په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

٢٢\١١\٢٠١٠

 کێشه‌کانی رێنووسی کوردی.

ره‌زا شوان    


ئه‌مڕۆ ئێمه‌ی کورد به‌ دوو جۆره‌ ئه‌لفوبێی ده‌نووسین .یه‌که‌م (ئه‌لفوبێی کوردی) که‌ به‌ (ئه‌لفوبێی ئارامی ) کوردیش ناوده‌برێت ، که‌ هه‌ندێ که‌س به‌ هه‌ڵه‌ به‌ (ئه‌لفوبێی عه‌ره‌بی )ناوی ده‌به‌ن. دووه‌م (ئه‌لفوبێی لاتینی کوردی)..له‌ باشوور و له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستاندا به‌ ئه‌لفوبێی کوردی ده‌نووسین ، به‌ هه‌زاران کێبی چاپکراومان به‌م ئه‌لفوبێیه‌ چاپکراون..له‌ باکوور و له‌ ڕۆژئاوای کوردستنانیشدا به‌ ئه‌لفوبێی لاتینی ده‌نووسین..بێگومان نووسین به‌ دوو ئه‌لفوبێی جیاواز زیانێکی گه‌وره‌ی له‌ زمانی کوردی و ڕۆشنبیریی کوردیمان داوه.تا ئه‌مڕۆش له‌ هه‌ردوو ئه‌لفوبێیه‌که‌دا ،به‌ هۆی نه‌بوونی ده‌ستوورێکی ڕێنووسی یه‌کگرتووی کوردیی چه‌سپاو و بڕیارلێدراو.له‌ نووسیندا ڕووبه‌ڕووی گه‌لێ کێشه‌ی جیاواز ده‌بینه‌وه‌. زۆر جار وشه‌یه‌ک به‌ دوو شێوه‌ ده‌نووسین ،چونکه‌ به‌ گومانین له‌ڕاستیی شێوه‌ی نووسینیدا..تا ئه‌مڕۆ لێکۆڵینه‌وه‌ و باسکردنی پێویست له‌م کێشانه‌ی ڕێی ڕێنووسی کوردیمان ‌که‌من و که‌میشیان له‌به‌رچاو گیراون..هه‌ندێ له‌ شاره‌زایانی ئه‌لفوبێی کوردی به‌م شێوه‌ی ئێستای ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ هه‌زار ساڵ زیاتر به‌ر له‌ ئه‌مڕۆ، بۆ ئه‌و کاته‌ی که‌ شاعیری کلاسیکی ناسراوی گه‌له‌که‌مانبابا تاهیری هه‌مه‌دانی که‌ له‌ ساڵی ١٠١٠دا کۆچی دوایی کردووه‌ ،ئه‌و چوارینه‌کانی به‌ ئه‌لفوبێی کوردی نووسیوه‌..به‌ڵام له‌ ڕاستیدا مێژووی به‌کارهێنانی ئه‌لفوبێی کوردی له‌و مێژووه‌ش کۆنتره‌..

 

ساغکردنه‌وه‌ی ئه‌م باسه‌ ده‌رباره‌ی مێژووی ئه‌لفوبێی کوردی بۆ شاره‌زایان و پسپۆرانی زمانی کوردی به‌جێ ده‌هێڵم . برایانی کوردمان له‌ باشوور و له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستاندا به‌ ئه‌لفوبێی کوردی ده‌نووسن، وا خه‌ریکه‌ ڕابێن له‌سه‌ر نووسین به‌ ئه‌لفوبێی لاتینیش ،له‌ کۆتایی شه‌سته‌کاندا موقه‌ده‌م (عه‌زیز عه‌قراوی) ئه‌لفوبێیه‌کی به‌ لاتینی دانا ، ئه‌گه‌رچی کۆمه‌ڵێک هه‌ڵه‌ و که‌موکوڕی تیایه‌،بۆ ئه‌وکاته‌ هه‌نگاوێکی باش بوو..به‌ڵام زۆر ئاسته‌نگه‌ که‌ براکانمان له‌ باکوور و له‌ ڕۆژئاوای کوردستاندا ، بتوانن ئه‌لفوبێی کوردی بخوێننه‌وه‌ و پێی بنووسن..چونکه‌ ئه‌وان به‌ لاتینی کوردی ده‌نووسن ، ئه‌مه‌ش به‌خواستی خوایان نه‌بووه، به‌ڵکو تورکیای داگیرکه‌ری کوردستان به‌ زۆر قسه‌‌کردن و خوێندن و نووسینی به‌ تورکی به‌سه‌ریاندا سه‌پاندوون.. ئیستاش به‌ کورتی دێینه‌ سه‌ر ده‌ستنیشانکردنی هه‌ندێک له‌و کێشه‌ ڕێنووسییانه‌ی که‌ له‌ نووسینی کوردیدا ڕووبه‌ڕوومان ده‌بنه‌وه .‌ ژماره‌ی ئه‌و پیتانه‌ی له‌ ئه‌لفوبێی کوردیدا به‌کاریان ده‌هێنین ٣٦ پیتن،ئه‌گه‌ر وی ئاسته‌م ویی ئاسته‌مشیان بخه‌ینه‌ سه‌ر ده‌بنه‌ ٣٨ پیت..ئه‌م پیتانه ده‌کرێنه‌ سێ به‌شه‌وه‌ : ١ پیته‌ بزوێنه‌کان(ۆ،وو،ێ،یی،ا،وێ). ٢ پیته‌ نیوه‌ بزوێنه‌کان(ه‌،و،ی).٣ پیته‌ بێ ده‌نگه‌کان ــ نه‌بزوێنه‌کان ــ که‌ ئه‌م پیتانه‌ن :

(ئ،ب،پ،ت،ج،چ،ح،خ،د،ر،ڕ،ز،ژ،س،ش،ع،غ،ف،ڤ،ق،ک،گ،ل،ڵ،م،ن،و،هها،ی). به‌ڵام ژماره‌ی پیته‌کانی له‌ ئه‌لفوبێی لاتینی کوردیماندا ٣١ پیتن. ئه‌مانه‌ش هه‌ندێ له‌ کێشه‌کانی ڕێنووسی کوردی .

یه‌که‌م/ کێشه‌ی و ی کورت وووی درێژ،یا بڵێین(یه‌ک واو) و( دوو واو). به‌پێی ده‌ستوورێ ڕێنووسی کوردی ،ئه‌گه‌ر هاتو پیتی و که‌وته ‌نێوان دوو پیتی بێ ده‌نگه‌وه‌،ئه‌وا ده‌نگه‌که‌ی کورته‌ و به‌ یه‌ک واو ده‌نووسرێت بۆ نموونه‌ وه‌ک: (گوڵ،کورد،هونه‌ر،...هتد)ئه‌مه‌ش مه‌رج نییه بۆ نموونه‌( کوڕ = ڕه‌گه‌زی نێرینه‌) و(کووڕ= چه‌میو) که‌ دوو وشه‌ی جیاوازن و،هه‌ردووکیان ده‌که‌ونه‌‌ نێوان هه‌مان دوو پیتی بێ ده‌نگه‌وه‌، یان بۆ نموونه‌ ئه‌م وشانه‌ ده‌که‌ونه‌ نێوان دوو پێتی بێ ده‌نگه‌وه‌‌ ده‌نگی واوه‌که‌یان درێژه‌ و ده‌بێ به‌دوو واووو بنووسرێن:(باکوور،ڕووناک ، سووربوون، که‌رکووک، چنوور،...هتد) به‌ڵام نووسه‌ری کوردمان هه‌ندی جار گوێ به‌ دستوور نادهن و ده‌نووسن: ( باکور، ڕوناک ،سوربون،که‌رکوک، چنور) جاری وا هه‌بووه‌ له‌ نووسینی هه‌مان نووسه‌ردا و له‌ هه‌مان بابه‌تی نووسینه‌که‌یدا، بینیومه‌ له‌ شوێنێکدا نووسیوێتی که‌رکوک که‌چی له‌ شوێنێکی تردا نووسیوێتی که‌رکووک ئه‌مه‌ش دڵنیا نه‌بوونی ده‌گه‌یه‌نێت که‌ له‌و دوو نووسینه‌، کامیان درووستره‌،ڕه‌نگه‌ هه‌مووشمان له‌ نووسیندا دووچاری ئه‌م جۆره‌ هه‌ڵه‌ و گرفتانه‌ بێین. ده‌رباره‌ی واو له‌ سه‌ره‌تای وشه‌دا ،ئه‌گه‌روکه‌وتبووه‌ پێش پیته‌ بزوێنه‌وه‌، ئه‌وا به‌ یه‌ک واو ده‌نووسرێ وه‌ک:( وه‌نه‌وشه‌ ،وازی ، وێنه‌، ویقه‌ ویق)..به‌ڵام ئه‌گه‌ر واوه‌که‌ که‌وتبووه‌ پێش پیتی بێ ده‌نگه‌وه‌،ئه‌وا به‌ دوو واو ده‌نووسرێ بۆ نموونه‌: ( ووشه‌، ووته‌ ، ووڵات ،ووریا ،ووزه‌ ، ووچان ،وورچ ،ووڵه‌،...هتد) به‌ڵام هه‌ندێ پێیان وایه‌ هه‌موو وشه‌یه‌ک که‌ سه‌ره‌تاکه‌ی واو بوو باشتر وایه‌ که‌ به‌یه‌ک واو بینووسین واته‌ بنووسین:(وشه‌،وته‌، وڵات ، وریا،وزه‌، وچان،ورچ،وڵه،..). به‌ڵام هه‌ندێکی تر وایان پێ باشه‌ دوو واو به‌ یه‌ک واو نه‌ نووسین ، چونکه‌ دوو پیتی جیاوازه‌ .. پیتی واو هه‌ندێ جار ده‌بێته‌ پیتی بێده‌نگ ، ئه‌گه‌ر که‌وتبووه‌ پیش یا دوای پیته‌ بزوێنه‌وه‌ بۆنموونه‌:(وان،وه‌رز،وێنه‌، وێران،ئاو،ڕاو، لاولاو، برژاو،که‌و...هتد). به‌ڵام ئه‌گه‌ر واو که‌وته‌ نێوان دوو پیتی بێ ده‌نگه‌وه‌ ئه‌وا واوه‌که‌ ده‌بێته‌ پیته‌ بزوێن و ده‌نگه‌که‌شی کورته‌ ، وه‌کو له‌م وشانه‌دا هاتووه: (کوردستان،گوڵاو،موکریان،گوڵ‌). واوی په‌یوه‌ندیونابێت بلکێنرێت به‌ کۆتایی وشه‌که‌ی پێشه‌وه‌ی ده‌بێ به‌ جیا بنووسرێت،بۆ نموونه‌ بنووسی(ژن و پیاو ،گوڵ و گوڵزار ،نان و ماست،...) نه‌نووسین ( ژنوپیاو ،گوڵوگوڵزار، نانوماست) به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌ردوو وشه‌که‌ بو یه‌ک واته‌ به‌کاربهێنرێن یان وه‌کو وشه‌یه‌کی لێکدراو به‌ واووگرێدرابن ئه‌وسا ده‌کرێ ئامرازی وبلکێنرێت به‌ کۆتایی وشه‌ی یه‌که‌مه‌وه‌ بۆ نموونه‌ بنووسین: (ده‌نگوباس ،گفتوگۆ ،مشتومڕ،کشتوکاڵ،حیلکوهۆڕ،که‌سوکار،مڕومۆچ،...هتد)

 

دووه‌م/ ری لاواز و ڕ ی قه‌ڵه‌و،بێگومان ئه‌مه‌ دوو پیتی جیاوازن له‌ ئه‌لفوبێی کوردیدا،به‌ڵام بو ئه‌م دوو پیته‌ له‌ ئه‌لفوبێی لاتینی کوردیدا ته‌نها یه‌ک ه‌ بو نموونه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ئه‌لفوبێی لاتینی ئه‌م وشانه‌ بنووسین: R هێمامان هه‌یه‌ (که‌ر، که‌ڕ) که‌ دوو وشه‌ی جیاوازن ،به‌ڵام هه‌ردووکیان له‌ لاتینیدا هه‌ر وه‌ک یه‌ک ده‌نووسرێن،هه‌روه‌ها باران، باڕان هه‌ردووکیان وه‌ک یه‌ک ده‌نووسرێن . ئه‌مه‌و له‌ سه‌ره‌تای وشه‌وه‌ پیتی ڕێڕ هه‌ر هه‌مووی قه‌ڵه‌وه‌..بۆیه‌ به‌لای هه‌ندی له‌ نووسه‌رانمانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ڕێی لاوازیشر دابنێن ئاساییه‌و هه‌ر به‌ قه‌ڵه‌و ده‌خوێنریته‌وه‌، به‌ڵام به‌شێکی ترمان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که‌ڕی قه‌ڵه‌و له‌ سه‌ره‌تای وشه‌شه‌وه‌ بنووسرێت، تا بزانرێت که‌ ر وڕ دوو پیتی جیاوازن.

 

سێیه‌م /کێشه‌ی ل لاواز وڵ قه‌ڵه‌و،ئه‌م دوو پیته‌ جیاوازه‌شمان ،له‌ ئه‌لفوبێی ه‌ بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ربمانه‌وی ئه‌م وشانه‌ : Lلاتینی کوردیدا یه‌ک هێمامان هه‌یه‌ ( گوڵ) و( گول = گه‌ڕ) هه‌ردووکیان به‌ ئه‌لفوبێی لاتینی وه‌ک یه‌ک ده‌نووسرێن. چل و چڵ یش وه‌ک یه‌ک ده‌نووسرێن.هه‌روه‌ها گۆل وگۆڵ...هتد.

 

چواره‌م/ بۆ هه‌ردوو پیتی خ و غ،له‌ ئه‌لفوبێی لاتینی کوردیدا یه‌ک پیتمان ه بو نموونه‌ هه‌موو ئه‌م وشانه(خوشک ، خه‌بات ، خاڵخاڵان،به‌رخ ، ‌‌Xهه‌یه‌ غه‌ریب ،غاردان، چۆغه‌ ، قه‌ره‌داغ ، به‌غداد،...هتد) له‌ نووسینی لاتیندا ‌ شوێن خ وغ له‌و وشانه‌دا داده‌نێینن. ‌ X.

پێنجه‌م/ کێشه‌ی وواوی ئاسته‌م و ی ی ئاسته‌م له‌ ئه‌لفوبێی کوردیدا، بۆ نموونه‌ ئه‌م وشانه :( شوان ، جوان ) ده‌بێ بنووسێت ( شووان،جووان). (ژیان، نیان ) ده‌بێ بنووسرێت (ژییان ، نییان) بویه‌ له‌کێشی شیعردا هه‌ندیک ئه‌و وشانه‌ به‌ یه‌ک بڕگه‌ داده‌نێن،هه‌ندێکی ترمان به‌ دوو بڕگه‌ی داده‌نێن:(شو/وان، جو/وان، ژی/یان ،نی/یان)..ئه‌م کێشه‌یه‌ له‌ ئه‌لفوبێی لاتینی کوردیدا چاره‌سه‌ر کراوه‌..له‌ ئه‌لفوبێی کوردیشدا ئه‌گه‌ر واو و یای ئاسته‌م نه‌شنووسین ده‌قیان گرتووه و، خوێنه‌ریش هێنده‌ به‌ زه‌قی درکیان پێ ناکه‌ین.. پێویسته ئه‌وه‌ش بزانین هه‌موو ووی له‌ سه‌رتای وشه‌ و بڕگه‌دا ده‌بنه‌ پیتی بێ ده‌نگ نه‌ک بزوێن.‌

 

شه‌شه‌م/ دیسان کێشه‌ی و واوی بێ ده‌نگ وو بزوێن له‌ ئه‌لفوبێی لاتینی کوردیدا دوو هێمامان هه‌یه‌.بۆوی بێ ده‌نگیوبۆوی بزوێنده‌بلیو

 

حه‌وته‌م/ پیتی و و پیتی ێ پێکه‌وه‌ ده‌بنه‌وێ به‌ یه‌ک پیت داده‌نرێن،که‌ پیتێکی بزوێنه‌، بۆنموونه هه‌ریه‌که ‌له‌م وشانه‌:( گوێ، نوێ ، خوێ ،کوێ ) به‌ یه‌ک بڕگه‌ داده‌نرێن..به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌ سه‌ره‌تا و‌ ناوه‌ڕاستی وشه‌دا بوون ،‌و بێده‌نگه‌ وێبزوێنه‌ و ده‌بنه بڕگه‌یه‌ک بۆ نموونه:( وێژه‌، وێران ، وێنه‌ ، وێزه‌ ،ئاوێته‌،ئاوێنه‌ ، باوێشک) له‌ سێ وشه‌ی دواییدا له‌ پێش وه‌وه‌ بزوێنیامان هه‌یه. بێگومان هه‌رگیز دوو بزوێن به‌ دوای یه‌کا نایه‌ن.‌

 

هه‌شته‌م/ پاشگری یه‌ک. ئه‌و وشانه‌ی کۆتاییان به‌ پیتی بزوێن دێت، پاشگری یه‌کیان ده‌خه‌ینه‌ کۆتاییه‌کانییانه‌وه‌ وه‌کو:( پێشمه‌رگه‌ ، دێ ،مامۆستا ،شایی ، ڕێوی، هه‌ڵۆ،...هتد) ده‌بنه‌( پێشمه‌رگه‌یه‌ک ،دێ یه‌ک ، مامۆستایه‌ک، ڕێوی یه‌ک، هه‌ڵۆیه‌ک) به‌ڵام ئه‌و وشانه‌ی که‌ به‌ پیتی بێ ده‌نگ کۆتاییان دێت، پاشگریێک ده‌خه‌ینه‌ کۆتایی یه‌کانیانه‌وه‌..بۆ نموونه‌:(کورد ، شوان، بووک، کچ ، لاو،...هتد) ده‌نووسین: (کوردێک، شوانێک ، بووکێک، کچێک، لاوێک ).

 

نۆیه‌م/ پاشگریش ده‌خرێته‌ دوای ئه‌و وشانه‌ی که‌ به‌ پیته‌ بزوێن کۆتاییان هاتووه‌ بۆ نموونه‌ :( سنه‌ = سنه‌ش)،(قامیشلی= قامیشلیش)،( پێشه‌وا=پێشواش) (پردێ= پردێش)،(زاخۆ= زاخۆش).به‌ڵام ئه‌و وشانه‌ی‌ که‌ به‌ پێتیبێ ده‌نگ کوتاییان دێت پاشگری یش ده‌خه‌ینه‌ کۆتاییانه‌وه.بۆ نموونه‌: ( وان= وانیش)، (ئامه‌د= ئامه‌دیش) ،(هه‌ولێر= هه‌ولێریش) ،(خانه‌قین= خانه‌قینیش)...هتد.

ده‌یه‌م / کێشه‌ی ئامرازوناووفرمان که‌ پێکه‌وه‌ وشه‌یه‌کی داڕێژراو یا لێکدراو پێک ده‌هێنن.هه‌ندێ ڕایان وایه‌ که‌ ئامرازه‌که‌ به‌ جیا بنووسرێ و نه‌لکێنرێته‌ به‌شه‌کانی تری وشه‌که‌وه‌.بۆنموونه‌ بنووسرێ (تێ بینی ، بێ که‌س، بێ خاڵ، سێ یه‌م،چاوپێ که‌وتن، ده‌ست لێ به‌ردان،هه‌ڵ چوون، پێ لێ خشان، سه‌ر لێ شێوان،چاوتێ بڕین،پێش که‌وتن،پێک هاتووه‌، دروست کرد، پێ که‌نین) به‌ڵام ئه‌مڕۆ بۆ ئاسانی و خێرایی له‌ لایه‌که‌وه‌ ، بۆ ئه‌وش که‌ بزانرێت که‌ یه‌ک وشه‌یه‌، به‌یه‌که‌وه‌ ده‌لکێنرێن، جێش که‌متر ده‌گرێ ‌.. به‌ یه‌کگرتوویی ئه‌و وشانه‌ وا ده‌نووسین (تێبینی،بێکه‌س، بێخاڵ، سێیه‌م، چاوپێکه‌وتن، ده‌ستلێبه‌ردان، هه‌ڵچوون، پێلێخشان،سه‌رلێشێوان،چاوتێبڕین،پێشکه‌وتن، پێکهاتووه‌،دروستکرد، پێکه‌نین ).

 

یانزه‌یه‌م/بێجگه‌ له‌و کێشانه‌،له‌ هه‌ردوو ئه‌لفوبێییه‌که‌دا کێشه‌ی تریشمان هه‌یه‌ . ڕا و پێشنیاره‌کانی من بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانی ڕێنووسی کوردیمان.

(١) له‌ لایه‌ن حکومه‌تی کوردستانه‌وه‌،لیژنه‌یه‌کی باڵای به‌توانا له‌ کۆڕی زانیاری کوردی و که‌سانی شاره‌زا و پسپۆر له‌ زمانی کوردیدا و له‌ وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ و له‌ وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری پێکبهێنن، بۆ پێداچوونه‌وه‌ به‌ ڕێنووسی کوردیمان و ڕاستکردنه‌وه‌ی هه‌موو گرفت و کێشه‌کانی ..هه‌ر ئه‌و لیژنه‌یه‌ش ده‌ستوورێکی نوێ بۆ ڕێنووسی کوردی بۆ هه‌ردوو ئه‌لفوبێیه‌ کوردییه‌که‌مان دابڕێژێت ..بۆ ئه‌وه‌ی له‌نووسیندا نووسه‌رانی کوردمان په‌یڕه‌وی بکه‌ن و ده‌قی پێوه‌ بگرن و له‌ گومان و دوودڵی ڕزگارمان بێت.وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیریی کوردستانیش په‌یڕه‌ویی ئه‌و ده‌ستووره‌ی ڕێنووس بکات و، بیکات به ‌مه‌رج بۆ ڕێپێدان به‌ چاپکردنی کتێب..هه‌موو نووسراوه‌ فه‌رمییه‌کانی دایره‌کانی کوردستان و ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و میدیا و سایته ئه‌لیکترۆنییه‌کانیش ڕه‌چای ئه‌و ده‌ستوره گه‌ڵاڵه کراوه‌ بکه‌ن. ‌‌‌

(٢) ده‌قی کتێبێ ( ئه‌لفوبێی نوێ ی کوردی ) له‌ دانانی دکتۆر(ئه‌مین باڵدار) به‌ ڕێنووسی ئه‌لفوبێی لاتینی کوردی بنوو‌سرێته‌وه و، له‌ پۆلی پێنجه‌م و شه‌شه‌می بنه‌ڕه‌تیدا بکرێت به‌ به‌شێک له‌ فێربوون و خوێندنه‌وه‌ و نووسین له‌ وانه‌ی زمانی کوردیدا ، له‌هه‌موو قوتابخانه‌کانی کوردستاندا بخوێنرێت.. بۆ چوونه‌ بواری پراکتیکردنه‌وه‌، پێویسته‌ پێشتر بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ کۆرسی پێویست بۆ مامۆستایانی وانه‌ی زمانی کوردی له‌ هه‌موو شاره‌کانی کوردستاندا بکرێته‌وه‌.

(٣) پێویسته‌ کتێبه‌کانی هه‌موو بابه‌ته‌کان،له‌ هه‌موو قۆناغه‌کانی خوێندندا،به‌ یه‌ک شێوه‌ ڕێنووس دابڕێژن ،نه‌ک هه‌ر لیژنه‌یه‌ک به‌ ئاره‌زووی خوی بیان نووسن . (٤)چه‌ند کتێبێکی چیرۆکی ئاسان بۆ منداڵان، به‌ ئه‌لفوبێی لاتینی کوردی چاپ بکرێن ..ئه‌گه‌ر کراش گۆڤارێکی مانگانه هه‌ر بۆ منداڵان به‌ لاتینی ده‌ربکرێت. (٥) ته‌رخان کردنی ـ ده‌ ـ خوله‌ک هه‌فته‌ی سێ ڕوژ له‌ ماوه‌ی به‌رنامه‌کانی منداڵان له‌ که‌ناڵی کوردستان تیڤی و که‌ناڵی کوردسات و له‌ که‌ناڵه‌ ناو خۆییه‌کان بۆ فیرکردنی ئه‌لفوبێی لاتینی کوردی.. به‌ سه‌رپه‌رشتی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ی
کوردستان.


له‌ کۆتاییدا ده‌ڵێم کاتی ئه‌وه‌ش هاتووه، که‌ په‌ڕله‌مان و حکومه‌تی کوردستان، به‌ ئه‌وپه‌ڕی بوێرانه‌وه‌ ، باسکرن له‌ زمانێکی ستانداردی یه‌کگرتووی کوردی بورووژێنێ و، بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ی کوردیش وه‌کو گه‌لانی تر زمانێکی ستانداردی یه‌کگرتوومان هه‌بێت ،ببێته‌ زمانی حکومه‌ت و خوێندن و نووسین و میدیا و ڕاگه‌یاندنه‌کانمان..چونکه‌ خوێندن و نووسین و ڕاگه‌یاندن به‌ چه‌ند شێوه‌ زارێکی جیاواز، زیانی به‌ زمان و کولکتووری کوردیمان گه‌یاندووه‌..هه‌رده‌م ناحه‌زانی گه‌له‌که‌شمان ئه‌م خاڵه‌یان قۆزتۆته‌وه‌ ،هانی خوێندنه‌وه‌ و نووسینیان کوردییان به‌ چه‌ند شێوه‌ زارێک داوه‌..بڕواننه‌ به‌شێکی زۆری وڵاتانی ئه‌وروپا وه‌ک( سویسرا، ئه‌ڵمانیا،ئیسپانیا،ڕوسیا)، وڵاتانی عه‌ره‌ب،...هتد) به‌ چه‌ند شێوه‌ زارێک ده‌دوێن، به‌ڵام زمانی فه‌رمیی خوێندنه‌وه‌ و نووسین وحکومه‌ت ومیدیا و ڕاگه‌یاندنه‌کانیان یه‌که‌.ڕاسته‌ به‌هۆی دابه‌شکردنی کوردستان به‌سه‌ر چوار ده‌وڵه‌تی شۆڤێنیدا،ئه‌مه‌ کارێکی ئاسان نییه‌،به‌ڵام ئه‌گه‌ر نیه‌ت و ئاره‌زوومان هه‌بێت وهه‌وڵی بۆ بده‌ین و به‌رژه‌وه‌ندیی باڵای نه‌ته‌وه‌که‌مان له‌به‌رچاوبگرین ، نه‌ترسین و نه‌ڵێین کاتی ئه‌وه‌مان نییه‌، بڕوابکه‌ن له‌ ماوه‌یه‌کی که‌م دا،‌ ده‌توانین ئه‌م ئامانجه‌ زۆر گرنگ و پیرۆز و پێویسته‌شمان بهێنینه‌دی.. با هه‌نگاوی یه‌که‌مان له‌ پۆلی یه‌که‌می خوێندنی بنه‌ڕه‌تییه‌وه‌ ده‌ستپێبکه‌ین ، له‌‌ ماوه‌ی( ده‌ تا پانزه‌ ساڵی) داهاتوودا ده‌ق ده‌گرێت و، ده‌بینه‌ خاوه‌نی زمانی ستانداردی فه‌رمیی یه‌کگرتووی ‌خوێندن و نووسین و میدیا و ڕاگه‌یاندنی کوردی له‌ کوردستاندا ..

 

٢١\١١\٢٠١٠ - نه‌رویج
ماڵپه‌ڕی ره‌زا شوان