١٩\٦\٢٠٢٦

 ڕەهەندە شیعرییەکانی دەقی ''شۆڕبوونەوە''

لە تاقیگەی ''ژاك دریدا''دا.

ئەدیب حوسامی     

دەقی شیعری «شۆڕبوونەوە» یەکێکە لە دەقە نوێکانی شاعیر سۆران محەمەد کە لە ماڵپەڕی (ئەمڕۆ)ی ڕۆژی ١٦/٦/٢٠٢٦دا بڵاوکروەتەوە، ڕێگاکانی خوێندنەوەی دەقەکەو جیاوازی ڕەهەندەکانی سەرنجی ڕاکێشام و ویستم لە ڕێی ئەم خوێندنەوە ڕەخنەییەوە باسی چەند لایەنێکی ئەو شیعرە بکەم.

سەرەتا بە گشتی دەتوانین باسی تایبەتمەندییە زمانەوانی و پێکهاتەییەکان بکەین بەم جۆرە:

- تەکنیکی زمانی هاوچەرخ: بەکارهێنانی زمانێکی چڕ و پڕ لە مانا کە دوورە لە ڕەوانبێژی تەقلیدی.
- شێوازی گێڕانەوەی مۆدێرن: ئاوێتەکردنی دەقی شیعری لەگەڵ توخمەکانی فەلسەفە و مۆدێرنیتە.
- میتافۆڕی نوێ: دروستکردنی وێنەی شیعری ناوازە کاتێک باس لە بابەتە دەروونی و نیشتمانییەکان دەکات.

هەڵوەشاندنی دەقی "شۆڕبوونەوە" لە سەر چەند ئاستێك:

١. ئاستی زمانەوانی و پێکهاتەیی.

- هێمای شۆڕبوونەوە: ناونیشانی «شۆڕبوونەوە» وەک هێمای دابەزین، قووڵبوونەوە، یان تەنانەت داڕمان و پاشەکشەی دەروونی و جودایی لە واقیع لێکدەدرێتەوە.
- ڕیتم و موزیکی ناوەکی: شاعیر لەم جۆرە دەقانەدا پشت بە کێشی ئازاد و فرەدەنگی دەبەستێت، کە تێیدا ڕیتم لەبری سەروا و کێشی کلاسیکی، لە ڕێگەی دووبارەکردنەوەی وشەکان و گۆڕینی تۆنی دەربڕینەوە دروست دەبێت.

٢. ئاستی وێنەی شیعری و سیمانۆتیک.

- وێنەگرتنی مۆدێرن: لەبری بەکارهێنانی توخمە باوەکانی سروشت بە شێوازی کۆن، وێنەکان زیاتر مۆدێرن، نامۆ و دابڕاون؛ تێیدا تاکی فڕێدراو بۆ ناو جیهانی تەکنەلۆژیا یان نامۆیی شار دەخرێتە ڕوو.
- میتافۆڕی دەروونی: «شۆڕبوونەوە» دەکرێت گەشتێکی میتافۆڕی بێت بۆ ناو خودی تاکی کوردی دوای شۆڕش و قۆناغە سەختەکان، یان شۆڕبوونەوە بێت بۆ ناو یادەوەرییەکان.

٣. ئاستی فیکری و فەلسەفی.

- نامۆبوون: دەقەکە ڕەنگدانەوەی کێشەی مرۆڤی هاوچەرخە لە ونبوونی مانا و دۆزینەوەی پێگەی خۆی لە نێوان ڕابردوو و ئێستادا.
- دیدگای ڕەخنەیی: وەک چۆن شاعیر نووسەر و ڕەخنەگرە، هەروەها شیعرەکەشی تەنیا گوزارشتێکی سۆزداری نییە، بەڵکوو هەڵوێستێکی فیکری و کۆمەڵایەتی لەخۆدەگرێت.

"لەم ڕۆژە ساردەدا مەمرە
ئەنگوستە ڕچیوەکان
توانای سڕینی برژانگە شەختەگرتووەکانیان نییە..
چیدی تارماییەکان ناناسییەوە..."
(ماڵپەڕی ئەمڕۆ ١٦/٦/٢٠٢٦)

خوێندنەوە و ڕەخنەی ئەکادیمی:

ئەم دەقە نموونەیەکی دیاری شیعری مۆدێرنی کوردییە کە تەوەری سەرەکی بریتییە لە نامۆبوون، تەنیایی، داڕمانی پەیوەندییە مرۆییەکان.

- وێنەی شیعری و سیمانتیکی: دەکرێت وا راڤە بکرێت سۆران محەمەد سەرما و شەختەگرتنی برژانگەکان وەک میتافۆڕێک بۆ سڕبوونی هەستەکان و قۆناغی بێهیوایی بەکاردەهێنێت.
- نامۆبوون و تەنیایی: ڕستەکانی وەکو "تارماییەکان" و "ڕەش و سپی" ئاماژەن بۆ کاڵبوونەوەی جیاکارییەکان و مانای بەهاکان، کە تێیدا مرۆڤەکان وەک تارمایی وان و ناناسرێنەوە.

- پارادۆکس و دەنگەکان: تێکەڵکردنی دەنگی "قوقەی کەڵەشێر" (ژیان) و "چەقۆی قەساب" (مەرگ) گوزارشت لە پشێوی واقیع دەکات، و کۆتایی هاتن بە وێنەی "ژێر دەریا" وەك نیشانەی خنکان و نەگەیشتنی دەنگ.

کەواتە دەکرێ بڵێین «شۆڕبوونەوە» تابلۆیەکی ڕوونی هاواری بێدەنگی مرۆڤی هاوچەرخە لە سەردەمی نامۆبوونە جیاوازەکاندا.

دەتوانین بڵێین شیعری «شۆڕبوونەوە»ی سۆران محەمەد وەک پەخشانەشیعرێکی فەلسەفی تەماشا دەکرێ، کە بەستراوەتەوە بە نامۆبوونی مرۆڤ و داڕمانی دەروونی لە کۆمەڵگەی مۆدێرندا. ڕەخنەی ئەمرۆ ئاماژە بە بەکارهێنانی وێنەی فۆتۆگرافی تاریک و زمانێکی سارد دەکات بۆ گوزارشتکردن لە تێکچوونی هاوسەنگی جیهان و ڕەهەندی سوریالی ژیان و مەرگ. هەروەها وەک تێکستێکی هاوچەرخی سۆریالیستی و فەلسەفی پۆلێن دەکرێت. لێرەدا ڕەخنەیەکی ورد و ئەکادیمی لەسەر تەواوی پێکهاتە، زمان، وێنەی شیعری و ڕەهەندە دەروونییەکانی ئەم دەقە دەخەینە ڕوو:

١. ئاستی پێکهاتە و فۆرمی دەق.

- بنیاتی دژبەری: دەقەکە لەسەر بنەمای ململانێی دووانەیی دژبەیەک دامەزراوە (سەرما ⇄ گەرمی، مەرگ ⇄ ژیان، ڕەش ⇄ سپی). شاعیر جیهانێک دروست دەکات کە تێیدا سنوورەکانی نێوان ئەم دژانە کاڵ دەبنەوە.
- پەخشانیە شیعر: دەقەکە پابەندی کێش و سەروای تەقلیدی نییە، بەڵکوو پشت بە «موزیکی ناوەکی» و هێزی ڕیتمی ڕستەکان دەبەستێت کە لە ڕێگەی دووبارەکردنەوەی ئامرازەکانی نەفی وەک (چیدی... ناناسییەوە) دەربڕینی لێ کراوە.

٢. شیکاریی زمانەوانی و سیمانتیک.

- سەرمای دەروونی و فیزیکی: دەستپێکی شیعرەکە بە ڕستەی فەرمانی «لەم ڕۆژە ساردەدا مەمرە» دەست پێدەکات کە دەروازەیەکە بۆ تێگەیشتن لە دۆخی چەقبەستوویی. وشەکانی وەک (رچیوەکان، شەختەگرتووەکان) تەنیا گوزارشت لە کەشوهەوا ناکەن، بەڵکوو نیشانەی سڕبوونی هەستی مرۆڤی هاوچەرخن بەرانبەر بە دەوروبەر و ڕووداو و پێشهاتەکان.

- نامۆبوون و تەڵخبوونی ناسنامە: دەستەواژەکانی «تارماییەکان ناناسییەوە» و «ڕەش و سپی وەکو کزەیەکی بێ سەر بەتەنیشتا تێدەپەڕن» گوزارشت لە بەرزترین ئاستی نامۆبوونی کۆمەڵایەتی دەکەن. مرۆڤەکان لای شاعیر هێندە بێبایەخ و بێناسنامە بوون، کە وەکو تارماییەکی تەڵخ دەبینرێن.

٣. وێنەی شیعری و ڕەهەندی سوریالیستی.

- هێزی دەرەکی و کۆنترۆڵکەر: هێنانەوەی وێنەی «جارجاردەستێك لەدەرەوەی خۆت دەموچاوت دادەپۆشێ» گوزارشتە لە دەستێوەردانی هێزە دەرەکییەکان یان دەسەڵات لە ژیانی تایبەتی تاکدا، کە ڕێگریی لە دەربڕین دەکات «نەبادا دیمەنە بێزارەکان جوڵە بەلێوەکان بخەن».
- پارادۆکسی ژیان و مەرگ: کۆپڵەی کۆتایی شیعرەکە لوتکەی وێنەگرتنی سۆریالیستییە: «دەنگی قوقەی کەڵەشێرو چەقۆی قەساب تێکەڵی سەدایان دەبێ». لێرەدا (قوقەی کەڵەشێر) هێمای بەیان و سەرەتای ژیانە، لە کاتێکدا (چەقۆی قەساب) هێمای مەرگ و لەتکردنە. تێکەڵبوونی ئەم دوو دەنگە ناتەبایە لە ژێر دەریاوە «وەك لەژێر دەریاوە بدوێن» نیشانەی خنکان، دوورەپەرێزی و نەبیستراویی دەنگی مرۆڤە لە جیهانی واقیعدا.

٤. خوێندنەوەی دەروونی و فەلسەفی.

- شۆڕبوونەوە بۆ ناو نەست: ناونیشانی شیعرەکە «شۆڕبوونەوە» خۆی لە خۆیدا پرۆسەیەکی دابەزینە لە ئاستی هۆشیارییەوە بۆ ناو قووڵایی ناوشیاریی، یان ناوەوەی نەستی مرۆڤ. وەك دیارە شاعیر دەیەوێت بڵێت مرۆڤی مۆدێرن بۆ تێگەیشتن لەم جیهانە ساردە، ناچارە بەرەو ناوەوەی خۆی شۆڕبێتەوە.
- فەلسەفەی پووچگەرایی: ڕۆیشتنی ڕێبوارەکان بە ئەسپایی «بەسەر هێلکەکانی زەویدا» هێمای ناسکی و مەترسیداریی پێگەی تاکی مرۆڤە لەسەر زەوی؛ مرۆڤێک کە لە نێوان مانەوە و لەناوچوونی خێراو لەناکاودا دەژی.

کۆبەندی ڕاڤە:

شیعری «شۆڕبوونەوە»ی سۆران محەمەد تێکستێکی فرەدەنگ و چڕە. شاعیر سەرکەوتووانە توانیویەتی لە ڕێگەی زمانێکی هێمن و وێنەی نامۆی فۆتۆگرافییەوە، کێشەی تەنیایی، کپکردنی دەنگ و ململانێی مرۆڤ لەگەڵ مەرگدا بکاتە کەرەستەیەکی مەعریفی هاوچەرخ.

توخمەکانی (پێکهاتەخوازی، دەروونشیکاری فرۆید، فۆرمالیزم) لە شیعرەکەدا:

بە پشتبەستن بە هەرسێ قوتابخانە و تیۆرییە ڕەخنەییە جیهانییەکان: پێکهاتەخوازی، دەروونشیکاریی فرۆید، و فۆرمالیزم دەگەینە هەڵهێنجاندنی ئەم تێگەشتنە لە دیوە پەنهانەکانی دەقەکە:

١. خوێندنەوەیەک لە ڕوانگەی فۆرمالیزمەوە:

قوتابخانەی فۆرمالیزم گرنگی تەنیا بە پێکهاتەی زمانەوانی، تەکنیکەکانی نووسین، و چەمکی «نامۆکردنی زمان» دەدات، بەبێ بەستنەوەی دەقەکە بە ژیانی شاعیر یان بارودۆخی کۆمەڵایەتی.

- نامۆکردنی زمان: شاعیر لێرەدا وەسفی شتە باوەکان بە شێوازێکی نائاسایی دەکات. بۆ نموونە، برژانگ کە توخمێکی جوانییە، دەکرێتە «برژانگی شەختەگرتوو»، ئەمەش وای لە خوێنەر کردووە سەیری سەرما و سڕبوونی مرۆڤ بکات لە گۆشەنیگایەکی نوێوە.
- پەیوەندی وشەکاری: دەقەکە لە ڕێگەی فۆرمی «پەخشانەشیعر»ەوە کێشی دەرەکی شکاندووە، بەڵام موزیکێکی ناوەکی بەهێزی خوڵقاندووە. ئەم موزیکە لە ڕێگەی دووبارەکردنەوەی پیتە کپەکان و وشەکانی وەک (مەمرە، ناناسییەوە، تێدەپەڕن) دروست بووە، کە جۆرێک لە کێشی دەروونی سارد بە دەقەکە دەبەخشن.
- بنیاتی فۆتۆگرافی: فۆرمی دێڕەکان کورت و پچڕپچڕن، کورتەی ڕستەکان وەک چرکەساتی گرتنی وێنەیەکی فۆتۆگرافی وان کە جووڵەی تێدا بەستراوەتەوە «ئەنگوستە ڕچیوەکان توانای سڕینیان نییە».

٢. خوێندنەوەیەک لە ڕوانگەی پێکهاتەخوازییەوە:

تیۆری پێکهاتەخوازی سەیری دەق دەکات وەک سیستەمێکی نیشانەیی کە مانا تێیدا لە ڕێگەی پەیوەندی نێوان نیشانەکان و دژایەتییە دووانەییەکانەوە بەرهەم دێت.

- دژایەتییە دووانەییەکان: مانا لەم شیعرەدا لەسەر چەند جەمسەرێکی دژبەیەک پێکهاتووە:
- ژوورەوە ⇄ دەرەوە: («دەستێک لە دەرەوەی خۆت» بەرانبەر بە «ناوەوەی مرۆڤ»).
- ژیان ⇄ مەرگ: («قوقەی کەڵەشێر» وەک هێمای بەیان و ژیان بەرانبەر بە «چەقۆی قەساب» وەک هێمای مەرگ).
- ڕووناکی (ڕەنگ) ⇄ تاریکی: («ڕەش و سپی» بەرانبەر بە «تارماییەکان»).
- تۆڕی نیشانەکان: ناونیشانی «شۆڕبوونەوە» نیشانەیەکی سەرەکییە کە واتای دابەزین بۆ قووڵایی دەبەخشێت. ئەم نیشانەیە لە کۆتایی دەقەکەدا بە نیشانەیەکی تر دەبەسترێتەوە کە ئەویش «ژێر دەریا»یە. شۆڕبوونەوەکە لە سەرەوە (ڕۆژە ساردەکە) دەست پێدەکات و لە قووڵایی (ژێر دەریا) کۆتایی پێدێت، ئەمەش یەکگرتوویی پێکهاتەی دەقەکە دەسەلمێنێت.

٣. خوێندنەوەیەک لە ڕوانگەی دەروونشیکاریی فرۆیدەوە.

:
ئەم تیۆرە سەرنج دەخاتە سەر ململانێی نێوان هۆشیاری و ناوشیاری، گرێ دەروونییەکان، و چەمکەکانی مەرگ و ژیان.

- ململانێی ئایرۆس و تاناتۆس: بەپێی لێکدانەوەی فرۆید، مرۆڤ لە نێوان غەریزەی ژیان (ئایرۆس) و غەریزەی مەرگ و وێرانکاری (تاناتۆس)دا دەژی. دەستپێکی شیعرەکە بە «لەم ڕۆژە ساردەدا مەمرە» هاواری هۆشیاری و غەریزەی ژیانە کە دەیەوێت بەرگری لە داڕمان بگرێت. بەڵام دەرکەوتنی «چەقۆی قەساب» لە کۆتاییدا، سەرکەوتنی غەریزەی مەرگ و کۆتایی هاتنی ململانێکە نیشان دەدات.
- سەرکوتکردن : ڕستەی «دەستێک لە دەرەوەی خۆت دەموچاوت دادەپۆشێ... نەبادا دیمەنە بێزارەکان جووڵە بە لێوەکان بخەن»، وێنایەکی تەواوی میکانیزمی بەرگریی «سەرکوتکردن»ـە. مرۆڤ لێرەدا ناچار دەکرێت یان خۆی ناچار دەکات کە ئازار و ڕاستییەکان لە ناخیدا کپ بکاتەوە و نەهێڵێت بێنە سەر لێو (هۆشیاری)، بەڵکوو پاڵیان پێوە دەنێت بۆ ناو نەست و لە دەقێکی وادا بەرگی هونەرو مەجاز دەپۆشن.
- نەست و ژێر دەریا: کۆتا دیمەن کە دەڵێت «وەک لە ژێر دەریاوە بدوێن»، هێمایەکی تەواو فرۆیدییە بۆ نەستی قووڵ. دەریا هەمیشە لە دەروونشیکاریدا هێمای ناخی نەزانراوی مرۆڤە. قسەکردن لە ژێر دەریاوە واتە دەنگی مرۆڤەکە خنکاوە و تەنیا لە شێوەی خەون یان نیشانەی دەروونی تەڵخدا دەردەکەوێت کە کەس نایبیستێت.

تێگەشتنی گشتی:

شیعری «شۆڕبوونەوە» لە ڕوانگەی فۆرمالیزمەوە تاقیکردنەوەیەکی سەرکەوتووی زمانەوانی هاوچەرخە، لە ڕوانگەی پێکهاتەخوازییەوە جیهانێکی ڕێکخراوە لەسەر بنەمای دژایەتییە فەلسەفییەکان، و لە ڕوانگەی دەروونشیکارییەوە گەشتێکی ترسناک و قووڵە بۆ ناو خەمۆکی و نەستی تاکی غەریب لە جیهانی مۆدێرندا.
ئەم شیعرە پڕە لە هێمای فەلسەفی و دەروونی کە پاشەکشێی دەروونی و نوقمبوون لە ناو ناخ (نەست) بەرجەستە دەکەن. هێماکان وەک «تارماییەکان»، «سەرما»، و «دەستی سەرکوتکەر» تابلۆیەکی سۆریالیستی بۆ نامۆبوونی تاک و تێکچوونی بەهاکان لە واقیعی کوردییدا دەکێشن.
لێرەدا وردەکاریی زیاتر دەخەینە سەر هێماکان و تەوەری فیکریی دەقەکە، بە تیشکخستنە سەر پووچگەرایی و قەیرانی مانای مۆدێرن. بەکارهێنانی چەند هێمایەکی سۆریالیستی وەک «برژانگی شەختەگرتوو» و «ژێر دەریا» بۆ بەرجەستەکردنی نامۆبوون و خەمۆکیی قووڵ لێکدەدرێتەوە. لێرەدا، هەر هێمایەک بەجیا شی دەکەینەوە و ڕاڤە زانستی و فەلسەفییەکەی دەخەینە ڕوو:

١. ڕۆژە ساردەکە، ڕچینی ئەنگوستەکان و شەختەی برژانگەکان.

- ڕاڤەی هێمایی: ئەم سێینەیە (ڕۆژ، ئەنگوست، برژانگ) هێمایە بۆ چەقینی زەمەن و مەرگی بایۆلۆژی و دەروونی.
- ڕەهەندی ئەکادیمی: لە ڕووی دەروونشیکارییەوە، سەرما هێمای خەمۆکی قووڵ و نەمانی وزەی ژیانە (لیبیدۆ). شاعیر برژانگ کە ئامرازی پاراستنی چاو و بینینە بە «شەختەگرتوو» وەسف دەکات؛ ئەمەش هێمایەکە بۆ کوێربوونی مرۆڤ بەرانبەر بە بینینی جیهان و نەمانی توانای پەیوەندیگرتن (سڕینی برژانگەکان).

٢. تارماییەکان (چیدی تارماییەکان ناناسییەوە).

- ڕاڤەی هێمایی: هێمای کاڵبوونەوەی مرۆڤایەتی و تەڵخبوونی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانە.
- ڕەهەندی ئەکادیمی: لای شاعیر، مرۆڤەکانی دەوروبەر لە بوونی ڕاستەقینەی خۆیان داماڵدراون و بوونەتە تارمایی. نەناسینی تارماییەکان لوتکەی نامۆبوونی تاکە، کاتێک مرۆڤ تەنانەت لە ناسینەوەی سێبەر و هاوشێوەکانی خۆی دەسەوسان دەبێت لە ڕووی مەعنەوی و مەعریفییەوە.

٣. کزەی بێ سەر (ڕەش و سپی وەکو کزەیەکی بێ سەر تێدەپەڕن).

- ڕاڤەی هێمایی: هێمای تێکچوونی سیستەمی مۆراڵی و کاڵبوونەوەی سنوورەکانە.
- ڕەهەندی ئەکادیمی: «ڕەش و سپی» لە بنەڕەتدا هێمای چاکە و خراپە، یان ڕاست و چەوتە. کاتێک وەک کزەیەکی «بێ سەر» (واتە بێ مێشک و بێ ئاڕاستە) بە تەنیشت مرۆڤدا تێدەپەڕن، هێمایە بۆ ئەوەی لە جیهانی مۆدێرندا بەهاکان ناسنامەیان نەماوە و هەموو شتێک بووەتە خۆڵەمێشی.

٤. دەستەکەی دەرەوەی خۆت (جارجار دەستێک دەموچاوت دادەپۆشێ).

- ڕاڤەی هێمایی: هێمای دەسەڵاتی سەرکوتکەر، چاودێری کۆمەڵایەتی، یان (سوپەر ئیگۆ)ی لای فرۆیدە.
- ڕەهەندی ئەکادیمی: ئەم دەستە نامۆیە نوێنەرایەتی هێزە دەرەکییەکان دەکات (سیستەم، دابونەریت، یان ترس) کە ڕێگا لە مرۆڤ دەگرێت کاردانەوەی هەبێت. شاعیر ڕوونی دەکاتەوە کە ئەم داپۆشینی دەموچاوە بۆ ئەوەیە «نەبادا دیمەنە بێزارەکان جووڵە بە لێوەکان بخەن»؛ واتە هێمای دەمکوتکردنی زۆرەملێیی .

٥. هێلکەکانی زەوی (بە ئەسپایی بەسەر هێلکەکانی زەویدا دەڕۆن).

- ڕاڤەی هێمایی: سیمبوڵی ناسکی، لەرزۆکی و بێبنەمایی بوونی مرۆڤە لەسەر گۆی زەوی.
- ڕەهەندی ئەکادیمی: پێدانان بەسەر هێلکەدا پێویستی بە وریاییەکی بێڕادەیە بۆ ئەوەی نەشکێن. ئەمە هێمایەکی فەلسەفی قووڵە بۆ تێۆری پووچگەرایی؛ ژیانی مرۆڤ هێندە ناسکە کە تەنیا بە یەک هەنگاوی هەڵە، تەواوی بوونی (زەوی) ژێری تێکدەشکێت.

٦. قوقەی کەڵەشێر و چەقۆی قەساب.

- ڕاڤەی هێمایی: هاوکێشەی پارادۆکسی لوتکەی ژیان و مەرگە.
- ڕەهەندی ئەکادیمی: لە ڕووی پێکهاتەخوازییەوە، ئەمە بەهێزترین دژبەریی دووانەییە لە دەقەکەدا. «قوقەی کەڵەشێر» نیشانەی بەیان، بەئاگابوونەوە و هیوایە، بەڵام «چەقۆی قەساب» نیشانەی سەربڕین، غەریزەی توندوتیژی و مەرگی کتوپڕە. تێکەڵبوونی ئەم دوو دەنگە هێمایە بۆ ئەوەی ، ژیان و مەرگ ئاوێتەی یەکتر بوون و هیچ هیوایەک بەبێ ئازار بوونی نییە.

١. ژێر دەریا (وەک لە ژێر دەریاوە بدوێن).

- ڕاڤەی هێمایی: سیمبوڵی خنکان، دابڕان، و قووڵایی ناخی نەست.
- ڕەهەندی ئەکادیمی: کۆتاییهاتنی شیعرەکە بەم هێمایە، پرۆسەی «شۆڕبوونەوە» تەواو دەکات. قسەکردن لە ژێر دەریاوە واتە دەنگەکان ناگەنە سەرەوە، مرۆڤ کە لە واقیعدا بوونی هەیە بەڵام بێدەنگ کراوە (خنکێنراوە). دەریا لای فرۆید هەمیشە هێمای نەستە، کەواتە هەموو هاوار و دەنگەکانی شاعیر لە کۆتاییدا لە قووڵایی نەستدا نوقم دەبن و دەبنە هاواری بێدەنگ.

بەراوردکردنی ئەم هێمایانە لەگەڵ شاعیرانی تری مۆدێرنی کوردی وەک شێرکۆ بێکەس یان عەبدوڵڵا پەشێو:

لێرەدا بەراوردکارییەکی ئەکادیمی و ڕەخنەیی لە نێوان هێماکانی شیعری «شۆڕبوونەوە»ی سۆران محەمەد و شێوازی هێماسازی لای دوو جەمسەری گەورەی شیعری مۆدێرنی کوردی (شێرکۆ بێکەس و عەبدوڵڵا پەشێو) دەخەینە ڕوو.
ئەم بەراوردکارییە نیشانی دەدات چۆن سۆران محەمەد وەک شاعیرێکی نەوەی نوێتر، لە هێمای نەتەوەیی و گشتییەوە بەرەو هێمای دەروونی و شیوازی ناڕاستەوخۆیی و دەقە کراوە پڕ هێماکان هەنگاوی ناوە:

١. هێمای «سەرما و شەختە» بەرانبەر بە سروشتی شێرکۆ بێکەس.

- سۆران محەمەد: سەرما، ڕچینی ئەنگوستەکان، و برژانگی شەختەگرتوو وەک هێمایەکی دەروونی و فرۆیدی بەکاردێنێت. سەرما لای ئەو نیشانەی خەمۆکی، سڕبوونی هەستەکان، و مردنی پەیوەندییە مرۆییەکانە لە جیهانی مۆدێرندا.
- شێرکۆ بێکەس: سروشت لای شێرکۆ زیندووە و خاوەن ڕوحە. ئەگەر شێرکۆ باس لە سەرما و بەفر بکات، زیاتر وەک هێمایەکی نیشتمانی و سیاسی بەکاری دەهێنێت (بۆ نموونە: بەفری چیاکان وەک حەشارگەی پێشمەرگە، یان سەرما وەک هاوڕێی ئازارەکانی کورد). لای شێرکۆ توخمەکانی سروشت دەدوێن، بەڵام لای سۆران محەمەد سروشت نهێنی و دیوی ناوەوەی بوونی مرۆڤ وێنا دەکات.

٢. هێمای «دەستەکەی دەرەوە» بەرانبەر بە یاخیبوونی عەبدوڵڵا پەشێو.

- سۆران محەمەد: هێمای «دەستێک لە دەرەوە دەموچاوت دادەپۆشێ» نیشانەی ستەم و سەرکوتکردنی دەروونی، و کپبوونی تاکە لەژێر فشاری سیستەمدا. تاک لێرەدا دەسەڵاتی بەسەر خۆیدا نییە و بێدەنگ دەکرێت.
- عەبدوڵڵا پەشێو: لای پەشێو، هێمای ڕووبەڕووبوونەوەی دەسەڵات تەواو پێچەوانەیە. تاک لای پەشێو هەمیشە هێرشبەر و هاوارکەرە. ئەگەر دەستێک هەبێت دژ بە مرۆڤ، پەشێو وەک هێمای خیانەت یان داگیرکەرێك وێنای دەکات کە دەبێت شەڕی لەگەڵدا بکرێت، نەک واقیعی دەموچاو داپۆشین بخاتە ڕوو. پەشێو لەبری بێدەنگی، «هاوار» و «بروسکە» دەکاتە هێما.

٣. هێمای «ژێر دەریا» بەرانبەر بە هێمای «ئاو و زەریا» لای بێکەس و پەشێو.

- سۆران محەمەد: «ژێر دەریا» لای ئەو لوتکەی خنکان، نامۆبوون، و دابڕانە. شوێنێکە کە دەنگی تێدا دەخنکێت («وەک لە ژێر دەریاوە بدوێن»). دەریا لێرەدا گۆڕستانێکی دەروونییە بۆ نەستی مرۆڤ.
- شێرکۆ بێکەس: دەریا لای شێرکۆ هێمای بێپایانی، ئازادی، و فرەدەنگییە (بۆ نموونە لە دیوانی "دەربەندی پەپوولە"). دەریا لای ئەو دەخرێتە گەڕ بۆ لێکچوواندنی گەورەیی خەمی نەتەوە.
- عەبدوڵڵا پەشێو: ئاو و دەریا لای پەشێو زۆرجار هێمای گەشت و نۆژەنبوونەوەیە. پەشێو دەریا وەک ڕێگایەک دەبینێت بۆ گەیشتن بە ئەودیوی غوربەت یان گەڕانەوە بۆ نیشتمان، نەک شوێنێک بۆ ئازارەکانی نەست و خنکانی دەنگەکان.

٤. هێمای «قوقەی کەڵەشێر و چەقۆی قەساب» بەرانبەر بە هێماکانی مەرگ و ژیان

- سۆران محەمەد: مەرگ و ژیان (کەڵەشێر و قەساب) لە یەک کاتدا وەک پارادۆکسێکی پووچگەرایی تێکەڵ دەکات. شاعیر دەیەوێت بڵێت سنوورێکی ڕوون لە نێوان ژیان و مەرگدا نییە.
- بێکەس و پەشێو: لای ئەم دوو شاعیرە، هێمای مەرگ و ژیان زۆر ڕوونتر و کلاسیکیترە لە ڕووی فیکرییەوە. مەرگ لای ئەوان زۆرجار هاوتا بۆ کەرەستەکانی وەک (پەت، سێدارە، گولـلە) و ژیانیش هاوتا بۆ (خۆر، بەیان، بەهار) بەکاردێت. مەرگ لای ئەوان شەهیدبوون و ماناگرتنە، بەڵام لای سۆران محەمەد مەرگ بێمانایی و داڕمانێکی بێدەنگە (قەسابەکە بە بێدەنگی کارەکەی دەکات).

پوختەی بەراوردکاریی (دەرەنجام).

کاتێک شیعری سۆران محەمەد بەراورد دەکەین لەگەڵ شێرکۆ بێکەس و عەبدوڵڵا پەشێو، دەبینین:
١. شیعری بێکەس و پەشێو زیاتر ڕووپۆشی ڕووی دەرەوەیە؛ واتە خەمی نەتەوە، خاک و سیاسەت بە هێمای گەورە و دەربڕینی حەماسی. بە واتایەکی تر ڕووی خیتاب لە زۆرینەیە، بەلام لای سۆران ڕووی خیتاب لە چینی نوخبەی ڕۆشنفکرانە.
٢. شیعری سۆران محەمەد زیاتر ڕووی لە ناوەوەیە؛ واتە خەمی تاکی فلیقاوە، خەمناک، و نامۆ لە ناو جیهانی نوێدا بە هێمای وردو دەروونی دەردەبڕێت. بەڵام لای شێرکۆو پەشێو دروشمەکانی گەل و ئازادی و میللەت زمانێکی گشتی لەخۆ دەگرن.