|
٢٥\١٠\٢٠٢٦
کۆچنامەی گومان و گڵ.
ئەرسەلان مەحمود
١- ڕاپەڕینی گڵ.
پێش ئەوەی
یەکەمین کەللەسەر، ژانەسەری پرسیار بگرێت،
بەرد لەگەڵ سەنگی خۆیدا هیچ کێشەیەکی نەبوو،
درەختیش نەیدەزانی پاییز دێت و دەبێت بمرێت.
ئەو شەوەی برووسکەیەک لە قوڕە ساردەکەی دا،
ماددە لە ترسی سێبەرەکەی خۆی ڕاچەنی و
گەردوون بێتاوانییەکەی لەدەستدا.
هۆشیاری،
تاجێک بوو بە کەناری زەویدا ڕۆچوو و
بوو بە برینێکی هەمیشە کراوە،
ئەو ڕۆژەی بوونەوەرە دووپێکە بە قەراغ زەلکاوێکەوە
ئێسکەپەیکەرەکەی خۆی لە ئاوەکەدا بینی،
لە ترسی فەنابوون، سبەینێی داهێنا.
ئێمە نەوەی ئەو ترسە دێرینەین،
هەزاران جار
لە ڕۆژێکدا،
لە خەیاڵدا،
مەراسیمی ناشتنی خۆمان سازدەکەین.
٢- تاوانباریی زمان.
کاتێک یەکەمجار ناومان لە شتەکان نا،
دیوارێکی دەنگدارمان لە نێوان چاو و جیهاندا هەڵچنی.
هاژەی ڕووبارمان لە چەند پیتێکی وشکدا بەندکرد و
درەوشانەوەی ئەستێرەمان گۆڕییەوە بە ژمارە.
مرۆڤ ئەو ڕاوچییەیە نەیتوانی با بگرێت،
بۆیە قەفەسێکی لە وشە دروستکرد و
ناوی لێنا واتا.
ئیتر شتەکان نابینین،
تەنها ئەو ناونیشانانە دەخوێنینەوە
بە تەوێڵی سروشتەوە لکاندوومانن.
زمان، ئەو تاراوگەیەیە
ناومان ناوە نوا،
بڕندە لە ڕەگی دارستان و
لە بێدەنگیی بەرد دابڕاین.
٣- کارگەی دروستکردنی ئاسمان.
لەبەردەم گرمەی هەورەتریشقەدا
باپیرانمان لەرزینێک لەرزین کوشندە،
ترسەکانی خۆیان بە قەدی سنەوبەر و
لە بەردی ڕەشدا هەڵکۆڵی،
ئیدی ئەژنۆیان دادا و
لەسەر ئەو وردەبەردانەی
لە ژێر چەکوشەکانی خۆیاندا هەڵوەریبوون.
پەیژەمان لە دووکەڵی قوربانی دروستکرد
تا بەرتیل بدەین بە بنمیچێکی بێدەنگ،
نانی گەرمی سەر زەویمان گۆڕییەوە
بە سێبەری میوەیەکی نەبینراو
لەودیو هەورەکانەوە.
هەموو بتێک
سەرەتا پرسیارێکی بێوڵام بوو،
کاتێک مرۆڤ لە هەڵگرتنی گومان ماندووبوو،
پرسیارەکانی لە قاڵبدان و ناوی لێنان یەقین،
شمشێرێکی خشتە دەست تا پاسەوانیی
نەزانینەکەی بکات.
٤- میراتی شەویلگە و خوێن.
یەکەم دێڕی مێژوو
بە ئێسکی شەویلگەیەک کێشرا،
ئەو ڕۆژەی براکان تێگەیشتن
کوشتن کورتترین ڕێگەیە بۆ بڕینەوەی مشتومڕ.
سەیری چینەکانی ژێر پێمان بکە،
لە ژێر بناغەی هەر کتێبخانەیەکدا گۆڕێکی بەکۆمەڵ هەیە،
هەر سنوورێکی سەر نەخشەکانیش
بە خوێنی سەربازێکی بێناونیشان کێشراوە
هەرگیز نەیزانی پاشاکەی چ ڕووخسارێکی هەیە.
ئیمپراتۆرییەتەکان چن،
جگە لە ئاسنێک بۆ چەند ساتێک تاج بوو
پێش ئەوەی ژەنگ بیخوات؟
هێندە تیغی شمشێرەکانمان سافکرد
تا وێنەی خۆمانمان تێدا بینی و
ناومان لێنا دادپەروەری.
لە هەموو جەنگێکیشدا تاکە براوە
ئەو قەلەڕەشەیە
لە بەرزاییی نێوان هەردوو سەنگەردا
چاوەڕێی خوانی ئێوارە دەکات.
٥- ئەندازەی قەفەس و یاسا.
لە ترسی گورگ
شووراکانی شارمان بەرزکردەوە،
بێئاگا لەوەی گورگەکەمان
لە قەفەسی سنگی خۆماندا هێنایە ژوورەوە.
شارستانییەت، هەمان دڕندەییە
جلی یاسای لەبەرکرا و مۆری فەرمی لێدرا.
تەرازووی دادگە و کۆتوزنجیری زیندان
لە یەک کانزا و لە یەک کوورەدا داڕێژران.
ئازادیمان بە دڵنیایی فرۆشت،
پەنجەرەکانمان بە ئاسن تەلبەندکرد تا دز نەیەتە ژوورەوە،
تا بەیانییەک خەبەرمان بووەوە و بینیمان
بووینەتە زیندانیی ئەو قفڵانەی
کلیلەکانیان بە پشتێنی خۆمانەوە هەڵواسراوە.
٦- شانە کۆنکرێتییەکان.
ئێستا لە ناو ئەم تاوەرە خۆڵەمێشییانەدا،
لەو چەکمەجە بەردینانەی
تەمەنی مرۆڤیان تێدا هەڵدەگیرێت،
ملیۆنان دەم لەودیو شووشەوە وەک ماسی دەجووڵێن و
کەس گوێی لە بڵقی خنکانی ئەویتر نییە.
لە سەردەمی لەقوتووکردنی ڕۆحدا دەژین،
لە ژێر خۆرێکی نیۆنیدا
نە ئاوادەبێت و نە گەرممان دەکاتەوە،
خەندەی دەستکرد و پەژارەی بەکرێگیراو و
ئارامیی کیمیایی دەکڕین و دەفرۆشین.
مرۆڤی نوێ، فرۆشیارێکی شەکەتە
لە مەزادخانەیەکدا،
تاکە کاڵا بۆ فرۆشتن مابێ خۆیەتی و
تاکە کڕیاریشی مابێ هەر خۆیەتی.
٧- مۆزەخانەی دەمامکەکان.
بۆ هەر شەقامێک ڕووخسارێکی جیاواز لەبەردەکەین،
بۆ هەر دەرگەیەک
زەردەخەنەیەک بە قەبارەی قفڵەکەی دەبڕین.
هێندە بە دەنگی ئەوانیتر قسەمانکردووە،
کاتێک لە ژوورێکی تاریکدا بە تەنها دەمێنینەوە،
قوڕگمان وەک ئامێرێکی ژەنگاوی
تەنانەت لە بێدەنگیش دەترسێت.
شەوانە لەبەردەم ئاوێنەدا دەمامکەکان دادەکەنین،
بەڵام دەترسین دەست ببەین بۆ دوایین توێژ،
نەبادا لە ژێریشیدا کەس نەبێت و
کەللەسەرمان هۆڵێکی چۆڵ بێت
تەنها دەنگدانەوەی هەنگاوی ڕێبوارەکانی تێدا مابێتەوە.
٨- بازرگانانی نەمری.
چەند سەیرە ئەم بوونەوەرە کورتخایەنە،
تەمەنی بە پێوانەی ئەستێرەکان
هێندەی تەمەنی پەپوولەیەکە،
لەگەڵ ئەوەشدا دەیەوێت ناوی خۆی
بە ئەندازەی تەمەنی چیا لەسەر مەڕمەڕ هەڵبکۆڵێت.
پاشاکان هەرەمیان لە ئێسکی کۆیلەکان هەڵچنی
تا لە مردن ڕابکەن،
شاعیرەکان خوێنی خۆیان کردە مەرەکەب
تا لەبیر نەچنەوە.
بەڵام کرمی گۆڕستان نەخوێندەوارە،
بە هەمان ئارەزووەوە
فەرمانی ئیمپراتۆر و پەڕۆی سواڵکەر دەجوێت.
نەمری، دوایین درۆی ئاوێنەیە
بۆ ڕووخسارێک
نایەوێت دان بە چرچبوونی خۆیدا بنێت.
٩- توێکاریی گومان.
حەقیقەت ئەو خوێیەیە
چاوی مەلەوانەکە دەسووتێنێت،
ئەو کاتەی هێشتا بە دوای مرواریدا دەگەڕێت.
ئەوەی بانگەشە دەکات کلیلی ڕەهای لە گیرفاندایە،
خۆی لە ژوورێکی بێ پەنجەرەدا زیندانیکردووە و
وێنەی باخچەیەکی لەسەر دیوارە ئاسنینەکەی کێشاوە.
تەنها گومان ڕاستگۆیە،
ئەو دەروێشە پێخاوسەیە
ڕازی نابێت ئەنگوستیلەی هیچ کاهینێک ماچ بکات،
لە ناوەڕاستی بازاڕی وڵامە هەرزانەکاندا دەوەستێت و
بە پەنجەیەکی خۆڵاوی
لەسەر بنکەی پەیکەرە پیرۆزەکان دەنووسێت،
ڕەنگە وا نەبێت.
١٠- دادگای مێروولە و قەوزە.
ڕۆژێک دێت
دوایین بزوێنەری کارگەکان
دەکۆکێت و بێدەنگ دەبێت،
قەوزەی سەوز بە هێواشی
پەیکەری جەنەڕاڵەکان هەرسدەکات،
مێروولەکان بەسەر مۆرە فەرمییەکاندا ڕیزدەبەستن و
جاڵجاڵۆکەیەک تۆڕە ئەندازەییەکەی
لە ناو کەللەسەری فەیلەسووفەکاندا دەچنێت.
زەوی بێلایەنە،
بۆ چیایەک ملیۆنان ساڵە سەیری هەور دەکات،
دە هەزار ساڵ ژاوەژاوی شارستانییەتی ئێمە
ویزەویزی مێشێک بوو لە نیوەڕۆیەکی هاویندا.
با بەسەر بەردەکاندا دەمێنێت،
باران پەڵەی خوێنەکان دەشواتەوە و
گژوگیا فەرهەنگەکانمان دادەپۆشێت.
١١- سرودی کۆتایی خۆڵ.
لەگەڵ ئەوەشدا، ئێمە لێرەین،
لە بەرزەخی نێوان دوو نەبووندا وەستاوین و
دوو بەردە ئەستێ لە یەکتر دەسووین
تەنها بۆ ئەوەی سەیری سەمای پشکۆیەکی
یەک چرکەیی بکەین،
لە ناو تاریکیدا.
مەزنیی مرۆڤ ئەوەیە بزانیت
مشتێک خۆڵی هاوردەکراوە،
بزانیت سبەینێ هیچ شوێنپێیەکی لەسەر لمەکە نامێنێت و
هێشتاش پێش ئەوەی شەودابێت،
نەمامێکی زەیتوون
لەسەر لێواری گڕکانەکە بچێنیت.
ماڵپه‌ڕی ئه‌رسه‌لان مه‌حمود
|
