په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

١٩\١٢\٢٠١١

سینەمای کوردی و دۆزی نەتەوەیەک.


فەرەیدوون سامان    

 

هەفتەی رابردوو هەردوو چالاکی هونەری سینەمایی لەشارەکانی دهۆک و سلێمانی سازدران یەکیان بە نێوی (دیداری چرا بۆ فیلمی دیکۆمینتاری) کە لەرێکەوتی رۆژانی ١٣ تا ١٥ کە ئەم مانگەدا سازکران و وەلێ مخابن ئەوەی شاری دهۆک دوور و نزیک هەواڵەکەیم لە بڵاوکراوە کوردییەکان نەهاتە بەرچاو، هەلبەت دیارە ئەویش بە نمایشکردنی چەندان فیلمی دیکۆمینتاری بەشداری چالاکیەکە بووە.

 

راستە لەرێی نمایشکردنی ئەو بەرهەمە هونەرییانە هونەرمەندان و سینەماکاران هەوڵ دەدەن خۆیان لەقەرەی کێشە هەڵایساوە کۆمەڵایەتیەکان بدەن، بەخۆ دوور گرتن لە کێشە مێژوویی و سیاسیەکان، کە بەرای من بایەخی ئەم کێشانە زۆر گرنگترە و قورساییەکەی لەکێشە کۆمەڵایەتیەکان کەمترنییە ئەگەر زیاتر نەبێت، هەر بۆیەش لەراستیدا گەڵالەی ئەم تێبینیانەم بوونە هۆی وروژاندن و سەرهەڵدانی بیرۆکەی ئەو نووسینە کە منیش وەک سینەمادۆستێک رای جیاوازی خۆم لەبارەی ئەو چالاکییە هونەریانە دەربڕم و بڵێم کە هەندێک لەو رەخنەگرانەی بواری سینەمایی کە باس لەنەبوونی سینەمای کوردی دەکەن و پێیانوایە سینەمای کوردیی هەر لەبنەڕەتدا بوونی نییە، خۆ ئەگەر هەشبێت ئەوا گرفتاری دنیایەک کێشەیە و لە ئێستادا ئەم هونەری حەوتەمە لەکوردستاندا لەقەیراندایە، هۆکارەکانی ئەم قەیرانەش هەروەکو باسی لێوە دەکەن لە بنەڕەتدا یان نازانن بۆچی دەگەڕێتەوە، یانیش ئەوەتە ئاماژە بە هۆکارە سەرەکیەکانی ناکەن، هەندێکی تر بە ناچاری پێیانوایە میدیاو پێشکەوتنی تەکنۆلۆجیای زانیاری رۆڵی گەورەی هەیە لەلاوازکردنی پێگەی سینەما. بەو واتایە بەهۆی کاناڵەکانی سەتەلایت و هۆیەکانی تری میدیای بینراو، سینەما رۆڵی راستەقینەی خۆی لەدەستداوە.

 

هەر چەندە نها بزاڤێکی سینەمایی لەکوردستان و دەرەوەدا هەیە، بەڵام ئایا دەتوانین بڵێین لەبەرامبەر هونەری حەوتەمدا رۆشنبیری سینەمایی بەرەو پەڕاوێزبوونی دەچێت. بۆ نموونەش چۆنیەتی رۆڵی ژنی کورد لەسینەمادا، ئاخۆ لەو بوارەی هونەریەشدا هێشتا هەر پاشکۆی پیاو نییە. ئایا تا ئێستا هونەری سینەما لە کوردستاندا لەغیابی ژنی کوردا زیاتر هونەرێکی پیاوانە نەبووە؟، بەو واتایە رەنگدانەوەی عەقڵییەتی پیاو زاڵبووە بەسەر گشت بوارە هونەرییەکان، چونکە ژنە هونەرمەندەکانمان هێشتا شەرم لەجەستەی خۆیان دەکەن و بەترسەوە مامەڵە لەگەڵ جوولانەوەکانی خۆیاندا دەکەن، لەکاتێکدا سینەما بریتییە لەهێنانەگۆی جەستە لەرێی جووڵەی هونەرییانەوە.هەر بۆیەش نامۆبوون و حەزەرکردنی ژنی هونەرمەندی کورد لەجەستەی خۆی یەکێکە لەکێشەکانی سینەمای کوردی.

 

باشە بۆچی سینەمای ئێمە ( هەڵبەت ئەگەر هەیە...؟!)ئاشنا نییە بە مامەڵەکردن لەگەڵ پرسە کۆمەڵایەتییەکان بۆ نموونە پرسێکی هەستەوەری وەک سێکس. وەکو دەشبینین ماوەیەکە هونەرمەندانی ژن زیاتر بایەخ بە درامای تەلەفزیۆنی دەدەن و پێگەیان لە سینەمادا لاوازترە. بەشداریی نەکردنی چالاکانەی ژنانی کورد لەسینەما و دراما تەلەفزیۆنییەکاندا بۆچی دەگەڕێتەوە؟ ژنی کورد لەکۆی کایەکانی هونەردا، هەروەها لەسینەماشدا زیاتر باس لەدۆزە گشتییەکان دەکات، بۆ نموونە سیاسەت یان کێشە کۆمەڵایەتییە بەربڵاوەکان. بەڵام وەک مێینە کەمتر باس لەکێشەکانی خۆی دەکات، هێشتا ژنی کورد لەباسکردنی کێشەکانی خۆی دەسڵەمێتەوە.

 

لەم چەند ساڵەی دواییدا ژمارەیەک فیلم و درامای کوردیی لەکەناڵە تیڤییەکانی کوردستان پێشکەشکراون. تاچەندە ئەو درامایانە توانیویانە لەرووی هونەریی و لەرووی بابەتەوە سەرکەوتووبن؟. لەکاتێکدا بەبەراورد بە درامای گەلانی دەوروبەر هێشتا درامای ساکار و لاوازە. چونکە فیلمە کوردییەکان زیاتر بەشێوەیەکی گشتیی یان باس لە رابردوو دەکەن یانیش خۆیان لەکێشە بنەڕەتی و گەورەکان دەدزنەوە، بۆ نموونە لەهیچ فیلمێکی کوردییدا نەبینراوە، کێشەی بێوەژن، یان کێشەی چەپاندنی سێکسیی، یان چەندانی کێشەی گرنگی هاوشێوەی وەک هەرزەکاران و منداڵان ئاماژەی بۆ بکرێت. ئایا ئەمە پابەند نییە بە کولتووری داخراوی جڤاکی کوردییەوە، یان بێتوانایی و کەم ئەزموونی هونەرمەندان و نووسەرانی بواری سینەمایە، یان نەبوونی رەخنەگری سینەمایی پرۆفیشناڵ، یان دیسان دەبێ ئەوە دووبارە بکەینەوە ئەگەر ئێمە شتێکمان هەیە بەناوی سینەمای کوردی، ئەدی کوا خەسڵەتەکانی ئەم سینەمایە ، وەک چۆن نەتەوەکانی دیکە هەیانە. سەدان ساڵە ئێمە خاوەنی شیعری کوردین و ساڵگارێکیشە خاوەنی چیرۆک و رۆمانی کوردین، وەلێ من پێموایە وێڕای هەوڵێکی تاک و تەرا و ئەزمونێکی سادە و خاکەرا، لە بنەڕەتدا شتێک نییە بەناوی سینەمای کوردی کە هەڵگری خەسڵەتەکانیی سینەمایەکی نەتەوەیی بێت. بیگومان ئەم بۆچوونانەی من لەمەڕ شانۆی کوردیش هەروایە.
 

ماڵپه‌ڕی فه‌ره‌یدوون سامان

 

 

 

په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک