په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

١\٢\٢٠١١

 چۆن فه‌ناتیکێک ده‌رمان ده‌کرێ.                                                                                                                

نووسینی: عاموس عوز - نووسه‌ری ئیسرائیلی                                                                   وه‌رگێرانی له‌ سوێدییەوە: ره‌سول سه‌فه‌ریانی

- به‌شی هه‌فته‌م -

 

شه‌رمه‌زارییه‌کی گه‌وره‌یه‌ بۆ‌ نوسه‌رێک که‌ قسه‌ له‌سه‌ر نوسراوه‌ی خۆی بکات. چه‌ند ساڵێک پێش ئێستا کتێبێکی منداڵانم نوسی به‌ ناوی "سومکی" ( Soumchi)، که‌ زۆر شه‌خسی و له‌ زبانی یه‌که‌م که‌سه‌وه‌، له‌وێدا به‌شێک له‌ منداڵی خۆمم ئاشکرا کردوه‌. جارێکیان وتووێژێکم له‌گه‌ڵ کرا و داوام لێکرا که‌: "به‌ڕێژ عوز ده‌توانن ‌ له‌ زبانی خۆتانه‌وه پێمان بڵێن که‌ کتێبه‌که‌تان باس له‌‌ چی ده‌کات؟".


ئه‌مه‌ش موشکله‌یه‌کی سه‌ره‌کییه‌ لای من که‌ ده‌بێت به‌ زبانی خۆم له‌سه‌ر نوسراوه‌کانم بدوێم و هۆی نوسینه‌کانیان باس بکه‌م. من نامه‌وێت توێژینه‌وه‌م ببێت، هه‌وڵی ته‌داخول له‌ کاری پسپۆڕاندا ناده‌م، ته‌نانه‌ت هه‌وڵی خۆ هه‌ڵکێشان ناده‌م و باس له‌ سه‌رکه‌وتنه‌کانی بواری نوسه‌ری خۆم ناکه‌م. به‌ جێگه‌ی ئه‌وانه‌ ده‌بێت به‌سه‌رهاته‌کان و هۆگه‌لێک که‌ منیان کرده‌ نوسه‌ر بگێڕمه‌وه‌، چۆن ده‌نوسم و چۆن زاڵم به‌سه‌ر نوسیندا، چۆن جار جار هه‌ست به‌ بێده‌سه‌ڵاتی یان شادی ده‌که‌م.
 

من به‌ ئاسانی له‌ بابه‌ت لاده‌ده‌م، بۆیه‌ له‌وانه‌یه‌ ده‌سپێکی ناساندنه‌کانم ئازاری لادانه‌کانمی پێوه‌ دیار بێت. ئێستا، یه‌که‌م باسی کامه‌رانی و خۆشی ده‌که‌م. کاتێ که‌ دوازده‌ ساڵێک ته‌مه‌نم بوو، چوومه‌ مه‌دره‌سه‌یه‌کی ئایینی کوڕانه‌ی یه‌هودی که‌ هه‌ره‌ پاکپه‌ره‌ستانه‌ و زۆر ویکتۆریانه‌ بوو- ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئینسان نه‌یشیزانیبایێت که‌ مه‌له‌که‌ ویکتۆریا کێیه‌. رۆژێکیان په‌ره‌ستاری مه‌دره‌سه‌که‌،‌ به‌غیره‌تترین ژنێک بوو که‌‌ تا ئێستا من بینیومه‌، هات و هه‌موو کلاسه‌که‌ی ئێمه‌ که‌ سی یان چل کوڕ بووین له‌ ژوورێکدا کۆی کردینه‌وه‌. پاشان په‌نجه‌ره‌ و درگاکه‌ی داخست و بۆ ماوه‌ی دوو سه‌عات ده‌ستی دایه‌ ئاشکرا کردنی شاراوه‌کانی ژیان، چۆنییه‌تی کاری ئه‌ندامه‌کان، چی به‌که‌ڵکی چی دێت و کامه‌ بۆ کامه‌ دروست کراوه‌، به‌ گشتی هه‌موو ته‌پڵ و جوزه‌له‌کانی باس کرد. جوان له‌ بیرمه‌ که‌ ئێمه‌ش هه‌موومان ره‌نگمان زه‌رد و واقمان وڕ و توشی سه‌رسوڕمان بووبووین، کا‌تێک ئه‌و شه‌رحی میکانیزمی شوێنه‌ خه‌ته‌رناکه‌کان و هه‌ر وه‌ها باسی ئه‌و دوو دێوه‌زمه‌ی ژیانی سێکس، ئه‌لقاعیده‌ و حیزبوڵلای سێکس، یانی سکپڕبوونی نه‌خوازراو و نه‌خۆشێنه‌ جنسیه‌کانی ده‌کرد.

 

له‌ بیرم دێت که‌ ئێمه‌ خه‌ریک بوو ده‌بوراینه‌وه‌ که‌ من هه‌ستام و له‌ ژووره‌که‌ چوومه‌ ده‌ره‌وه‌ و ئه‌م پرسیاره‌م له‌ خۆم کرد: "باشه‌، من له‌ تێکنیکه‌که‌ و شێوه‌ کاره‌که‌ تێده‌گه‌م، به‌ڵام بۆ ده‌بێت که‌سێک که‌‌ خاوه‌ن هۆش و هه‌ستی ته‌واوه‌ خۆی تووشی وه‌ها شتێک بکات؟" په‌رستاره‌ به‌غیره‌ته‌که‌ که‌ هه‌موو شتێکی شه‌رح کرد به‌ ئاشکرا باسی له‌وه‌ نه‌کرد که‌ ئه‌م شته‌ به‌م ئیعتباره‌وه‌ چێژیشی له‌ گه‌ڵدایه‌. له‌وانه‌یه‌ ئه‌و نه‌یده‌زانی. به‌ڵام کاتێک ده‌بیسم که‌ نوسه‌رێک باس له‌و ئازار و ده‌رد و ناخۆشیانه‌ ده‌کات که له‌گه‌ڵ‌ نوسراوه‌که‌یدا دێت، من ده‌خاته‌وه‌ بیری په‌ره‌ستاره‌ به‌جه‌رگه‌که‌. من خۆم له‌به‌ر فه‌قیری و ته‌نیایی و دۆندرمه‌(Ice cream) بووم به‌ نوسه‌ر. من ته‌نیا مناڵی بنه‌ماڵه‌یه‌کی لای خواروی مامناوه‌ندی، بنه‌ماڵه‌یه‌کی زۆر فه‌قیر له‌ ئورشه‌لیم بووم. باوکم له‌ کتێبخانه‌ی گشتی ئیشی ده‌کرد و دایکیشم جار و بار وانه‌ی تاریخ و ئه‌ده‌بیاتی به‌ شێوه‌ی شه‌خسی ده‌گوته‌وه‌. ئێمه‌ له‌ شوقه‌یه‌کی( ئاپارتمان) بچوکدا ده‌ژیاین که‌ له‌ ژێرده‌ریای ده‌چوو، پڕ بوو له‌ کتێبگه‌لی جۆراوجۆر به زۆر زبان، به‌ڵام شتێکی تری وه‌های جگه‌ له‌و کتێبانه‌ تێدا نه‌بوو. باوک و دایکم زۆرتر هاورێکانیان له‌ کافه‌ ده‌دیت و منیش ده‌بووا له‌گه‌ڵیان بوایه‌تم، چون من ته‌نیا منداڵیان بووم و نه‌ده‌کرا به‌ ته‌نیا له‌ ماڵه‌وه‌ جێم بهێڵن. ئه‌وان پییان ده‌وتم که‌ ئێمه‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ هاورێکانمان قسه‌ بکه‌ین، ‌تۆش ده‌بێت به‌ ئه‌ده‌ب ره‌فتار بکه‌یت. ئه‌گه‌ر من به‌ قسه‌یانم بکردایه‌ ئه‌وه‌ خه‌ڵاته‌که‌ی دۆندرمه‌م وه‌رده‌گرت.

 

له‌ ئورشه‌لیمی ئه‌و کاته‌دا دۆندرمه‌ ده‌گمه‌نتر له‌ ئاشتی ‌ ئه‌مڕۆی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بوو. دۆندرمه‌(به‌سته‌نی) ئێعتبار و ئه‌فسانه‌ بوو، ته‌نیا که‌سانی زۆر ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌یانتوانی بیخۆن. من حه‌زم له‌ دۆندرمه‌ بوو، به‌ڵام وتووێژه‌کانی ئه‌وانیش درێژخایه‌ن بوو، حه‌وت رۆژ و شه‌وی ده‌خایاند، لانی که‌م لای من وا بوو. منیش مه‌جبور بووم شتێک بکه‌م بۆ ئه‌وه‌ی نه‌قیژێنم یان شێت نه‌بم. بۆیه‌ وه‌ک پشکێنه‌رێکی بچوک له‌وێ داده‌نیشتم وهه‌موو روداوه‌کانی نێو کافه‌که‌م ده‌خسته‌‌ ژێر چاودێری خه‌ڵکێک که‌ ده‌هاتن، خه‌ڵکانێک که‌ ده‌رۆیشتن ... وه‌ک "شێرلوک هۆڵمس" ێکی (Sherlock Holms ) بچکۆلانه‌ سه‌رنجی هه‌موو شتێکیانم ده‌دا، جله‌کانیان، سه‌روچاویان، قیافه‌کانیان، که‌وش و ده‌سکێشه‌کانیان و زۆر جاریش بڕێک له‌ به‌سه‌رهاته‌کانی ئه‌و ئینسانانه‌م ده‌ست ده‌که‌وت، کێ له‌ کوێوه‌ هاتوه‌، چ جۆره‌‌ پێوه‌ندییه‌ک هه‌یه‌ له‌ نێوان ئه‌و دوو ژنه‌ و پیاوه‌که‌دا که‌ له‌و سه‌ره‌وه‌ له‌ سوچه‌که‌‌دا داده‌نیشن، ژنه‌کان جگه‌ره‌ ده‌کێشن به‌ڵام پیاوه‌که‌ ناکێشێت، ئه‌و ژنه‌یان زۆر ناوچاو تاڵ دیاره‌، پیاوه‌که‌ ته‌قریبه‌ن هیچ ناڵێت، یه‌کێک له‌ ژنه‌کان یه‌کسه‌ره‌ قسه‌ ده‌کات، ئه‌ویتریان زۆرتر بێده‌نگه‌. من مه‌جبور بووم که‌ داستانێک بدۆزمه‌وه‌. یان ئه‌مه‌ - گه‌نجێکی باڵا به‌رزی قۆز که‌ ترسێنه‌ر ده‌هاته‌ به‌رچاو، له‌ په‌نای درگاکه‌دا داده‌نیشت و رۆژنامه‌یه‌کی له‌به‌رده‌م خۆیدا ده‌گرت، به‌ڵام نه‌یده‌خوێنده‌وه‌. به‌وردی سه‌یری به‌ر درگاکه‌ی‌ ده‌کرد و چاوه‌ڕوان ده‌بوو‌. سه‌عاتێک ده‌رۆشت، دوو سه‌عات ده‌رۆشت، خۆ چاوه‌ڕێی دۆندرمه‌که‌ی من ناکات، وایه‌ چاوه‌ڕێی که‌سێکه‌. من ده‌متوانی بیهێنمه‌ به‌رچاوی خۆم که‌ ئه‌و چاوه‌ڕوانی کێی ده‌کرد و بۆچی. به‌م شێوه‌ فێربووم که‌ به‌ سه‌یری خه‌ڵک کردن و هه‌ستلێدان و خه‌یاڵکردن ته‌نیاییه‌کانم بڕه‌وێنمه‌وه‌.

 

جار جار ده‌متوانی پارچه‌ گه‌لێک له‌ وتووێژه‌کان ببیسم و وه‌ک جاسوسێکی ئه‌منیه‌تی ئه‌و پارچه‌ بچوکانه‌ پێکه‌وه‌ بنوسێنم و داستانێکیان لێ ساز بکه‌م. ده‌بێ ئیقرار بکه‌م که‌ من ئه‌مڕۆش هه‌ر ئه‌و شێوه‌ به‌کار دێنم کاتێک که‌ ده‌بێت کاته‌که‌ تێپه‌ڕێنم، له‌ ته‌یاره‌خانه‌ یان له‌ ژووری چاوه‌ڕوانی لای دانپزشکێک یان کاتێک له‌ سه‌ره‌دا وه‌ستاوم. من به‌ هاسانی کاتێک رۆژنامه‌ ده‌خوێنمه‌وه‌ یان ته‌نانه‌ت کاتێک سه‌رم ده‌خورێنم، ده‌توانم بچمه‌ ناو فانتازیه‌وه‌. به‌شێک له‌ فانتازییه‌کانم ئیتر وه‌ک سه‌رده‌می مناڵی و کاتی فانتاسی دۆندرمه‌کان، پاک و خاوێن نین به‌ڵام له‌ هه‌ر حاڵدا هێشتا هه‌ر ده‌چمه‌ فانتازییه‌وه‌. وه‌ ده‌توانم بڵێم که‌ خه‌یاڵ کردن کارێکی به‌ سوده‌ بۆ کات بڕین، نه‌ک هه‌ر بۆ ئه‌و که‌سه‌ی که‌ خه‌ریکی نوسینی رۆمانه‌، نه‌ک هه‌ر بۆ نوسه‌ره‌کان به‌ڵکو بۆ هه‌موومان پێویست و به‌ سوده‌. ئه‌مه به‌رده‌وامه‌ له‌ سوچی هه‌موو رێگاکاندا، له‌ سه‌ره‌ی سوار بوونی پاسه‌کاندا، له‌ هه‌موو ژوورێکی چاوه‌ڕوانیدا، له‌ هه‌موو کافه‌یه‌کدا ...


به‌شێکی وه‌ها گه‌وره‌ له‌ ئینسانییه‌ت هه‌مو رۆژێک ده‌که‌وێته‌ به‌رچاومان، به‌ڵام ئێمه‌ سه‌رنجی زۆربه‌ی ناده‌ین، ته‌نانه‌ت لایشی لێ ناکه‌ینه‌وه‌، ئێمه‌ تارماییه‌کانیان باشتر له‌ ئینسانه‌ راسته‌قینه‌کان ده‌بینین. ئه‌گه‌ر ئینسان سه‌رنج و تێبینی له‌سه‌ر نه‌ناسراوه‌کان بکاته‌ عاده‌تی خۆی، ئه‌گه‌ر تۆزێک شانسی ببێت، ده‌توانێت به‌ فانتاسی کردنی کرده‌وه‌ی ئینسانه‌کان له‌ گه‌ڵ یه‌ک و شێوه‌ی پێکه‌وه‌نانیان ده‌ست بداته‌ نوسین و ئه‌م کاره‌ش ئاکامی ده‌بێت. ئه‌گه‌ریش به‌وه‌ نه‌گات لانی که‌م ماوه‌یه‌کی پێ رابواردوه‌ یان دۆندرمه‌یه‌کی وه‌رگرتوه‌. ئه‌مه‌ کات به‌ فیڕۆ دان نییه‌.


هۆیێکی تر که‌ منی کرده‌ نوسه‌ر، ئه‌وه‌ بوو که‌ من سه‌ر به‌‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی کۆچه‌ری تێکشکاو بووم. هه‌موو که‌س و کاری باوکی و دایکیم له‌ ئوروپاییه‌ به‌ ئه‌مه‌گه‌کان بوون. ئه‌وان به‌ڕاستی ئوروپایان خۆشده‌ویست. هه‌موویان زبان و مێژووی ئوروپایان ده‌زانی، کولتووری ئوروپایان ده‌ناسی و له‌راده‌ به‌ده‌ریش ئوروپایان خۆشده‌ویست. به‌داخه‌وه‌ له‌ ساڵه‌کانی بیست- و سی وه‌ها بوو که‌ ئه‌وان مه‌جبور کران که‌ ئوروپا جێبهێڵن، ئه‌و یه‌هودیانه‌ی وه‌ک باوک و دایکی من و که‌س و کاریان تاقه‌ ئوروپاییکی راسته‌قینه‌ی‌ پێکهێنه‌ری خه‌ڵکی ئوروپا بوون. ئه‌وانیتر پان- ئه‌ڵمانی یان پان- سلاویسک یان پرته‌قاڵیه‌ پاتریوتیسکه‌کان بوون. باوکم جار و بار به‌ گاڵته‌وه‌ ده‌یگوت که‌ سێ نه‌ته‌وه‌ له‌ چێکوسلۆڤاکی بوون، چێکه‌کان، سڵۆڤاکیه‌کان و چێکوسلۆڤاکییه‌کان، که‌ ئه‌مه‌ی ئه‌خیریان ئێمه‌ی یه‌هوده‌کان بووین. له‌ یوگوسڵاویش نۆ نه‌ته‌وه‌ ده‌ژیان، سێربه‌کان، کرواسییه‌کان و مونتێنه‌گرۆییه‌کان و هتد، هه‌ر وه‌ها یوگوسڵاویه‌کان که‌ ئێمه‌ی یه‌هوده‌کان بووین. له‌ ئینگلستان ئینگێلسی و والساره‌ و سکاته‌کان وه‌ بریتانیه‌کان که‌ ئه‌مه‌ش هه‌ر یه‌هوده‌کان بوون. به‌ڵام ئه‌شق و خۆشه‌ویستی ئه‌وان بۆ ئوروپا وادیاره‌ بێ وه‌ڵام ماوه‌ته‌وه‌. به‌خته‌وه‌ره‌کانیان له‌ ئوروپا فرێدرانه‌ ده‌ره‌وه‌ و بێ شانسه‌کانیشیان به‌ زیندویی له‌ ئوروپا ده‌رنه‌چوون. به‌ڵام دایک و بابی من خۆشه‌ویستیه‌ وردوخاشکراوه‌که‌یان له‌گه‌ڵ خۆیان هێنا بۆ ئورشه‌لیم. کتێبه‌کان، بیره‌وه‌ریه‌کان، بیرۆکه‌کان، دیمه‌نه‌کان و موسیقا و تاسه‌کانیان. من خۆم هه‌ست به‌ تاسه‌کانیان ده‌که‌م ئه‌گینا ئه‌وان نایانه‌وێت که‌ باری خه‌می من به‌ تاسه‌کانیان قورس بکه‌ن. ئه‌وان نایانه‌وێت قورسایی ئه‌و ئه‌وینه‌ سوتێنه‌ره‌یان بۆ ئوروپا بخه‌نه‌ سه‌ر شانی من. ئه‌وان ده‌یانه‌وێت که‌ من ده‌ستپێکێکی نوێ بم، وه‌ک زۆربه‌ی ئه‌و باوک و دایکه‌ ئیسرائیلیه‌ - یه‌هودانه‌ی ئه‌مڕۆ که‌ ئاواتی وه‌ها شتێک بۆ مناڵه‌کانیان ده‌خوازن. ئه‌ه‌وان زمانناسگه‌لێکی شاره‌زان. باوکم ده‌یتوانی شازده‌ یان حه‌ڤده زمان بخوێنێته‌وه‌. ئه‌و ده‌یتوانی به‌ دیالێکتێکی زاڵی‌ روسی به‌ یازده‌ زمان قسه‌ بکات. ته‌نانه‌ت له‌ عه‌ره‌بی قسه‌کردنه‌که‌یشیدا دیالێکتی روسی زاڵ بوو. دایکم شه‌ش یان حه‌وت زمانی ده‌زانی. ئه‌وان به‌ روسی یان پۆله‌ندی له‌ ناوخۆیاندا قسه‌یان ده‌کرد.

 

ئه‌وان له‌ بواری کلتوریدا ئاڵمانی و فه‌رانسی و ئینگلیسیان ده‌خوێنده‌وه‌. من پێم وابێت که‌ ئه‌وان خه‌ونیان به‌ زمانی "ییدیش‌" ه‌وه‌( Jiddisch) ده‌بینی، به‌ڵام ته‌نیا عیبریان فێری من کرد، ره‌نگه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌ترسان که‌ من فریوی مه‌کر و دڵرفێنی کوشنده‌ی ئوروپا بخۆم و سه‌فه‌ر بکه‌م بۆ ئه‌وێ و ئوروپاییه‌کان بمکوژن. ئه‌مه‌ به‌سه‌رهاتی من بوو. ساڵیانێک باوک و دایکم به‌ یه‌کتر و به‌ منیان ده‌وت که‌ رۆژێک، ئه‌گه‌ر له‌ ته‌مه‌نی ئه‌واندا نه‌بێت له‌ ته‌مه‌نی مندا، ئورشه‌لیم پێشده‌که‌وێت و ده‌بێته‌ شارێکی راسته‌قینه‌. من هیچیان لێ تێنه‌ده‌گه‌یشتم. له‌ لای من ئورشه‌لیم تا ئه‌و راده‌ی که‌ ده‌کرا واقیعی بوو. تاقه‌ شوێنی واقعی بوو. شوێنی له‌ دایک بوونی منه‌. شوێنه‌کانی تر له‌ لای من واقعیه‌تیان نه‌بوو. به‌ڵام ساڵیانێکی زۆر پاش ئه‌وه‌ تێگه‌یشتم که‌ مه‌به‌ستی دایک و باوکم له‌ "شاری راسته‌قینه‌" چییه‌. شارێکی راسته‌قینه‌ ده‌که‌وێته‌ نێو بازنه‌یه‌ک له‌ جه‌نگه‌ڵێکی چڕ و رووبارێک به‌ پردگه‌لێکی جوانه‌وه‌ به‌ نێویدا ده‌ڕوات. ئه‌وان به‌ هیوا بوون که‌ ورده‌ ورده‌ ئه‌مانه‌ ببێته‌ به‌شێک له‌ ئورشه‌لیم: جه‌نگه‌ڵ. رووبار و پرد. ئه‌مه‌ به‌سه‌رهاتێکی تاڵ و خه‌مگینی له‌ پشتدایه‌. ئه‌مه‌ ته‌وسدار بوو: کاتێک باوکم گه‌نج بوو له‌ لیتوانی ( لیتوانیا)، باوکم خه‌ڵکی روسییه‌یه‌ به‌ڵام بنه‌ماڵه‌که‌ی هه‌ڵدێن بۆ لیتوانی که‌ ئه‌و کاته‌ به‌شێل له‌‌ پۆله‌ند(له‌هستان) بوو، شانسیان بووه‌ که‌ ده‌رکراون، پاشان چاره‌نوس له‌ سه‌ره‌تای ساڵه‌کانی 1930 دا ده‌یان گه‌یێنێته‌ فه‌له‌ستینی ئینگلیسیه‌کان. به‌ڵام له‌ ده‌وره‌ی ئه‌ودا هه‌موو ئوروپا پڕ له‌ دروشمی: یه‌هوده‌کان، بچنه‌وه‌ بۆ ماڵی خۆتان فه‌له‌ستین. کاتێک پاش چه‌ند ده‌یه‌ سه‌فه‌رێک ده‌کات بۆ ئوروپا، ئه‌مجار ئه‌م دروشمانه‌ ئوروپای داپۆشیبوو: یه‌هوده‌کان، فه‌له‌ستین چۆڵ که‌ن.


به‌ڵام راستی ماڵی ئێمه‌ کوێیه‌؟ له‌وانه‌یه‌ هیچکوێ ماڵی ئێمه‌ نه‌بێت. وه‌ڵامێکی ساده‌ی ره‌ش و سپی بۆ ئه‌مه‌ یان شتی تر نییه‌. من له‌ که‌شوهه‌وایه‌کدا گه‌وره‌ بووم که‌ مۆرکی ‌ دوودڵی و فره‌واتایی خواردوه‌، تێکه‌ڵاویی هه‌سته‌کان، پێوه‌ندیه‌کانی رقی خۆشه‌وویستی و عه‌شقه‌ بێ وه‌ڵامه‌کان. وه‌ ده‌ورۆبه‌ریشم پڕ بوو له‌ ئینسانگه‌لێک که‌ بووبوونه‌ "ژێروژوورکه‌رانی دونیا"، ئیدالیسته‌کان، ئیدئولۆگه‌کان، هه‌موویان به‌ بۆچوونی که‌سیی خۆیانه‌وه‌ له‌سه‌ر رزگارکردنی خێرای دونیا بوون. هه‌موویان له‌ راده‌به‌ده‌ر قسه‌یان ده‌کرد و هه‌رگیز که‌س گۆێی نه‌ده‌گرت. دراوسێتی له‌ سه‌ر شێوه‌ی تۆلستۆیستی دامه‌زرابوو- به‌م شێوه‌ که‌ ئه‌و که‌سانه‌ی بڕوایان به‌ فه‌لسه‌فه‌ی "تۆلستۆی" بوو زۆر جار رواڵه‌تیشیان وه‌ک ئه‌و دروست ده‌کرد و به‌ شێوه‌ی ئه‌و جلیان له‌به‌ر ده‌کرد. ریشێکی سپییان داده‌نا و به‌ جۆره‌ پاڵتۆێکی درێژه‌وه‌ هاتوچۆیان ده‌کرد که‌ که‌مه‌ره‌که‌یان به‌ حه‌بلێک ده‌به‌ست. ئه‌مانه‌ زیاتر له‌ خودی تۆلستۆی له‌ تۆلستۆی ده‌چوون. من که‌ یه‌که‌م جار وێنه‌یه‌کی تۆلستۆیم له‌ پشت رۆمانێکیدا بینی، هاتمه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ که‌ تۆلستۆی ده‌بێت خه‌ڵکی گه‌ره‌که‌که‌ی ئێمه‌ بێت. ئایا من ئه‌مه‌م چه‌ندین جار نه‌بینیوه‌؟ له‌وانه‌یه‌ که‌ نه‌ک هه‌ر خۆی به‌ڵکو بنه‌ماڵه‌که‌ی و براکانیشیم بینی بێت؟ ئه‌و یه‌کێک له‌ ئێمه‌ بوو. که‌ وابوو ئه‌وانیش تۆلستۆیه‌کانن، به‌ڵام زۆرێک له‌وانه‌ تۆلستۆیک بوون که‌ رێک له‌ رۆمانێکی داستاڤیسکیه‌وه‌ ده‌رهاتبوون، چون له‌ ئازارێکی رۆحیدا ده‌ژیان و پڕ بوون له‌ ئاڵۆزی و دژوتار، توڕه‌یی و ناته‌بایی. شوێنی ئه‌م جۆره‌ تۆلسۆیه‌ داستاڤیسکیانه‌ له‌ راستیدا ده‌کرا له‌ چیرۆکێکی "شۆخۆڤ" دا بێت. له‌ راستیدا ئه‌وه‌ مۆرکی رۆحی شۆخۆڤی بوو که‌ له‌ دراوسێتی ده‌درا نه‌ک تۆلستۆی یان داستاڤیسکی. له‌ وێدا تاسه‌ی شوێنێکی له‌ دوور ده‌بیندرێت. له‌ودیو ئاسۆوه‌ شوێنێکی خۆشه‌ویست هه‌یه‌ به‌ناوی موسکۆ. موسکۆ، موسکۆ. به‌ڵام ئه‌و موسکۆ ده‌یتوانی "برلین" یان "ویه‌ن" یان "پاریس" یان "وه‌رشۆ" یان هه‌ر شوێنێکی تر بێت. ئه‌و موسکۆی ئه‌ودیو ئاسۆوه‌ نه‌یوویست شتێک له‌ خه‌ڵکی یه‌هود بزانێت. ئه‌و ده‌یه‌ووست ئه‌وان له‌دڵ ده‌رکات، هه‌ستیان پێ نه‌کات، ته‌نانه‌ت زۆر جار له‌م دونیاش ده‌ری کردن. لای ئه‌و خه‌ڵکه‌ش‌ گران بوو که‌ باری خۆشه‌ویستی وه‌ها کلتوورێک که‌ به‌جێیان هێشتوه‌ بیخه‌نه‌ سه‌ر شانی خۆیان و ئیعترافی پێبکه‌ن.

سه‌رده‌می مناڵی من ئورشه‌لیم شارێکی تێکه‌ڵاو بوو. ‌ کێشه‌ و ناته‌بایی رۆژانه‌ی زۆری تێدا بوو. تێکه‌ڵاوێک له‌ به‌شگه‌لی وه‌ک گه‌ڕه‌کی عه‌ره‌به‌کان، یه‌هوده‌کان، ئه‌رمه‌نیه‌کان و کۆڵانی ئاڵمانییه‌کان وهه‌روه‌ها مێتینگه‌کانی (کۆلۆنی) ئه‌مه‌ریکییه‌کان و یونانیه‌کان- یه‌کێک له‌ شاره‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌ بچکۆله‌کانی جیهان بوو- له‌ڕاستیدا شتێکی زۆریش نه‌بوو شارێک ئاوه‌ڵا بۆ تێکه‌ڵاو کردن و پێکه‌وه‌ نانی دراوسێتی. له‌ نێوان ئه‌و گه‌ڕه‌ک و به‌شانه‌دا مه‌زرا و زه‌وی ئاوه‌دان نه‌کراوه‌ بوو. له‌ هه‌موو به‌شه‌کانیشدا خه‌ڵکه‌که‌ شێوه‌ی‌ ژیان وجل پۆشین و زمانی تایبه‌تی خۆیان به‌ڕێوه‌ ده‌برد. له‌ نێوانیاندا دانوستاند هه‌بوو. له‌ چله‌کاندا شۆر و شۆقێک له‌ ژیانی رۆژانه‌ی خه‌ڵکدا بوو به‌ڵام هیچ زه‌بر و زه‌نگێک نه‌بوو. هه‌موو که‌سێک بڕوای به‌وه‌ بوو که‌ ئه‌وانیتر له‌ رابردووی خۆیاندا ده‌ژین. ته‌نیا خاڵی هاوبه‌شیان، پشکۆی شاراوه‌ی بڕوا به‌ ما‌شێح یان مه‌سیحی(Messiah) رزگاری بوو.هه‌موویان له‌سه‌ر ئه‌و بڕوا بوون که‌ ئه‌وان میرات به‌رانی راسته‌قینه‌ی ئورشه‌لیم و ئه‌و ئایینه‌ راسته‌ و بڕوا دروسته‌ن. هه‌موویان وایان ده‌زانی که‌ ئورشه‌لیم به‌راستی ماڵی ئه‌وانه‌ و که‌سه‌کانی تر ته‌نیا دڵیان به‌ رابردویان خۆشه‌ و له‌ رابردودا ده‌ژین. سه‌رجه‌م هه‌موویان ئورشه‌لیمیان به‌ ماڵی راسته‌قینه‌ خۆیان ده‌زانن. ئه‌م ئازار و مه‌ینه‌ته‌ دینیه‌ و ئه‌و شۆروشه‌وقانه‌ی که‌ له‌ نێوان ئاراسته‌ جۆراوجۆره‌کانی باوه‌ره‌کاندا هه‌بوو، وایکرد که‌ یان ئینسانه‌کان توشی نه‌خۆشی ده‌رونی ده‌بوون یان له‌‌ باری هۆش و هه‌سته‌وه‌ پیش ده‌که‌وتن ده‌بوونه‌ ئینسانێکی خۆشڕوو و کراوه‌. ئینسان مه‌جبور بوو که‌ هه‌ستێکی رێژه‌یسم له‌ خۆیدا په‌روه‌رده‌ بکات. تێروانینێک که‌ هه‌مووان خاوه‌ن رابردو و به‌سه‌رهاتێکن، به‌ڵام هیچ به‌سه‌رهاتێک بایه‌خی له‌وانیتر زیاتر ‌ یان قه‌ناعه‌ت پێهێنه‌رتر نییه‌.
 

ماڵپه‌ڕی ره‌سول سه‌فه‌ریانی