په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌ئێمهلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

 

بۆچوونی هه‌ڵه‌یی پزیشکیی.

 

گوڵاڵه‌ پشده‌ری    

 

، برینه‌کانی گه‌ده‌ یان ڕیخۆڵه‌ واتا  Ulcus Ventricle، به‌ هۆی هه‌بوونی گرژی ده‌روونی و نه‌بوونی ئاسوده‌یی ده‌روونی واتا Stress)  )درووست ده‌بن،

په‌یامنێری زانستی Hans van Mannen  هه‌موو هه‌یڤێک هه‌ڵه‌ییه‌ک له‌ بواری پزیشکی و ده‌رمانیدا ئاشکرا ده‌کات.

 

 

پێشه‌کی ده‌بێ ئه‌وه‌ بزانین که‌، زۆربه‌ی برینه‌کانی ڕیخۆڵه‌ی دوانزه‌گرێ که‌ له‌ سه‌رزمانی خه‌ڵک له‌ به‌شێکی کوردستانی مازندا که‌  به ( قرحه‌ معیده‌)  و له‌ به‌شێکی تریدا به‌ (زخم معده)‌ ناوده‌برێ‌، برینی ناو گه‌ده‌(مه‌عیده‌) نین به‌ڵکو له‌ ناو ڕیخۆڵه‌ی دوانزه‌گرێدان، ئه‌وبه‌شه‌یی ڕیخۆڵه‌ که‌ دوایی گه‌ده‌ ده‌ست پێده‌کات.

برینه‌کان له‌ هۆکاری زیان پێگه‌یشتن و التهاب هی ناو ڕیخۆڵه‌یی دوانزه‌گرێ درووست ده‌بن.

له‌ باره‌ی هۆکاره‌کانی په‌یدابوونی ئه‌م برینانه‌، ئێستا مرۆڤ  بۆچوونێکی تر هه‌یه‌ له‌ جاران.

جاران مرۆڤ وایده‌زانی که‌ هۆیه‌که‌ی له‌ ئه‌نجامی  هه‌بوونی خه‌فه‌ت و گرژی و بێئاسووده‌یی ده‌روونییه‌، هه‌روه‌ها به‌ خواردنه‌وه‌ی قاوه‌ و هه‌ندێک جۆر خۆراکی تووند و تیژ و به‌هارات ،ئه‌م برینانه‌ له‌ ناو گه‌ده‌دا درووست ده‌بن.

ئه‌وسا  وایانده‌زانی که‌ ئه‌و که‌سانه‌ی  که‌ هه‌سته‌کانیان ده‌رنابڕ‌ن و نه‌یانتوانیوه‌ جه‌سته‌ و ڕۆحیان ئارام بکه‌نه‌وه‌،ئه‌وانه‌ ترشی ناو گه‌ده‌یان زیاتر به‌رهه‌م دێت و به‌م هۆیه‌وه‌ زووتر دیواری گه‌ده‌یان زیانمه‌ند ده‌بێت و تێک ده‌چێت.

چاره‌سه‌رییه‌که‌ زیاتر بریتی بوو له‌ ده‌رمانی دژ به‌ ترشی و یان نه‌شته‌رگه‌ری.

له‌ ساڵی 1984 وه‌ مرۆڤ ئاماژه‌ی به‌ باکتریا کرد که‌ هۆکارێکی سه‌ره‌کی له‌م کێشه‌یه‌دا بێت.

هاوکات دوو ڵێکۆڵینه‌ری زانستی ئۆسترالیایی به‌ ناوانی: Barry Marshall & Robin Warren ده‌ستییان به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ کرد که‌ له‌ باره‌ی هۆکاره‌که‌ی باکتریا بوو.

به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی ده‌زاندرا که‌ له‌ ناو ترشی گه‌ده‌دا، هیچ باکتریایه‌ک ناتوانێ بژیت،به‌ڵام مارشال و وارن سه‌لماندیان به‌ تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی ئاسان و سه‌ره‌تایی و به‌ هه‌بوونی تۆزیک شانس پێچه‌وانه‌ی ئه‌و بۆچوونه‌.

ئه‌م باکتریایه‌ توانی له‌ ناو ترشی گه‌ده‌دا بمێنێته‌وه‌ وله‌  کشت کردن(زرعی  تاقیگه‌ ) هی په‌رده‌ی گه‌ده‌ی ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی که‌ به‌م کیشه‌وه‌ گرفتار بوون نیشان بده‌ن.

بۆ تاقیکردنه‌وه‌ و  پێداگرتن له‌ سه‌ر ڕاستییه‌کان،مارشاڵ خۆی قوومێکی له‌م باکتریایه‌ خوراده‌وه‌ که‌ دوایی تووشی گرفتی برینی ڕیخۆڵه‌ بوو وئه‌و  ئه‌وه‌یی به‌ ڕێگای ده‌رمانی دژ به‌ باکتریا واتا anti biotic a چاره‌سه‌ر کرد له‌ جیاتی ئیسراحه‌ت و پارێز له‌ خۆراک.

لێکۆڵینه‌وه‌که‌ به‌ گوومان وه‌رگیرا،به‌ڵام وورده‌  وورده‌ دونیایی پزیشکی و ته‌ندرووستی دانیان به‌و بۆچوونه‌ دانا و سه‌لماندییان.

له‌ ساڵی 2005دا ئه‌وه ‌بوو که‌ ئه‌و دوو لێکۆڵێنه‌ره‌ ئۆستراڵیاییه‌ خه‌ڵاتی نۆبڵ یان وه‌رگرت.

ئێستا له‌م کاته دا هه‌ر که‌سێک که‌  برینی ڕیخۆڵه‌ ی هه‌بێ چاره‌سه‌ری به‌ ده‌رمانی د‌ژه ‌باکتریا /Anti biotic a  بۆ ده‌کرێت.

ئه‌م باکتریایه‌ که‌ پێی ئه‌ڵێن: Helicobacter pylori ، له و‌ نه‌خۆشانه‌ی که‌ برینی گه‌ده‌یان هه‌یه‌ ڕێژه‌ی  9/10 پێش دێت،هه‌رچه‌نده‌ 9  له‌ 10 که‌س که‌ ئه‌م برینه‌یان نیه‌ پێش نایه‌ت.

به‌ڵام ئه‌وه‌ تا ئێستاش پرسیاره‌ که‌ بۆ چی هه‌ندێک که‌س که‌ ئه‌و باکتریایه‌یان هه‌یه‌ تووشی برین ده‌بن به‌ڵام هه‌ندیک تووش نابن.                                                                                                     

سه‌رچاوه‌: گۆڤاری Plus

                                     www.plusmagazine.nl

    

5 December 2007

Holland

goli-67@hotmail.com