٥\٢\٢٠٢٦

بۆچی گرنگە "پێش ئەوەی هەر شتێ بین، دەبێ کورد بین"؟!

هەڵۆ محەمەد       

دروشمی ئاماژە پێکراو پێش ٥١ ساڵ لەگەڵ رسکانی پارتی سۆسیالیستی کورد- پاسۆکدا بەرزکرایەوە، کاری پێکرا و بۆ کرا، هەوڵی بەرجەستەکردنی درا. ئەم دروشمە بەرهەمی خوێندنەوەیەکی زرنگانە و بە دیقەتی دیرۆکی کورد بە سەرهاتەکانی و ئەو کولەمەرگییانەی بەسەریدا هاتووە و شۆڕش و ڕاپەڕین و شکستەکان بە هۆکار و ئەنجامەکانیانەوە.

گرنگی ئەم دروشمە لە قۆناغی دوای هەرەسی ١٤ ساڵەی شۆڕشی ئەیلوولی نەتەوەیی کورد، بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی و قورسایی دژواری دوا نسکۆ و سازدانی باشترین ئەڵتەرناتیڤی گردومۆڵکردنی هێزە پەرشوبڵاوەکانی کورد، بەرەنگاربوونەوەی دروشمگەلی بە عێراقیکردنی شۆڕشی کورد و پارتی پێشڕەو و خەباتی چینایەتی و دروشمە ناکوردستانی و ناواقعییەکانی ئەو سەردەمەی خەباتی چەکداریی. کوردبوون فاکتی کۆکەرەوەی هەموو ناسنامە بچووکەکانی ئێزیدی و کاکەیی و هەورامی و عەلەوی و کرمانجی و سۆرانیی و... هتد.

سازدانی کەشوهەوای دیموکراسی پلورالیزم و کاری پێکەوەیی و خەباتی نەتەوەییانە و داڕشتنی یەکگووتاری کورد لەژێر چەتری کوردبووندا، وەک گرنگترین و باشترین و رەسەنترین فاکتی کۆکەرەوەی هەموو لایەنەکان لەسەر سنووری هەرەدامێنی خەباتی هاوبەش. بۆ ئەو رۆژگارە لەم دروشم و بەرەیەکی کوردستانی ـ پاسۆک دواتر بەرنامەی بەرە کوردستانی یەکگرتووی هاوتا- شی خستە بەردەم هەموو لایەنەکان. بەولاوە هیچ هەنگاوێکی سیاسی نەبوو. وەڵامدەرەوەی هەڕەشەکانی داگیرکەر مەترسییەکانی نێوان هێز و حیزبە چەکدارەکانی کورد و تەواوی قۆناغەکە بێت.

کورد بە هەوڵێکی ناچیزە (کوردبوون) ی خۆی بە دەستکرد و ساختە مشوماڵ نەداوە و قووتی نەکردۆتەوە . ئەم بوون و چەمکە زادەی پرۆسێسێکی دوورودرێژی مێژوویی و کۆمەڵایەتی و کولتووریی و فەرهەنگیی و بگرە جوگرافیاییشە و لە هەناوی کارلێککردن و موتوربەبوونی ئەم هەموو رەهەندە جیاوازانەوە رسکاوە و چلوورەبەست بوو.

موسڵمانێک ئەگەر باوەڕی بە ئایەتی خودایی «ئێمە هەموو ئێوەمان وەک گەل و هۆز دروست کردووە بۆ ئەوەی یەکتر بناسن». دەبێت کوردبوون بسەلمێنێ، دەنا ئیسلامبوونەکەی رەوایەتی دەکەوێتە ژێر پرسیارەوە.

مارکسییەکی کورد پێویست بوو لەسەری خەباتی شۆڕشگێڕانەی سەرەتا بۆ رزگاریی نەتەوە و خاکەکەی خۆی بێت، نەک بۆ چینایەتی و دژە ئیمپریالیزم و زایۆنیزم. ئەو مارکسییە لە دەرەوەی ئەم دیدگایە و تەماشاکردنی کێشەکان لە ڕوانگەیەکی کۆسمۆپۆلیتانە و ئینتەرناسیۆنالیستەوە، بە روونی دوورکەوتنەوەی بووە لە بزاڤی رزگاریخوازی نەتەوەکەی.

گریمان رووسیا لە لایەن ئۆکرانیاوە داگیر کرا بێت، کوبا ڤێتنامی خستبێتە ژێر چەپۆکی خۆیەوە ،چین بکەوێتە بندەستی هندستانەوە، لاوس کەمبۆجیا بکاتە کۆلۆنی خۆی و بولگاریا لە لایەن رۆمانیاوە بچەوسێندرێتەوە. مارکسی هیچ کام لەم وڵاتە بندەست و بێ دەسەڵاتەنە هەر بۆئەوەی پێیان بڵێ ئێوە مارکسین و هاوڵاتی جیهانین، دەستبەرداری مافە نەتەوەییەکانی خۆتان نەدەبوون و واز لە ناسنامەکەیان نەدەهێنا لە پێناوی گێڕانی زەماوەندی برایەتی گەلاندا خەباتیان نەدەکرد، بەڵکوو راستەوخۆ بە گژ داگیرکەری وڵات و نەتەوەکەی خۆیان دەچوونەوە . ئەوەش پەرچەکرداری تەندروست و مێژووییە…

کەواتە کاتێ توانیمان ئەڵمانی و پۆلۆنی و بەرازیلی و ژاپۆنی و کاتالۆنی بسڕینەوە، رازییان بکەین بێ ناسنامە بن و هەموویان دروشم بەرز بکەنەوە و بڵێن: ئێمە مرۆڤین و برای یەکترین،ئەودەم با کوردیش وەگەڵیان دەکەوتوو و دەچێتە ناو بازنە و مەنجەڵی بە جیهانیبوونی بێ ناسنامە و بێ نیشتمانەوە. دیارە مەحاڵە هیچ نەتەوەیەک ئەوە بکات، بە پێچەوانە لەم سەردەمەدا لە هەموو سەردەمەکانی دیکە قایمتر چنگ بە ناسنامە و هێز و دەوڵەتی خۆیانەوە دەگرن. کەواتە هەتا ئەو میللەتانە سووربن لەسەر خاوەنداری تاکە خەسڵەتێکی خۆیان ، پێویستە کورد لەسەر هەرشتێکی خۆی بە ئەندازەی تاڵەموویەکیش بێت ،کە جیای دەکاتەوە لەوانی تر و تایبەتمەندیی خۆیەتیی، خۆی بە کوشت بدات.

دەستگرتن بە جیاوازیی نەتەوایەتییەوە، بۆ ئامانجی دابڕان و خۆوەتاق خستنەوە نییە لە کۆمەڵگەی جیهانی، بە ئەندازەی داکۆکییە لەو دیاردە و چەپکە جیاوازییانەی بە سرووشتی خەمڵاون و باخچەی ژیانی مرۆڤایەتییان رەنگین تر دەکەن!. ئەگەر بە نموونە لە واقيعی هەڵکەوتووی یەک نەتەوەشەوە تەماشای ئەم بەڵگەنەویستە بکەین، هونەری کوردی بە نموونە بهێنینەوە، دەبینین چ تاوانێک ئەنجام دەدەین کاتێ بە فەرمان و دەسەڵاتێکی دیکتاتۆرانە لە پێناوی یەک تۆنی و یەک رەنگی شوناسی هونەریدا، لاوک و حەیران، بەیت و بالۆرە و سیاچەنانەوە و قەتار و ئەڵاوەیسی هەمووی لە بۆتەیەکدا بتوێنیتەوە، بۆ یەک رەنگ و ئاواز هەمووی بسڕیتەوە و شتێکی دروستکراوی لێ دروست بکەیت، کە ناسروشتییە.

مێژووی کورد تژییە لە دیمەن و چیرۆکی هەمەچەشنە کە بوونەتە هۆکاری نایەکگرتوویی ئەم نەتەوەیە. بەڵام هەردوو فاکتی ئایینی و ئایدۆلۆژی زیاترین کاریگەریی نەرێنییان هەیە بۆ دوورکەوتنەوەن لە چەمکی کوردبوون. ئەم دوو روانگەیە جێگای هیچ پێناسەیەکی نەتەوایەتییان تێدا نابێتەوە. کورد لە هەردوو بەرە کەسانێکی هەن کەوا مۆرک و رۆحی کوردبوونی خۆیان لە هەناوی ئایین و ئایدۆلۆژیاوە بزر ناکەن و شانازیی پێوە دەکەن. رووداوەکانی هەنووکەی رۆژئاوای کوردستان باشترین بەڵگەیە. ئەوەی هێز و هەوێن و بزوێنەری یەکگرتوویی و یەکڕیزیی وکوردە،لەوپەڕی راستەوە بۆ ئەمپەڕی چەپ و ئاییندار، کوردبوونە: « کینە ئەم، کوردین ئەم» ،« یەکە یەکە یەکە گەلی کورد یەکە»،«٢+٢=١». بڵنکردنەوەی ئاڵای کوردستان لە لایەن منداڵی مەمکەمژە لەدەم و خاوەن پێداویستی تایبەت تا پیروپەککەوتە خانەی بە ساڵاچوان، لە بری حیزب و شەپۆلی نەعرەتە و هاواری کوردایەتی و نمایشتکردنی چەمکی کوردبوون بەر لە هەر ناسنامەیەکی تری بچووک و گرووپی، بەرئەنجامی دروشمی دایک «پێش ئەوەی هەر شتێ بین.. دەبێ کورد بین»ە.

پرسیار ئەوەیە ئەگەر بهاتایە و نیوسەدەی رابووردوو، بایەخ بەو دروشمەی پاسۆک بدرایە و هەر لایەنێک مەڵۆی خۆی بخستایەتە سەر خەرمانی ئەم دروشمە و دەوڵەمەند تر بکرایە، هەر لایەنێ لای خۆیەوە هەرسی بکردایە و ئەندام و لایەنگریی خۆی پێ پەروەردە بکردایە، بەم گیان و دروشم و یەکریزیی و یەکگوتارییەوە خەباتمان بکردایە، ئێستا لە کامە وێستگەی خەبات و ژیان و کوردایەتیدا دەبوون؟

ئەوەی جێگای دڵخۆشی و شانازییە، جۆشوخرۆشی روانگەی نوێیە بۆ کوردبوون، ئەو نەوەیەی لە پانتایی و رووبەری فراوانی سۆشیال میدیادا، رۆڵ دەگێڕن ، بە خۆپیشاندان و گردبوونەوەکان، بە کۆکردنەوەی هاوکاریی و ناردنی پشتیوانی، بە دەست دانە چەک و چوون بۆ بەرەکانی شەڕ بۆ داکۆکی لە کۆبانی و حەسەکە و.. هتد، هێز و لایەن و قەوارەی هەڕێمی باشووری کوردستان کە بۆتە قەڵا و ژێدەر و قوڵایی دۆزی کوردی پێوە گرێ دراوە، بەشدارییەکی کوردانەی ئەم تراژیدیا نەتەوەییە بوون و بە هەموو جۆرە کۆمەکێک بەتایبەت دیبلۆماسی و راگەیاندنی و خۆپیشاندان هێندەی گەلێ دەزگەی فەرمی جیهانی هاوکاریی زیاتر پێشکەش بە رۆژئاوا کرا. ئەم پێشهات و رووداو و هەڵوێستانە وەرچەرخانێکی نوێی لە مێژووی سەدەی ٢١ ی کورددا تۆمار دەکەن. شەپۆلێکی ستراتیژی نوێن و گرنگن دەبێت کورد زرنگانە هاوشانی بڕوات ئەم گیان و ورەی کوردبوونەی هاوچەرخ بە کارایی بەرجەستە بکات و نەیەڵێ سارد بێتەوە، کە بۆ خۆی ئاڵەنگارییەکی بەهێز و گەورەیە بەرووی داگیرکەراندا، وزە و مۆڕاڵێکی بەرزە بۆ بەهێزترکردنی کوردبوونی خەمڵیوو.

دروشمی « پێش ئەوەی هەر شتێ بین، دەبێ کورد بین» هەر زیندووە و وزە و پۆتێنسیال و دینامیکێتی خۆی لەدەست نەداوە و دەست دەدات ئیمڕۆش بکرێتە بانگاشە و دروشم و مارش و سروودێکی ناوەندی و هەموو گەورە و بچووک، بێ جیاوازی و لەدەوری کۆبینەوە. کورد زیندووە، کوردبوون کۆکەرەوە و چارەنووسی بوونمانە.

٢\٢\٢٠٢٦

ماڵپه‌ڕی هه‌ڵۆ محه‌مه‌د