یاداشتنامە                     
بۆ / بەڕێوەبەرایەتى گشتى دیوانى سەرۆکایەتى پەرلەمانى کوردستان

بابەت /
1- پڕۆژە یاساى تەملیککردنى زەوى کشتوکاڵى بەسەر جوتیاراندا.
2- هەموار کردنى یاساى ژمارە 5ى ساڵى 2007 ى هەموارکراو

ئێمە وەک رێکخراوى فریاکەوتنى میللى و ناوەندى چاک ـ کوردستان لەگەلڕ ژمارەیەک لە جوتیارانى لادێکانى دەورو پشتى شارى هەولێر، بە هاوکارى رێکخراوەکانى کۆڵەڵگاى مەدەنى و پسپۆرو شارازەیانى بوارى یاسا، کشتوکاڵ ،ئابوورى ، ژینگەو شارەوانى ، هەروا بە ئامادەبوونى پەرلەمانتاران و کاسایەتى ناسراو ، بۆ تاوتوێ کردنى (یاساى کوژانەوەو لێک جیاکردنەوەى زەوى و زار لە ناو سنوورى شارەوانیەکاندا ) ژمارە (3) ى ساڵى 1998 ى پەرلەمانى هەرێمى کوردستان، هەروا یاساى ژمارە (5) ى ساڵی 2007 (یاسای هەموار کردنى یەکەمى یاساى ژمارە (3) ى ساڵی 1998 ) .
هەروا هەڵسەگاندنى یاساى وەبەرهێنان لە هەرێمى گوردستان –عێراق ، ژمارە (4) ساڵى 2006 بە تایبەتى خاڵەکانى (مادەى چوارەم لە ( بەشى چوارەم / تەرخانکردنى زەوى و زار) .
لە رێکەوتى 9/9/2007 لە هوتێلى چوارچرا کۆبوینەوە، دواى گفتو کۆى وورد و کراوە و ئەنجامدانى چەندان دیدرو کۆبونەوەى دیکە، بۆ داکۆکیکردن لە ماف و بەرژەوەندى جوتیاران و خاوەن زەوییەکانى کشتوکاڵى بەرهەمهێن لە کوردستان و پەرەپێدانى بەبرهەم و پیشەسازى کشتو کاڵى، بۆ ئەوەى ئەو کەرتە گرنگەى ئابوورى نیشتمانى چالاکانە بەشدارى لە پرۆسێسی وەبەر هێنان لە هەرێمى کوردستان بکات، هەروا بە لەبەر چاوگرتنى هەموو ئەو پێشێلکارىو زیانانەى کە جوتیاران چەشتویانە، لە ئاکامى سیاسەتى رەگەزپەرستانەى رژێمە یەک لە دوا یەکەکانى عێراقدا، بەتایبەتیش لە کاتى ئەنجامدانى تاوانى شالاوى ئەنفالەکان ، تەعریب ، راگواستن و خاپوور کردنى خانوو زەوى و زارى لادێکانى کوردستان. .لەو روانگەیەوە ،بە ئامانجى گەڕاندنەوەى مافەکانى جوتیاران و چارەسەرگردنى کێشەى زەوى و زارو قەرەبوى دادپەروەرانە . بۆ داکۆکیکردن لە ماف و بەرژەوەندى جووتیاران ء لە پێناو هێنانەدى یاسایەکى شارستان و دیموکرات،ژمارەیەک راسپاردەو داواکارى جوتیارانى کوردستان، لەگەڵ :
1- پڕۆژە یاساى پێشنیارکراو (یاساى تەملیککردنى زەوى بەسەر جوتیاراندا )
2 - پڕۆژە یاساى هەموارکردنى ( یاساى ژمارە ( 5 ) ى ساڵى 2007ى هەموارکراو( یاساى کوژانەوەو لێک جیاکردنەوەى زەوى و زار لە ناو سنوورى شارەوانیەکاندا )
دەخەینە بەردەستتان ، بە هیواى ئەوەى لە پەرلەمانى کوردستانء لێژنەکانى پەیوەنددار ، گفتوگۆ بکرێن و بڕیارى گونجاویان دەربارە وەربگیرێت...
لەگەڵ رێزء سوپاسەوە.

ناوەندى چاک ـ کوردستان CHAK www.chak.be
و رێکخراوى فریاکەوتنى میللى PAO
/ 10 / 2007 هەولێر


وێنەیەک بۆ:
- دیوانى سەرۆکایەتى هەرێمى کوردستان. لەگەڵ رێز
- سەرۆکایەتى ئەنجومەنى وەزیران ـ سەرۆکایەتى دیوان ، لەگەڵ رێز
هاوپێچ:
- راسپاردەکان
- داواکارییەکان
- پڕۆژە یاساى پێشنیارکراو (قانون تملیک الاراچی الزراعیە على الفلاحین )
- پڕۆژە یاساى هەموارکراو ( قانون تعدیل لقانون رقم ( 5 ) لسنە 2007 ( قانون اگفاء و افراز الاراچی داخل حدود البلدیات المعدل )
- لیستى ناو و واژۆى ئامادەبوانى کۆبوتەوەى 9 / 9 / 2007 هوتیلى چوارچرا ـ هەولێر

.................................

 

راسپاردەکان

1- یاسای کوژاندنەوەی زەوی وزاری ناو سنوری شارەوانیەکان و یاسایی وەبەرهێنان هەمواربکرێنەوە و تیایندا بەرژەوەندی جوتیاران لەبەرچاو بگیرێت.
2- پێویستە بەرلە هەموارکردن جوتیاران ، مولکداران، شارەزاو پسپۆران، رێکخراوە ناحکومیەکان رایان وەربگیرێت.
3- هەریاسا و بریارێک کە دەردەجێت، پێویستە بەوردی لێی بکۆلدرێتەوە و جدوای ئابوری ، کۆمەلایەتی ،..تادوای بۆ کرابێت ، کە خزمەت بە پرۆسێسی پەرپێدان بگەێنێ ،
4- بەپێی گرنگی و قەوارەی پرۆژەکانی وەبەرهێنان گرێ بەستی درێژخایەن(المساگحە) لەگەڵ وەبەرهێنى بیانى بکرێت ، زەویان بۆ ترخان بکرێت، لەجیاتى تەملیک کردن بە ناویانەوە، جوتیاران و خاوەن مولک لە رێگای زەویەکانیان بە پشک لەو پڕۆژانە بەشدرایان پێ بکرێت.
5- پێداچوونەوەی یاسایی بە گشت ئەو زەویانە بکرێت ، کە لەبارودۆخی نائاسایى ء گۆڕاتکارى سیاسى، دەستیان بەسەر داگیراوە یان رژێمى کۆڕ بە کۆڕ بۆ مەبەستی سیاسی ، سەربازى (راگواستن ، ئەنفال،بەعەرەب کردن ....تا دوایی ) بە ئامانجى سڕینەوەى رەگەزى کوژێندراونەتەوە ، بگەرێندرێنەوە بۆ خاوەنەئەسلییەکانى خۆیانء و قەرەبوش بکرێنەوە.
6- هەوڵ بدرێت بە شێوەیەکى ئاسۆیى خزمەتگوزارى شارەوانى، تەندروستى، پەروەردەو فێرکردنء.. تاد.. لە لادێکانن ئەنجام بدرێت.
7- گواستنەوەی کارگەو پرۆژە بەرهەم هێنەرەکان بۆ زەوییە زورگاوی و بەردینیەکان بۆ دەروەی سنوری شارەوانییەکانء دەبێتە هۆکارێک بۆ پارێزگاری کردن لە ژینگە و هێشتنەوەی دارستان و سەوزایی دەوروبەری شارەکان و نەکوژاندنەوەیان .
8- پێکهێنانى لێژنەیەک کە ئەرکى بە دواداچونى کارەکانء هەموارکردنى یاساى کوژاندنەوەى زەوىءزارى ناو شارەوانییەکان، بە قازانجى جوتیاروخاوەن زەوییەکانء پێشخستنى ژێرخانى ئابورى نیشتمانى هەرێمى کوردستان لە ئەستۆ بگرێ.

داواکارییەکان

1- بریار دان لەسەر هەموارکردنى هەموارکراوى دووەمى ژمارە (3) ى ساڵی ،1998 بۆ ئەو مەبەستەش دەکرێ سەرۆکایەتى ئەنجومەنى نیشتیمانى هەرێمى کوردستان بە نوسراوێک سەرۆکایەتى ئەنجومەنى وەزیران ئاگادار بکاتەوە، کە تا پرۆژە یاساى هەموار کردنى دووەم دەردەچێت .مامەڵەى جیاکردنەوە بۆ کوژاندنەوەى زەوى و زار لەناو سنوورى شارەوانیەکان رابگرێت .
2- لە دارشتنى یاساى هەموارکردنى دووەمى یاساى ژمارە (5) ى ساڵی 2007دا ، خوازیارین: ئەو جوتیارانەى کە بە شێوەى یاسایى زەوییان بەسەر دابشکراوە یان خاوەنى گرێبەستى هەمیشەیی بن، زەوییەکانیان بەسەر تەملیک بکرێت ء، هەروا جوتیاران و خاوەن زەویەکان دادپەروەرانە قەرەبوو بکرێنەوە، وەک لە پڕۆژە یاساى پێشنیارکراوماندا، هاتووە.
-3 لە جیاتى کوژاندنەوەى زەوى و زارى کشتوکاڵى بەرهەمهێن باشتر وایە بیر لە دەروەی شارەکانیش بکرێتەوەو سوود لە زەوى و زارى زورگاوى و بەرداوى وەربگیرێت ،
4- ئەو ناوچانەى کە لە ئەنجامى سیاسەتى رژێمەکانى پێشوو رووبەرووى شالاوەکانى ئەنفال ، تەعریب و راگواستن بووینەوە، باشتروایە رێزلێنان و قەرەبوى تایبەت بکرێنەوە .
5- بەو پێیەى کوردستان هەرێمێکى کشتوکاڵییەو کشتوکاڵ سامانێکى سەرەکى داهاتى نەتەوییە ، لە کوژاندنەوەى زەوى کشتوکاڵى دەبێ ئەو خاڵە لەبەر چاو بگیرێت و زیانى پێ نەگەینرێت ،دەکرێ پرۆژەو دامەزراوە بەرهەمهێنە مۆڵەت پێدراوەکان بەدەر بن لە پلانى کوژاندنەوە.کە هەند ێکیان دەبنە هۆکار بۆپاراستنى ژینگەو پێشخستنى ئابورى کوردستان.
6- بۆ دارشتنى هەر یاسایەک لە بوارى کشتوکاڵى دا، باشتر وایە کە لەگەڵ ( یاساى پاراستن و بوژاندنەوەى بەرهەمى کشتو کاڵى لە هەرێمى کوردستان) ناکۆک نەبێت .
7- داواکارین جوتیارو خاوەن زەویەکانى کوردستان لە پرۆژەکانى وەبەرهێنان، وەک لایەنێک لە رێگاى زەوییەکانیان و بەشێوەى گرێبەستى درێژخایەن ( مساتەحە ) لەو پرۆژانە پشکدارییان پێبکرێت.
8- لە قەرە بوو کردنەوە دا، جۆر و قەوارەو جێگاى هەڵکەوتنى هەر زەوییەکى کشتوکاڵى بەشێوەیەکى واقعى و دادپەروەرانە هەڵسوکەوتى لەگەڵ بکرێت.
9- لە کاتى داڕشتنى هەر پرۆژە یاسایەک یان هەموارکردنێک و فراوانکردنى سنورى شارەوانییەکان دا، لە پێناو فراوانکردنى بازنەى دیموکراسی،ئەوە وەک میتۆدێکى شارستانى بۆ ئەوەى لایەنى پەیوەند دارو خاوەن بەرژەوەندییەکان وەک مافێکى خۆیان بەشدارییان هەبێت ، داواکارین جوتیاران و خاوەن زەویەکان بەشدارییان پێ بکرێت .
 

مشروع قانون

استنادا الى الێلاحیات المخولە لنا بموجب الفقرە ( 3 ) من المادە الپانیە من القانون رقم ( 10 ) لسنە 1977 و بناء على ما شرعه المجلس الوگنی لکردستان العراق بجلسته المنعقدە، بتاریخ / / 2007 قررنا تشریع القانون الاتی :
قانون رقم ( ) لسنە 2007
قانون تملیک الاراچی الزراعیە على الفلاحین

المادە الڕولى :
فتێحح ێنفها تملک الڕراچی الزراعیە الموزعە او المتعاقد علیها بالنسبە للفلاحین فقگ، بموجب ڕحکام وقوانین اڵاێلاح الزراعی وتعلیماتها والقوانین والتعلیمات المعمول بها فی إقلیم کوردستان، بشرگ ڕن تکون قرارات التوزیع مێدقە والعقود الدائمە بموجب قانون رقم 90 لسنە 1975 ومستوفیە لکافە الشروگ القانونیە .
2 – تێحیح ێنف الڕراچی فی الفقرە (1) إلى ڕراچی مملوکە للدولە مپقلە بحق التێرف بالنسبە للڕراچی الدیمیە، اما البساتین ڕلى ملک الێرف .
المادە الپانیە :
تسجل الڕراچی فی المادە الڕولى بقرار من وزیر الزراعە بعد التحقق من توافر الشروگ القانونیە من اللجان الزراعیە التی ستشکل لهژا الغرچ وببدل رمزى وحسب ێنف الڕرچ، الژی یێبح ڕساسا لاستیفاء الرسم القانونی فی الدوائر التسجیل العقاری .
المادە الپالپە:
على دوائر التسجیل العقاری تسجیل الاراچی حسب المادە الاولى والپانیە اعلاه و تعدیل سجلاتها تبعا لژلک.
المادە الرابعە:
لا یعمل بای نێ یتعارچ مع ڕحکام هژا القانون .
المادە الخامسە:
على الوزراء المختێون تنفیژ ڕحکام هژا القانون .
المادە السادسە:
تنفیژ هژا القانون اعتبارا من تاریخ ێدوره ونشره فی الجریدە الرسمیە من وقائع کوردستان .

عدنان رشاد المفتی
رئیس المجلس الوگنی لاقلیم کوردستان لعراق
الڕسباب الموجبە :
نڤرا للڤلم الواقع على الفلاحین لعقود منێرمە وخاێە من قبل النڤام البائد، وبهدف اعادە حقوق الفلاحین وتحقیق العدالە والساواە بین مختلف اگیاف المجتمع الزراعی ، ورفع مستوى الانتاج الزراعی کما و نوعا فی اقلیم کوردستان، اێدرنا هژا القانون.


مشروع قانون
قانون رقم ( ) لسنە 2007
رقم القرار :
تاریخ القرار:
قرار
استنادا الى الێلاحیات المخولە لنا بموجب الفقرە ( 3 ) من المادە الپانیە من القانون رقم ( 10 ) لسنە 1977 و بناء على ما شرعه المجلس الوگنی لکردستان العراق، بجلسته المنعقدە بتاریخ / / 2007 قررنا تشریع القانون الاتی:
قانون تعدیل لقانون رقم ( 5 ) لسنە 2007
قانون اگفاء و افراز الاراچی داخل حدود البلدیات المعدل

المادە الاولى:
1- یمنع إفراز البساتین والمشاریع الحیویە الزراعیە المنشاء بموجب ترخیێ ( مجازە ) من الجهات المعنیە الواقعە چمن مرحلە قید التنفیژ من التێامیم الڕساسیە للبلدیات من المادە الرابعە إژا کانت التێامیم الڕساسیە تقرر لها استعمالات زراعیە .
2- تعدیل الفقرە ( 1) من القانون اڵاگفاء المرقم 5 لسنە 2007 المعدل، من 12% الى 20% إژا کانت دیمیە و 35 % اژا کانت مرویە من مجموع مساحە الڕراچی.
3- تعدیل الفقرە ( 2) من قانون اڵاگفاء المرقم 5 لسنە 2007 المعدل، إژا کانت مرویە من 20% إلى إلى 30 % إژا کانت دیمیە و 45 % إژا کانت مرویە من مجموع مساحە الڕراچی.
4- یعوچ ڕێحاب الحیازە بڕراچی تفرز کقگع سکنیە او ێناعیە ڕو تجاریە وعند إگفائها ڵاغراچ ڕخرى من قبل جهە گالبە اڵاگفاء، فلاێحاب الحیازە ڕن یعوچوا بڕراچی مفرزە داخل حدود البلدیات بما یعادل قیمە الڕرچ المگفاە.
المادە الپانیە :
تقدر قیمە کافە المنشات و المغروسات واڵابار المقامە وکل ما انفق قی الڕرچ جهدا او مالا قبل إعلان قرار اڵاگفاء على الڕرچ المزمع إگفائها من قبل لجان مختێە وتعویچ ڕێحابها تعویچا نقدیا عادلا بالڕسعار السائدە فی الڕسواق وقت إقرار اڵاگفاء على الڕرچ المزمع إگفائها .

المادە الپالپە :
1- فی حالە اڵاگفاء جزئیا على الڕرچ، تقدر اللجان الخاێە الچرر الژی یقع على ڕێحاب الحیازە قیمە ومنفعە ویعوچ الچرر کتعویچ عینی او نقدی یچاف على النسب المقررە ڕعلاه .
2- فی حالە کون الجزء الباقی من الڕرچ غیر ێالحە للانتفاع به، من قبل ڕێحاب الحیازە ،وعدم جدواه اقتێادیا، یعتبر هژا الجزء ڕیچا مشمولا بقرار اڵاگفاء.
المادە الرابعە:
یحق لڕێحاب الحیازە الاعتراچ على قرارات اللجان المختێە، خلال مده قدرها پلاپین یوما من تاریخ التبلیغ به، لدى محکمە بداءە المنگقە التی تقع فیها الارچ الزراعیەالمگفاء حق التێرف فیها مملوکە للدولە او ملکا ێرفا .
المادە الخامسە:
تشکل لجنە مشترکە من قبل وزارە العدل والزراعە والمالیە برئاسە وزارە العدل لتگبیق احکام هژا القانون وفی حالە وقوع اعتراچ یراعى المادە السادسە اعلاه .
المادە السادسە:
على مجلس الوزراء إێدار التعلیمات اللازمە لتسهیل تنفیژ ڕحکام هژا القانون.
المادە السابعە:
1- یلغى قرار مجلس قیادە الپورە ( المنحل ) رقم 22 لسنە 1977.
2- لا یعمل بای نێ یتعارچ مع ڕحکام هژا القانون .
3- على الوزراء المعنیون تنفیژ ڕحکام هژا القانون .
4- تنفیژ هژا القانون اعتبارا من تاریخ ێدوره ونشره فی الجریدە الرسمیە من وقائع کوردستان .

عدنان رشاد المفتی
رئیس المجلس الوگنی لاقلیم کوردستان العراق
الڕسباب الموجبە :

نڤرا الزراعی والعمرانی لتحسینه لتوسع العمران فی المدن والقێبات ولزیادە الاستپمارات المحلیە والڕجنبیە فی اڵاقلیم،وعلى ڕن لایکون على حساب المشاریع الحیویە القائمە کالبساتین والدواجن وتربیە الڕبقار والعجول .. الخ..المجازە من قبل لجهات المعنیە، وخلق توازن بین الاستپمار نوعا وکما ، کژلک عدم تڕپیره على البیئە سلبیا و زیادە المنشات لغرچ استیعاب ڕزمە السکن والحرکە التجاریە المتنامیە .
وتحدید نسب معقولە لڕێحاب الحقوق فی الڕراچی بڕێنافها ، تعویچا عادلا وعدم تکرار الڤلم الواقع علیهم من قبل النڤام الدکتاتوری السابق.
.............................