په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

٢٨\٢\٢٠١٣

ل سەر پانەلا ئەدەبیاتا سرگۆنێ.



پانێلا ئەدەبیاتا سرگۆنێیا یەکێ ل ستۆکهۆڵمێ، ل مالا جوانان تاخا سکارھۆلمەنێ پێک ھات. پانەل، بەرھەمەن ئەدەبی کو ژ تەفەف نڤیسکارێن ژ بەر زلما رەژیما ئیران، ئراق، سوریێ و تورکیێ دەرکەتنە دەرڤەیی وەلێت و ل ور نڤیسینە، ھەمێز دکە و ژ ئالیێ ئەنستیتویا مەزۆپۆتامیا سەکتیۆنا مافێ مرۆڤان ڤە تێ ئۆرگانیزەکرن.


د پانەلێ دە ھەژمارەک نڤیسکار ژی بەشدار بوون و ب دیتنێن خوە جڤین رەنگینتر کرن. نڤیسکارێن ھەردو رۆمانا شۆرەش رەش (ھاوار) و موستافا جزیری (سەگڤانێ خورکی) ژی ھاتبوون ڤەخوەندن.


پانەل ژ ئالیێ رۆژنامەڤان نەسرین رۆژکان ڤە ھاتە ڤەکرن. رۆژکان ل سەر زلم و تادەییا ھەر چار وەلاتان راوەستیا، ب فرەھی قالا جی و نرخێ بەرھەمێن ل سرگۆنێ ھاتنە ئەفراندن کر. پاشێ ئاگەھداری ل سەر ھەردو نڤیسکاران دا و ژ بۆ ئانالیزا بەرھەمێن وان مافێ ئاخافتنێ دا رۆژنامەڤان گابار چیان.

سەگڤانێ خورکی.


کەلەھا خورکی ل تورا ئەڤدینێیە. سەرپێھاتییا رۆمانێ ناڤێ خوە، ژ سەگڤان، ئاخایێ خورکیا دگرە. سەگڤان، ل ھەرێمێ ب مەردبوون، ئەخلاقێ خوەش و لەھەنگیا خوە تێ ناسین. بەرخوەدان و شەرێ وی ل ھەمبەری سەرفەرماندارێ کەلەھا مێردینێ و نوونەرێ دەولەتا ئۆسمانلی ئەمین پاشا دبە سەدەم کو دەستان ب ناڤێ وی بێ بناڤکرن.


ئەھمەد ئاخایێ باژارێ ئاموودێ تێرا خوە ب ھێز و ناسکرییە. ژ بەر پرسگرێکێن مالباتی، ناڤبێرا وی و برازیێ وی ئۆسمان ئاخا نە خوەشە.


رێڤەبرنا گوندان و ئاخاتی زێدە بالا ئۆسمێن ناکشینە. بێھتر ب سەیدێ داکەتیە و سەرە خوە ب رێڤەبریا ئەشیرێ ناھێشینە.


ئەشیرا وی بریارێ ددن کو، کەچا ئەھمەد ئاخایێ ئاپێ وی، قومری خاتوونێ، ژ ئۆسمێن رە بخوازن دا کو نەخوەشیا ناڤ وان رابە و ئۆسمان ئاخا ب مال ڤە و کارێ ئەشیرێ ڤە بێھتر بێ گرێدان.


گرەگرێن ئەشیرێ رێیا خوە دگرن و ل سەر مەرشا ئەھمەد ئاخایی روودنن و کەچا وی ژ ئۆسمان رە دخوازن. ژ خوە قومری خاتونێ و ئۆسمان ئاخا، ژ پێچەکێ ڤە سۆزا زەواجا وان ھاتبوو برین.


سەد کیس و سەد خەلات قەلەن تێ خوەستن. ئامادەکاریا داوەتا وان تێ رۆژەڤێ.


ئەمین، پاشایێ کەلەھا مێردینێ و نوونەرێ ئۆسمانیان ل باژێر بوو. ھەسن ب سار دجووت. ھەتانی سەنجەقا خەلەف ئاخایی ژی د بن ھکمێ وی دە بوو. خەرج و بەش دستاند. کەسێ ل دژی وی دەردکەت، مال، مالبات، ئەشیر و گوندێن وان ل بەر لنگان دچوو.


ئەمین پاشا ئەمر ددە لاوێ خوە، چەلەبی کو ژبۆ بەرھەڤکرنا خەرج و بەشا کەتیە پارا باژارێ ئامودێ خوە ئامادە بکە. چەلەبی، ب سواریێن چەکدار بەرێ خوە ددن ئامودێ و دبنە مێڤانێ ئەھمەد ئاخا.


خوارن و ڤەخوارن تێ پێشیا وان. پشتی خوارنێ دخوازە ھەرە دەرڤە، دەستشۆکێ و ئاڤەکی برژینە. لێ دەما چەلەبیێ کورێ ئەمین پاشا چاڤ ل قومری خاتونێ دکەڤە، ھشێ وی ژ سەری وی دچە، ب ھەفت دلان دل دکەڤە وێ و یەکسەر تێ ھوندر، ئەمر ددە سواریان کو خوە ئامادە بکن ژبۆ چووینا باژارێ مێردین.


چەلەبی ب رۆژان ژ ھوندر دەرناکەڤە. خوارن و ڤەخوارنێ ل خوە ھەرام دکە. ھەتانی قومری خاتونێ ژێ رە نەخوازن، ئەوێ چ نرخ و قیمەتەکی نەدە ژیانا خوە.


خەبەر دچە ژ ئەمین پاشا رە. رادژە سواریێن خوە و بەرێ خوە ددە ئامودێ، مالا ئەھمەد ئاخا. ل ور، ب چەندسەد کیسا زێدەتر قەلەنێ قومری خاتونێ ددە، ئامادەکاریا بلەزیا بووکێ تێ کرن، وێ ل سەر پشتا ھەسپێ سوار دکن و بەرێ خوە ددنە کەلەھا مێردینێ.


ئۆسمان ئاخا پێ دھەسە کو، ئاپێ وی لێ قولپییە و دەرگستیا وی دایە کورێ ئەمین پاشایێ مێردینێ، چەلەبی. خوە ئامادە دکە و بەرێ خوە ددە میردینێ. دبە مێڤانێ دۆستێ باڤێ خوە، گارۆیێ ئەرمەنی. قاسدا وان دبە پیرا نورا بەلۆ و داخوازیا ئۆسمان ئاخا، ب دزی ژ قومری خاتونێ رە تێ گۆتن.


قومری خاتونێ ل بنیا کەلەھا مێردینێ ل بەندا پسمامێ خوە دسەکنە. ئۆسمان ئاخا، شەریتێ ژێ رە داڤێژە. ب شەریتێ دادکەڤە ژێرا کەلەھێ. پشتی کێفخوەشی و لاقردیان، ل ھەسپێ خوە سوار دبن و ژ ور دور دکەڤن.


ژنا خوەشک ئێشا سەرێ مێرانە. پێشی دچن جەم ئەشیرەتەکی ئەرەبان، پاشێ خوە داڤێژن بەختێ ئێزیداخانێ مالا ھادی. ئاورێن ئەبدولمووتالب و ھادی باوەریێ نادە قومری خاتونێ کو ل ور بمینن. پێشی خوارنا خوە دخون و پاشێ رێیەکی دبینن و ب ھەڤرە، ژ وان دەڤەران دور دکەڤن. داویێ خوە ل کەلەھا خورکی دگرن و خوە داڤێژن بەختێ سەرۆکێ ئەشیرێ، سەگڤانێ خورکی. سەگڤان، ژ وان رە داوەتەکی چێدکە و ھەردو دغێژن مرادێ خوە.


ئەمین پاشایێ مێردینێ ددە پەی شۆپا ئۆسمان ئاخا و قومری خاتونێ. ب ھێزەک مەزن تێ بەر کەلەھا خورکی. خوەدیێ سۆزێ بەرێ و ئەگیدێ ناسدار سەگڤانێ خورکی دێ چ جار دۆتماما ئۆسمان ئاخا نەدە چەلەبیێ لاوێ ئەمین پاشا. شەر دەست پێ دکە و گران دبە.


سەگڤانێ خورکی خەبەرێ ددە، ئەشیرێن دۆستیێن جینار کو وەرن ب ھاواری وی ڤە. لاوەک سەگڤان د شەردە تێ کووشتن و دو لاوێن وی ھێسیر دکەڤن. لێ ئەو ژ سۆز و پەیمانا خوە ناگەرە. ئۆسمان ئاخا دادکەڤە مەیدانا شەری ھەمبەری چەلەبیێ کورێ پاشێ. لاوێ پاشێ تێ کووشتن.


شەرێ مانوو نەمانێ دەست پێ دکە. ئەشیرێن جینار تێنە ب ھاوارا سەگڤانێ خورکی، ھەردو لاوێن وی ئازاد دکن، ئەمین پاشایێ مێردینێ و تەڤایێ شەرڤانێن وی تێنە کووشتن.

ھاوار.


بویەر د سالێن پشتی ٧٠، ل ھەرێما ئاناتۆلیا ناڤین، دەڤەرا کورد لێ دژین، دەروودۆرا ناھیا ئنجەۆڤێ دەرباس دبە. چیرۆکا رۆمانێ درێژی ھەتا رۆژا مە دبە. ژیانا کوردێن ئاناتۆلیایێ و دەرکەتنا وانیا ئەورۆپایێ، ب تایبەتی سوێدێ و پێلکرنا مافێ ژنا کورد و خەیالێن وان ژ خوە رە دکە مژار و دەژەنەراسیۆنا جڤاکی ددە بەر پیڤانێ.


ھولێ، کەچەک پر خوەشکە. دلێ وێ د پسمامێ وێ کالۆ دە ھەیە. کالۆ ژی ھەز ژ وێ دکە.


کالۆ، شفێرێ کەمیۆنێیە. مال باردکە ئیران و ئراقێ.


رۆژەکێ کالۆ دبە مێڤانێ مالباتا ھولێ. بەر ئێڤارکی خەبەرێ دغێژینە ھولێ کو پشتی شەڤبێرکێ، ل دەرڤەیی گوند ھەڤ ببینن. د دەما ھەڤدیتینێ دە ھیس و ھەزکرنا وان سینۆران ناس ناکە و وێ شەڤێ دغێژن مرادێ خوە. ھولێ دخوازن. دزەوجن.


دەریێ ئیران و ئراقێ ژ بەر ناکۆکیێن ناڤدەولەتی جارنا تێنە گرتن و بازرگانیا ب رێیا کەمیۆنان کێم دبە، تێ سینۆرکرن. رەوشا خوەدیێ کەمیۆنان ژ ئاورا ئابۆری ڤە خراب دبە.


کالۆ، دو ھەفتە نە چ بار پەیدە نەکریە. پشتی دو ھەفتەیان، بێ پەرە تێ مالێ و ژ بەر نەبوونا کار و بارێ کەمیۆنێ د ناڤبێرا وی و باڤێ وی دە ناکۆکی دەست پێ دکە. پشتی نقاش و پەیڤێن گران، بریارێ ددە کو مالا خوە بار بکە باژارێ کۆنیایێ.


ھێڤیێن کالۆ ژ بۆ پەیداکرنا کار مەزنن. لێ پشتی چەند ھەفتەیان تێ دغێژە کو پەیدەکرنا کار نە ھێسانە. بریارێ ددە کو ھولێ و زارۆکان ل کۆنیێ بھێلە و ھەرە سوێدێ.


دو سالان ل بەندا بریارا دایرەیا خەریبان دمینە. جارنا کارێ پیزا دکە و مەسرەفا مالێ ژ ھولێ رە رێ دکە. پشتی دو سالان، دەولەت بریارا دەرخستنا کالۆ ددە. بەردەواما ژیانا ل سوێد ب سینۆر بوویە. دڤێ ب ژنەکی سوێدی رە بزەوجە. ئانژی دەرکەڤە دەرڤەیی سوێدێ.


ھولێ ب زارۆکێن خوە، د رەوشەکی خراب دە ژیانا خوە ددۆمینن. پەرێ وان نەمانە. شینایی و فێکی ژ سەر زیبل ددنە ھەڤ و دخون. تەنێ گوستیلکا د تلیا ھولێ دە مایە کو بفرۆشە و ئیدارەیا خوە پێ بکن. د دەمەک وسا خراپ دە، کالۆ ب تەلەفۆنێ ل ھولێ دگەرە. رەوشا کو تێدەیە دھێنە زمێن. دڤێ ب ژنەک سوێدی رە بزەوجە کو کاریبە ل سوێدێ بمینە. ھولێ، ب قەدەرا خوە رازی دبە و ژ بۆ پێشەرۆژا زارۆکێن خوە، چاڤێ خوە دگرە و بێدەنگ دمینە.


کالۆ، ل دیسکۆیا تاخا سکارھۆلمەنێ ژنەک سوێدی ناس دکە. ب تەمەنێ خوە ژ کالۆ مەسترە. ئەلەقاتا وان پێشدە دچە و کالۆ ل مالا وێ دژی. پاشێ بریارا زەواجێ ددن و ژ بۆ زەواجا وان فەرمی ببە تێنە تورکیێ دبن مێڤانێ ھولێ.


ھولێ وەکە خزمەتکارا مالێ ددە ناسین. ھەردو زارۆکێن خوە نیشانی ژنا خوەیا سوێدی دکە. ھولێ، ئێڤارێ دبە شاھدێ ئەشق و کێفا ژنا سوێدی ب مێرێ خوە و د مالا خوە دە. بویەر، ب کەلا دلێ ھولێ، پەیڤ و جیھانا وێ، ئێشا کو ژنا کورد دکشینە و بێ ئەخلاقیا جڤاکی رەنگەک گوھەرتی ددە چیرۆکێ.


ھولێ، ب زارۆکێن خوە رە، ئامادەکاریا چوونا سوێدێ دکن. کالۆ، ژنا سوێدی بەردایە و رێ ژ بۆ ھاتنا ھولێ و زارۆکان ڤەکریە. دێووباڤێ کالۆ، کو نەخێرخوازێن ھولێ نە، چەند سال پاشێ کو رێیا ھولێ دکەڤە سوێدێ، تێنە سەردانا مالا لاوێ خوە و دبن ئالیکارێ ھولێ. ھولێ ل بالافرگەھا ستۆجکھۆلێمێ دادکەڤە و بەرێ خوە ددن مالا خوەیا نوو.


ژنا کالۆیا سوێدی، ژ بەر بێبەختیا کالۆ، ژ ئالیێ رووھی ڤە نەخوەش دکەڤە و دەپراسیۆنێن گران دەرباس دکە. تەداویا وێ ل نەخوەشخانێ ددۆمە.


خەون و خەیالێن ھولێ د دەمەک کن دە تێک دچن. کالۆ، ب مالێ دنیێ، کێف و ئەشقا ئێڤارێ دادکەڤە. کەچا وان مەزن دبە و دێووباڤ وەزیفەیێن خوە ب جی ناھێنن. کەچا وان ژ مال بازددە. لاوێ وان، ب ھەژمارەک خۆرتێن ھەرێمێ رە تەڤلی کارێن بێقانوونی دبە و پۆلیس و دایرەیا سۆسیالێ دەست داتینن سەر، ھەتا ئەمرێ وی ببە ١٨ سالی.

ھولێ ب تەنێ مایە. خەیالێن وێ تێک چوونە و جیھانا وێ سەرووبنی ھەڤ بوویە. د دەمەک وسا دە بێھێڤی، ل ژنەک رۆناکبیر راس تێ. د سۆھبەتێن خوە ل سەر پرسگرێکێن جڤاتا کورد کور دبن. پرسگرێکێن ژنا و گەرا سیستەما سوێدێ دبە مژارا وان.

ھولێ ب چاڤەکی دن ل جیھانێ دنەرە. سەرپێھاتیا خوە ب شێوەیەکی دن دنرخینە. ژ بۆ گوھەرتنا جڤاتێ، گوھەرتن و پێشخستنا کەسایەتیێ گرنگ دبینە. ب ڤێ ھەلوەستێ بەرێ خوە ددە وەلێت. چەند رۆژان ل جەم دایکا خوە دەرباس دکە و پاشێ ژ بۆ گوھەرتنا قەدەر و پێشەرۆژێ دەردکەڤە رێ...

تەبینیێن مێڤانان ل سەر ھەردو بەرھەمان.


ئامەد تگریس (نڤیسکار): پشتی نڤیسینا رۆمانا سەگڤانێ خورکی، ژ بۆ زمانێ بەرھەمێ ب من شێورین. من بەرھەم خوەند. دەندکا ئەسلییا سەرپێھاتیێ ئەساس ھاتیە گرتن. بەرھەم ب زمانەک بلند ھاتنە ئاڤاکرن و ئافراندن.

پرچاندیبوونا وەلاتە مە، د ھەردو رۆمانان دە، ب رێیا ھنەک کەسایەتی و لەھەنگان ھاتنە نیشاندان. ئەڤ راستیا جڤاتا مەیە و دەستنیشاندانا وێ ژی دەولەمەندیەک مەزن ددە بەرھەمان.

ب. وەلاتەڤین (نڤیسکار): بێ گومانە کو، نڤیسینا بەرھەما ب زمانێ ستاندارت گرنگە. تاڤەیێ کوردا دکارن بەرھەمێ بخوینن. لێ نڤیسینا ب دەڤۆکا ھەرێمی، بکارانینا پەیڤێن ھەرێمی، ھیس و چاندا ھەرێمێ ددە دەر. نرخێ بەرھەمێ زێدەتر دکە. د ھاوارێ دە، بکارانینا زمانێ ستاندارت و گرانبوونا دەڤۆکا ئاناتۆلا ناڤین نرخێ بەرھەمێ ژی زێدەتر دکە.


ئاینور ئاراس (نڤیسکار): د ھاوارێ دە، ھیسێن ژنا، فەدەکاریا وان ژ بۆ زارۆکێن خوە و مافێ ژنا ب سەرکەڤتی ھاتیە زمێن. د رۆمانێ دە، پرسگرێک و ئێشا ژنا کورد ب ھۆستەیی و زمانەک ئەدەبی و بلند ھاتیە بجیکرن .


- لەھەنگێن ئەسیلیێن رۆمانا تە، نە سەگڤانە. ئۆسمان ئاخا و قومری خاتونێیە. سەدەما ناڤێ رۆمانێ ب "سەگڤانێ خورکی" ھاتیە بناڤکرن چیە؟
موستافا جزیری: ئەڤ سەرپێھاتی ب ناڤێ لاوکێ ئامودی و قومری خاتونێ ژی تێ ناسین. لێ بەلێ بێھتر بناڤکرنا سەڤگانێ خورکی، ب رێیا گۆتن و سترانان بەلاڤ بوویە.
د جڤاتان دە، ژ بۆ نەسلێن نوو، ھنەک کەسایەتیێن ب ئەخلاقێ خوەیێ خوەش، ئەگیدی و مێرانی، مەردی و دۆستھەزیێ پێویستن کو، ببن نمونە. ژ بۆ کو تەسیرێ ل مرۆڤ و شەخسیەتا مرۆڤ بکن. پیڤانێن ئینسانی و مرۆڤاھیێ ل بەر چاڤا بێ گرتن. دۆستانی ب ئەرزانی نەیێ فرۆتن. ژ بۆ پیڤانا مرۆڤاھیێ بلند ببە، بلندکرنا ناڤێن وسا گرنگە. لەوما کەسێن مینا سەگڤان، ب خوە نە لەھەنگێ سەرپێھاتیێ وسا بن ژی، جڤات رێ ڤەدکە، چیرۆکێ ب ناڤێ وان ددە ناسین کو، نەیێن ژبیرکرن و باندۆرێ ل سەر جڤاتێ بکن.
ئەز ب خوە ژی، گەلەکی د بن تەسیرا سەگڤان دە مام. من ل گەلەک وەرسیۆنێ سەرپێھاتیێ گوھداری کر. شەخسیەت و ھەلوێستا وی، ژ من رە بوو جھێ سەربلندی و کێفخوەشیێ. کەسێن وسا کو شۆپا خوە، ب مەردی و ئەگیدی دھێلن، دڤێ نەیێنە ژبیرکرن. لەوما من ژی ناڤێ وی ھلبژارت.


- وسا خویانی دکە کو، تە سەرپێھاتی پر رەنگینتر کریە...
م. جزیری: وەکە کو من قال کر، من ب گەلەک جاران ل وەرسیۆنێن سەرپێھاتیێ گوھداری کر. دەندکا ئەسلییا سەرپێھاتیێ ژ خوە بنگەھ گرت. ب زمانەک ئەدەبی و ب سەبرێ ھوناند.


- د رۆمانا ھاوارێ دە، بێھتر پرسگرێکێن ژنا کورد، پێلکرنا شەخسیەت و مافێ وان دەردکەڤە پێش. چما ژن؟
شۆرەش رەشی: ژن نیڤێ جڤاتێیە. دەما ژ مافێ وان رە رێز نەیێ گرتن و شەخسیەتا وان بنپێکرن، جڤات ب خوە ژی نەخوەش دکەڤە. ل ئاناتۆلا ناڤین، ژ بۆ دەرکەتنا دەرڤەیی وەلێت، مافێ روونشتنا سوێدێ، گەلەک تشت تێنە فەدەکرن. نە تەنێ مافێ ژنا، ھەر وسا شەخسیەتا وان ژی دکەڤە بن پیا. لاوکێن خۆرت ل دەڤەرا کوردا تونە نە. تەڤ تێن سوێدێ. کەچێن خۆرت د مالێ دە دمینن، ئانژی دبن دۆستێن کوردێن سوێدێ. پشتی دەمەکی دن، ژ دۆستانیا یەکی دەردکەڤن، دبن یارا کەسەکی دن. ئەڤ گوھەرتنا جڤاکی، خەرابوونا نۆرمێن ئەخلاقی دڤێ ببە مژارا رۆمانان. پر گرنگە کو ب شکلێن جەواز بێ رۆژەڤێ.
ئەم، ژ بۆ دەستخستنا مافێ روونشتنا ل سوێدێ، نە تەنێ تەسیرێن خراپ ل ژنێن کوردا دکن، ژنێن سوێدی ژی پایا خوە ژ ڤێ بێەخلاقیا مە دگرن، بریندار دبن و نەخوەش دکەڤن.
وەزیفەیا رۆناکبیران ئەوە کو، ب گەلەک شێوەیان قالا ڤێ راستیێ بکن و شەرێ ڤێ بێ ئەخلاقیێ بکن. رۆمانا من، تەنێ بالێ دکشینە بەشەک ژ پرۆبلەمێن جڤاکێ. ئەز باوەرم پشتی من دێ رێ ڤەبە کو، پرس ب فرەھی ببە جھێ نقاشێ و لێگەرینا چارەسەریان.


- د رۆمانا تە دە، ب قاسی دەڤۆکا ھەرێما کوردێن ئاناتۆلیێ، ھەولدانا بکارانینا زمانێ ستاندارت ژی دەردکەڤە پێش. زەختا کو کوردێن تەڤایێ کوردستانێ تە فێم بکن ژی خوە نیشان ددە. چما؟
ش. رەشی: راستە. ئەم پارچەیەک ژ جڤاتا خوە نە. خورتکرنا تێکلیا ب نڤیسکار و کوردێن کوردستانێ ب رێیا زمانێ ستاندارت و بەرھەمێن جەواز ژ مە نڤیسکارێن کوردێن ئاناتۆلیا ناڤین رە گرنگە. ئەم باش دزانن کو بکارانینا دەڤۆکا دەڤەرا مە ژی گرنگە. پەیدەبوونا زەختەکی وسا ل سەر من خوەزایییە. لێ ھەتا ژ من ھات، بالانسەک پەیدە کر کو کاریبم ژ دەڤۆکا خوە دور نەکەڤم و ل ئالیێ دن ژی دەنگێ خوە بغێژینم تەڤایێ کوردا.

پانەلێن ئەدەبیاتا سرگۆنێ ددۆمن.


پانەلێن ئەدەبیاتا سرگۆنێ ددۆمن. پانەلا دووێ د مەھا ئادارێ دە پێک تێ. ل سەر بەرھەم و کەسێن بەشدار ئاگەھداری دن دەمەک دن دە تێ بەلاڤکرن.
 

 

EuroKurd News

www.eurokurdnews.blogspot.se

 

press@mesopotamian.eu

 

 

 

 

په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک