١٣\٩\٢٠١٩
بیرکۆڵەکانی نێو رووبەری رۆشنبیریی!

هۆمەر
بەرینانی مە وتوویانە"دار،پوازی لە خۆی نەبێ،ناقڵیشێ"*.
تا هاتووە و بووە کورد بەدەست پوازی ناوخۆوە،زێترین کەرتبوون و
چەندبەرەکی تێ کەوتووە. دەستەڵاتە سەردەستەکان هەمیشە ئەوەندە پیاوی
بوودەڵەیان لە دەوری خۆ گلێر کردۆتەوە تا لە کاتی گونجاودا پیلانە
پۆخڵەکانیان پێ جێبەجێ بکەن. باری ناهەمواری ژیان و گوزەرانی مرۆی
کورد،دوو هێندەی تر کێشەکەی لا ئاڵۆسکاوتر کردووە و لەو مەیدانە
هەستیارەدا بەداخەوە زۆر کەس بوونەتە و دەبنە دارەدەستی ناحەزانمان کە
هەر ڕۆژە و وەک کوتک،دژ بە زمان و کولتووری خۆمان دەکاریان دێنن. ڕۆژێک
لە ناوەندە زانستییەکان،جارێک لە بنکە هونەرییەکان و بەینێکیش لە نێو
دووکان و بازاڕدا دەبنە مێمڵ و پەتا و بە دەیان ڕۆڵەی کوردپەروەر
دەخەنە نێو بۆسەوە. لە ڕۆژی گونجاویشدا سینگ دەردەپەڕێنن و لافی
نیشتمانپەروەری لێ دەدەن. ئیدی بەشی ئێمەیش دەبێت هەر سووچی خەڵوەت و
تەنیایی بێت و لە دوورەوە بە دڵشکاویییەوە سەیری ئەم دۆخە ئازاراویییە
بکەین و پاڵەوان فس فسەکان،سیمای زەقی بەر مایک و کامێراکان بن و بە
ناوی نوێنەری توێژی ڕۆشنبیری ڕۆژهەڵاتەوە،لێرە و لەوێ،ئامادەی نێو کۆڕ
و فێستیڤاڵەکان بن. جەخار جەخار بۆ ئەو ڕەوشەی ئێمەی تێداین!
بۆ ساڵانێک دەچێت ڕووبەری چاندیی کورد لێرە و لەوێ،لە بن چەتری جۆرە
دەستەڵاتێکدا،کەوتۆتە دەست تاقمێک کورتەباڵای فەرهەنگی و ئەوە هەمان
دەستەڵاتە کە ئەو پەیامەیان بۆ دەگوێزێتەوە کە کەی و لە کوێ و
چلۆن،جڤین،کۆبوونەوە و فێستیڤاڵێکی هونەریی و ئەدەبی بەڕێوە بچێت و بە
گوێرەی ڕۆشنبیرییە ئاستنزمەکەی ئەم تاقمە،تەنێ ئەوانە بانگهێشت و خەڵات
دەکرێن کە بکەونە نێو بازنەی ئەقڵییەتە قورمیشکراوەکەیانەوە.
دوابەدوای ئەو دۆخەی لە بن نسێی بەجیهانیبووندا هاتۆتەوە ئاراوە و
کۆمەڵگەی ئێمەیشی گرتۆتەوە،لەم پارەی کوردستانیش هەست بە نیوە نووزە و
هەناسەیەک بۆ کار و چالاکی لە چوارچێوەی فەرهەنگ و ئەدەبدا دەکرێت.
هەر لەم ڕێگەوە،بزاوتێکی کارا بۆ پەرەپێدان و پێشخستنی هزری نەتەوەیی
دەست پێ بووە و بەختەوەرانە ئەم بزاڤەیش هەموو دەڤەر و ناوچەیەکی ئەم
بەشەی کوردستانی[کەم و زۆر] گرتۆتەوە،بەڵام ئەوەی جێی داخ و
کەسەرە،جڤین و کۆڕە فەرمییەکان تەنێ لە بن چەترێکدا بەڕێوە دەچن کە
تاقمی کورتەباڵا،کەواسووری مەیدانەکەن و ئەوە ئەوانن مۆرکی ئەرێ بەسەر
ئەم چەشنە کۆبوونەوە و کۆڕانەدا دەنێن.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە،کۆنترۆڵ و چاودێرییەکی توند و تۆڵ بەسەر کۆمەڵە و
لایەنە سەربەخۆکانەوە لە ئارادایە و بگرە ئەم ئالییە بێلایەن و
گەلپەروەرانە،زۆر جاریش بەرەوڕووی گەلێک کۆسپ و ئارێشە دەبنەوە.
هەلپەرستانی ڕاستینەی نێو بازنەی بەناو فەرهەنگ و ڕۆشنبیریی لە
کۆمەڵگەکەی ئێمەدا،لە سای خوێندەوارییەکی نەزۆکەوە،ئێستاکە چنگیان
بەسەر هەموو بنکە و ناوەند و سەنتەرێکی فەرهەنگیی و زانستگەییدا گرتووە
و ئەوەندە لە پێستی خۆ دەرچوون کە تەنانەت پێوەر بۆ بەناو"ناودار"و "بلیمەت"
و...کۆمەڵەی کوردی دادەنێن و زانیاری نەک زانستە بێواز و کۆڵەوارەکەیان
تا کوێ بڕ بکات،بە هەمان پێوەر و پێودانگ،کێل و نیشان دەکێشن و
کەسایەتییەکان دەخەنە نێو جەغزە بەرتەسک و تەماوییەکەی خۆوە.
هەنووکە ئاستی نزمی خوێندەواری ئەم تاقمە،خەریکە دەبێتە مەترسییەکی
کوشندە بە حاڵی کۆمەڵەی چاندیی ئێمە و گەر ڕەوتەکە هەر بەم چەشنە بچێتە
پێش،سبەی مەترسی گەورەتر بەرۆکمان دەگرێت و هەرگیز ناتوانین لە بن ئەو
بارە گرانەدا پشت ڕاست بکەینەوە و خۆ لەو دۆخە دەستکردە،قوتار بکەین.
بۆیە لەسەر ڕووناکبیرانی سەربەخۆ و دەستەبژێری کوردە،لێرە و لەوێ،لەسەر
ئەم تاقمە زەینکوێرە،ڕۆشنگەری بکەن و نەهێڵن چیدی کەشوبای پاکژی چاندیی
ئێمە،لەمە زێتر لێڵ ببێت.
گەلێک جار سیما و کەسایەتییە تاسەر ئێسقان نەتەوەییەکانیش دەکەونە نێو
بۆسەی ئەم تاقمە قورمیشکراوە و مخابن هەر لەم ڕێگەوە دەرفەتی زێتریان
بۆ دەڕەخسێت.
نووسەر و شاعیر و ڕووناکبیری ئەوتۆت پێ شک دێت کە خاوەنی ئەزموونێکی
دوور و درێژە و هەتا ئێستا هەرگیز توخنی بۆنە و جڤین و دەستەڵاتی پۆخڵ
و تێکدەر بە حاڵی چاند و فەرهەنگی کوردی نەکەوتووە کەچی سووک و هاسان
بە هانای بانگهێشتەکەی ئەم تاقمە لێڵ و ساویلکەوە دەچێت و دەبێتە
ڕێنمون و چرای سەوزیان بۆ هەڵدەکات. هەر بۆیە خەمخۆرانی فەرهەنگ و
ڕۆشنبیریی کوردی پێویستە ئەم پرسیارە لە خۆ بکەن: گەلۆ چلۆنە دەرفەتی
نووزەیەک بە لایەنە سەربەخۆکان لە کۆمەڵگەی کوردستاندا نادرێت و بگرە
بەردەوامیش کەند و لەند دەخرێتە سەرڕێیان،کەچی ئێمەی نەتەوەیی هەر لە
بن ئەم گەزە ئاسمانەدا،بانگهێشت و خەڵات دەکرێین؟!
هەندێک جار ساویلکەیی ئەوتۆ باڵ بەسەر ڕووبەری فەرهەنگیی ئێمەدا
دەکێشێت کە هەستێکی نامۆ لە دەروونەوە،تێک و پێکت دەدات.
وەک میدیاکار و ڕۆژنامەڤانێک،هەندێک جار لەبەر نووسین و ئامادەکردنی
بەرنامەیەکی فەرهەنگی و ئەدەبی بەتووش دەیان گرفتەوە بوومە. هەر بۆیە
ئەی ڕۆشنبیری کورد نابێت ئەو پرسیارە لە خۆ بکات،کاتێک مۆڵەت بە
بڵاوبوونەوەی بەرنامەیەکی هونەریی و .. نادرێت،ئەی چلۆنە منی نەتەوەیی
و ... خەڵات دەکرێم؟
سەدان بەرنامە و کۆڕی فەرهەنگی و ئەدەبییت پێ شک دێت کە پێش
بڵاوبوونەوەی تاقە بەرنامەیەک،یان ڕاست پێش دەست پێبوونی کۆڕەکە یاخۆ
ڕاست هەر هەمان ڕۆژی بەڕێوەچوون،مۆرکی یاساخیان بۆ دەردەچێت و بە دەیان
مرۆی نیشتمانپەروەر و بێلایەن،ڕاپێچی ئێرە و ئەوێ دەکرێن و خۆ و
بنەماڵەکانیان،دەخرێنە بەر گوشارێکی دڵهەژێنەوە.
کە ئەمە سەربردەی ڕاستینەی کەشوبای ڕۆشنبیریی نێو کۆمەڵگەی ئێمە
بێت،ئەی دەستەبژێری مە بۆ نابێت ژیرانەتر بڕیاری ئامادەبوون و
پێشکەشکردنی وتار یان تەنانەت دانیشتن لەگەڵ کەسانێک بدات کە بە ڕوون و
ئاشکرا،لە ناوەندە ڕەسمییەکاندا دژاێتی چاند و زمانی ئێمە دەکەن و دژ
بە گەشەسەندنی فەرهەنگ و زمانەکەمان دەوەستنەوە و بە هەڕەشە بۆ سەر
ئاسایشی خۆیان دادەنێن!
کاتێک توێژی پێشڕەو و دەستەبژێری کۆمەڵێک،هەموو ئارمانجەکانی خۆی لە
نێو شوناسێکی زاڵدا ببینێتەوە و بەرگی شوناسی نەتەوەیی لەبەر داکەندرێت
و ببەسترێتەوە بە دەسەڵاتی سەردەستەوە،دیارە زۆرینەی ئەو کۆمەڵە
هاسانتر دەستەمۆ دەبێت و سووک و ساناتریش دەچێتە ژێربار و گوێڕاڵتر و
ملکەچتر بار دێت و کەمتر دووی خواستە نەتەوەییەکانی خۆی دەکەوێت.
____________________________________________
*پەندی
پێشینیان، شێخ محەممەد خاڵ، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی، چاپی
سێیەم، ساڵی ٢٠٠٠.
h_noryawi@yahoo.com
|