڵگای کوردوستانی عێراق ئیسلامیه، ههر ئه و به
ده سه لات گه یشتوانه ن که خه ریکی دوپات کردنه وه ی فڕو فیشاله کانی
خومه ینی و باقی جڕ وجانه وه ره کانی حاکم له ئیران کاویژ ده که ن وه
به دو پات کردنه وه ی ئه م چرت و پرتانه وه تی ئه کوشن مه یدانی
هاوکاری زیاتر له نیوان لایه نه جوراوجوره کانی ناو په رله ماندا که هه
ر یه که به دانهیهک له م حیزبه کونه په ره ستانه وه په یوندیان هه یه،
ساز یکه ن. سه باره ت به دیموکراسی بونی ئه مانه وه هه ر ئه ونده بڵێم
که ماهیه تی دیموکراسی پێش که ش کراوی نه زمی نوی بوش، زورتر له هه ر
جێگایک بو خه لکی کوردستان ڕوون وه ئاشکرایه. پێویست ناکات ئه م چلکاو
خورانه ی نه زمی نوی له په رله مان ده رسی دموکراسی به خه لکی
کوردوستان به ده ن. ئه م یاسای فره ژه نی خوی ئاکامی ئه م دیموکراسیه
یه که ئیدعای ده که ن. به بروای من کومه لگای کوردوستان چ له کاتی
حکومه تی بعپ و چ له کاتی حکومه تی ناسیونالیسته کانی ده ست کردی بۆش،
هیچ کانیک ئیسلامی نه بوه. ئه وه ی که له عیراق وه له کوردستانی عیراق
دا دوا که وتووه ئیسلامی بووه، به س ئه و حکومه تانه بوون که به کوشتن،
ئازار وه ئه شکه نجه ی کوشاو ن خویان به سه ر خه لک دا داسه پێنن.
ئیسکرا: دوا به دوای په سه ند کرد نی ئه
م یاسایه، ههندێک ریکخراوه وه که سانی لایه نگری په رله مان تی
کوشانیان بۆ وه ر گرتنه وی ئه م یاسا ده ست پی کردوه. هوی ئه م هه
لسورانه به بروای ئیوه چی یه؟
عهبدول گول پهریان:
به بروای من ئه م گله یی و بهنداشتانه ی لایه نگرانی په رله مان ئه وه
پیشان ده دات که جم و جولی خه لک و به تایبه ت ژنان وه لایه نگرانی
مافی به رابهری ژ ن وه پیاو وه هه ر وه ها قین وه تورهیی گشتی که له
د ژی ئه م یاسا به رز بوه تهوه، لهلایه ن گرانی په رله مانه وه هه
ست پێ کراوه. ئه م ریکخراوانه وه ئه م که سانه که ئیوه ئاماژه تان پی
کرد، به بونه ی بیزاری خه لک له م یاسا تی گه یشتوون که کومه لگای
کوردوستانی عیراق کومه لگای ده وره ی ده ره به گایهتی نیه. ئه گه ر مه
جموعه یک حیزب وه ریکخراوی دوا که وتو وه ناسیونالیست وه د ژی ژ ن له
ژێر سیبه ر وه حمایه ی ئه مریکا خه ریکی حوکم رانی به سه ر خه لک دا ن،
به لام ئه وه ش ده زانن و ئهبێ بزانن که خه لکی کوردوستانی عیراق مێژو
یهکی رادیکال، ئازادیخوازانه، مودێرن و پیشرو یان له گه ل خو هه یه.
هه ر به م بونه وه ئه حزابی حاکم له گه ل لایه نگرانی په رله مانه که
یانه وه توانای ئه وه یان نیه که به راحه تی بیانه وێ کویه له یی له ئا
وه ها کومه لگایهکدا بکه ن به باو. هوی ئه م په له قاژانه ی ئه وان به
بونه ی زه ختیکی گشتی کومه لگایه که هه ستی پێ ده که ن.
ئیسکرا: به له بهرچاو گرتنی ئه م خالانه
که باست لی کرد به بروای ئێوه ههڵوێستی خه لک بو به ره نگاری هه رچی
زیادتر له بهرانبهر په سهند کرده نی ئه م یاسا ئه توانیت چی بێت؟
عهبدول گول پهریان:
له به رانبه ر هه ر جۆره ده ست دریژیهک بۆ سه ر مافی سیاسی وه کومه
لایهتی خه لک له هه ر کومه لگایهکدا به تایبه ت پپێشێل کردنی مافی
ژنان، به ره ی ئازادیخوار بێ ده نگ نابێت. دیاره کومه ڵگای کوردستانی
عێراق له م قاعیده جیاواز نیه. هه ر وه ها که ده زانین له ماوه ی 17
سال حکومه تی ره ش وه دواکه وتوانه ی ناسیونالیستی کورد دا، زۆر جار
ناره زایهتی ده ر برینی جه ماوره ری خه لکمان به شێوازی جوراوجور له
کوردوسان بینیووه. له ناره زایهتی ده ربرینی کرێکارانی سلیمانیه وه
بگره تاکو تێ کوشان له زانکۆ کانی کوردستان هاوکات له گه ل ماموستایان
له م روژانه ی دوایی دا وه بو گه یشتن به مافه به رحه ق و ره واکانیان،
به شیک چکوله له تێ کوشان وه ناره زایهتی ده ر برین له بهرانبه ر
حکومه تی ناسیونالیستی کوردوستاندایه. به بروای من به رێ خستنی که مپین
له د ژی په سه ند کرد نی ئه م یاسایه ئه بێ کاریک بکرێت که په رله مان
ئه م یاسا یه به شه رمه زاریه وه وهر گرنه وه وه داوای لێ بوردون له
ژنان بکات. ژنان وه پیاوانی ئازادیخواز، چه پ وه سیکولار، قوتابیانی
زانکو، ماموستایانی روناک بیر وه هه ر وه ها بهشه جوراوجوره کانی کومه
لگا به باشی ئه م هیز وه توانایه یان هه یه که له بهرانبه ر په سه ند
کرده نی یاسای ده وره کانی کویله تی له د ژی ژنان راوه ستن، ناره زایهتی
خۆیان ده ربرن وه تی کوشانێکی به هیز وه ری بخه ن. حیزبی کمونیستی
کرێکاری چه پی عێراق له پیشه وه ی ئه م تێ کوشانه ی خه لک له عیراق وه
له کوردوستاندا خه بات ده کات، کومه لگا له د ژی هه ر چه شنه دوا که
وتویی رێکخراو ده کات، سیا سه تی ده ژ به مافی ژه نان، کریکاران، و هه
مو به شه جوراوجوره کانی کو مه لگا رسوا ده کات. بۆ پاشه کشه پێ کرده
نی هه ر جۆره کۆیلایهتیهک له لایه ن حکومهتی دژی ژن له کوردستانی
عێراق خه ڵک ئه بێ له ده وری ئه م حیزبه کۆببنهوه.
|
