په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

٢٨\١\٢٠١١

سوریا خراپترین ده‌وڵه‌تی ٢٠١٠ یه‌ له‌ بواری مافی مرۆڤ دا.


ره‌زا شوان    


له‌و ڕاپۆرته‌ ساڵانه‌یه‌ی که‌ ڕێکخراوی چاودێریی مافی مرۆڤهیومان ڕایتس وۆتش، له‌ ٢٥/ ١ / ٢٠١١ دا له‌ نیویۆرک دا، ده‌رباره‌ی مافی مرۆڤ، له‌ ساڵی ڕابردوودا ده‌ری کردووه‌ و بڵاوی کردۆته‌وه‌..ده‌رباره‌ی مافی مرۆڤ له‌ سوریادا، ده‌ڵێ:


ڕژێمی سوریا خراپترینی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ خراپانه‌یه‌، که‌ له‌ ساڵی ڕابردوودا مافی مرۆڤیان پێشێل کردووه‌.. پارێزه‌ریان به‌ندکردووه‌ ، ڕه‌خنه‌گر و به‌رهه‌ڵستیان ئه‌شکه‌نجه‌ داوه‌، بۆ سه‌رکوتکردنی کورد زۆر به‌ ڕه‌قییه‌وه‌ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ دا کردوون .

ڕاپۆرتی ساڵانه‌ی ڕێکخراوه‌که‌ ئاماژه‌ی به‌وه‌ش کردووه‌،که‌ پارێزه‌ر هه‌یسه‌م مالیحی ، که‌ ته‌مه‌نی هه‌شتا ساڵه‌ ، که‌سایه‌تییه‌کی ناسراوی سوریایه‌، له‌گه‌ڵ پارێزه‌ر موهه‌نه‌د حوسێنی دا، که‌ ته‌مه‌نی چل و سێ ساڵه‌، گیران و له‌ لایه‌ن دادگایه‌کی سه‌ربازییه‌وه دادگایی کران و‌ هه‌ریه‌که‌یان بۆ ماوه‌ سێ ساڵ حوکمی زیندانی دران، هۆی گرتن و تاوانبارکردنیشیان ئه‌وه‌یه‌ ، که‌ خۆبه‌خشانه‌ داکۆکییان له‌ گیراوه‌ سیاسییه‌کانی سوریا کرد. له‌م پێناوی ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌شیان دا، قوربانییان به‌ ئازادیی خۆیان دا.

هه‌ر له‌و ڕاپۆرته‌دا نووسراوه‌: تا ئێستاش کاربه‌ده‌ستانی سوریا ڕێ به‌ تیمه‌کانی مافی مرۆڤ ناده‌ن، سه‌یری تۆماری گیراوه‌کان بکه‌ن و، چاویان به‌ لیستی ناوی به‌ندکراوه‌کان بکه‌وێت .ڕاپۆرته‌که‌ ئه‌وه‌شی ڕاگه‌یاندووه‌ که‌ هیومان ڕایتس وۆتش کۆمه‌ڵیک ڕاپۆرتی پێگه‌یشتووه‌ : کۆمه‌ڵیک ڕاپۆرتی باوه‌ڕ پێکراومان پێگه‌یشتووه‌، له‌ نێویان دا ئه‌وه‌ی تێدایه‌ که‌ ده‌زگاکانی ئاساییشی سوریا، کۆمه‌ڵێک به‌رهه‌ڵستی سوریایان گرتووه‌،هه‌ر‌یه‌که‌ به‌ تاوانێک تاوانباریان کردوون.. به‌ شێوه‌یه‌کی ناڕه‌وا هه‌ڵسوکه‌وتیان له‌گه‌ڵ دا ده‌که‌ن ‌و جیاکراونه‌ته‌وه‌‌ و، له‌ ژووری تاکه‌ که‌سی دان و ئه‌شکه‌نجه‌ و ئازاریان ده‌ده‌ن ‌

ڕاپۆرته‌که‌ درێژه‌ی به‌ ڕخنه‌نه‌کانی داوه‌ و ده‌ڵێ: له‌ ساڵی ڕابردوودا،له‌ لایه‌نی که‌مه‌وه پێنج ده‌ستبه‌سه‌ر مردن ، به‌بێ ئه‌وه‌ی ڕژێم به‌ ڕاستی له‌ هۆی مردنه‌کانیان بکۆڵێته‌وه‌‌

هه‌ر له‌ ڕاپۆرته‌که‌ی هیومان ڕایتس وۆتش دا، دێته‌ سه‌ر ئه‌و زوڵم و ناهه‌قییه‌ی ڕژێمی ڕه‌گه‌زپه‌رستی سوریا ، به‌ هۆی جیاوازیی نه‌ته‌وه‌یه‌ییه‌وه‌ له‌ له‌ ڕۆژئاوای کوردستان دا له‌ گه‌لی کوردمانی ده‌که‌ن.. نووسیوێتی : کورده‌کانی سوریا، که‌ ژماره‌یان یه‌ک ملێون که‌سه‌ ــ له‌م ژماره‌یه‌دا به‌ هه‌ڵه‌دا چوونه‌ ، چونکه ژماری‌ ڕاستیی کورد، له‌ ڕۆژئاوای کوردستان دا، نزیکه‌ی سێ ملیۆن کورده‌ ــ له‌ سه‌رجه‌می بیست و یه‌ک ملیۆن سوری، به‌ پێی به‌رنامه‌یه‌کی داڕێژراو ، جیاوازیان له‌ گه‌ڵ دا ده‌که‌ن.. تا ئه‌مڕۆش سێ سه‌د هه‌زار کورد که‌ له‌ دایک بووی سوریان ڕه‌گه‌زنامه‌یان پێ نه‌داون ..

هه‌ر له‌و ڕاپۆرته‌دا له‌ باره‌ی تاوانه‌که‌ی ڕژێمی ڕه‌گه‌زپه‌رست و دڵڕه‌قی سوریا، که‌ له‌ شاری ڕه‌قه‌ له‌ کوردستانی ڕۆژئاوادا، له‌ ساڵی ڕابردوودا، له‌ کاتی جۆشی ئاهه‌نگێران و خۆشی دا، به‌ بۆنه‌ی جه‌ژنی نه‌ورۆز و سه‌ری ساڵی کوردییه‌وه‌، ئه‌ندامه‌ خوێنڕێژه‌ ڕه‌گه‌زپه‌رسته‌کانی حیزبی به‌عس و ، جه‌لاده‌کانی نائاساییشی ڕه‌قه‌ ئه‌نجامییان دا و، جه‌ژن و شادی و خۆشییه‌یان له‌ گه‌له‌که‌مان تاڵ کرد و، کردیان به‌ ڕۆژێکی خوێناوی و شین و ماته‌مینی، هیومان ڕایتس وۆتش نووسیوێتی : هێزێکی ئاساییش، گولله‌بارانی جه‌ماوه‌رێکی زۆری کوردیان کرد ، بۆ بڵاوه پێ کردنیان ، که‌ به‌ بۆنه‌ی جه‌ژنی سه‌ری ساڵی کوردییه‌وه‌ له‌ شاری ڕه‌قه‌ دا، له‌ باکووری وڵات دا، ئاهه‌نگیان ده‌گێڕا، له‌ لایه‌نی که‌مه‌وه‌ یه‌کێکیان لێ کوشتن

هه‌ر له‌ درێژه‌ی ڕاپۆرته‌که‌ی هیومان ڕایتس وۆتش دا نووسراوه‌ : له‌ سوریادا یاسا هیچ سه‌روه‌رییه‌کی نابێت ، تا ئاساییش لایه‌نێکی تۆقێنه‌ری له‌ سه‌رووی یاساوه‌ بێت..

خاتوو سارا لیا ویتسۆن به‌ڕێوه‌به‌ری ڕێکخراوی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ هیومان ڕایتس وۆش دا، له‌ به‌یاننامه‌یه‌ک دا، که‌ ده‌رباره‌ی ئه‌و ڕاپۆرته‌ ڕوونی کردۆته‌وه‌ ده‌ڵێ: به‌ داخه‌وه‌ که‌ مافی مرۆڤ له‌ سوریا دا، تۆمارێکی خراپی هه‌یه‌ ، سوریا له‌ ڕیزبه‌ندی پێشه‌وه‌ی ئه‌و وڵاتانه‌ دایه ، که‌ تۆماره‌کانیان پیسه‌ له‌م بواره‌‌ دا

پارێزه‌رێکی کوردیشمان که‌ ناوی ڕه‌دیف مسته‌فایه‌ و به‌ڕێوبه‌ری ئه‌نجوومه‌نی کارگێڕی لیژنه‌ی مافی مرۆڤی کورده‌ له‌ سوریا دا ، له‌ لایه‌ن سه‌ندیکای پارێزه‌رانی سوریاوه‌ که‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی حکومه‌ت دایه‌، هه‌ڕه‌شه‌ی گرتنیان لێکردووه‌ ،هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی کورده‌ و داکۆکیی له‌ گیراوه‌ سیاسییه‌کانی کوردمان کردووه‌ .ئه‌گه‌ر چی تا ئێستا له‌ لایه‌ن هه‌ندێ ده‌زگای پارێزه‌رانی ناوخۆ و نێوده‌وڵه‌تی یه‌وه‌، داواکراوه‌ که‌ ئه‌و کێسه‌ دابخرێت ، به‌ڵام تا ئه‌مڕۆش وازیان له‌ پارێزه‌ر ڕه‌دیف مسته‌فا نه‌هێناوه‌ .

تا ئێستا کاربه‌ده‌ستانی سوریا هیچ لێدوانێکیان نه‌داوته‌وه‌ ، له‌ باره‌ی ئه‌و تاوانانه‌ی که‌ له‌و ڕاپۆرته‌ دا ده‌رباره‌ی پێشێل کردنی مافی مرۆڤ له‌ سوریا دا،که‌ له‌ لایه‌ن هیومان ڕایتس وۆتش ه‌وه‌ نووسراوه‌ .. به‌رپرسانی سوریا ، ته‌نها ئه‌وه‌ ده‌ڵێن گوایه‌ گیراوه‌ سیاسییه‌کانی وڵاته‌که‌یان ، سه‌رپێچییان له‌ ده‌ستوور کردووه‌ بۆیه‌ گرتوویانن.

ئه‌و ده‌ستووره‌ی که‌ له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆکی کۆچ کردوویان حافز ئه‌سه‌د دا دانراوه‌،‌ که‌ به‌ پێی به‌رژه‌وه‌ندی و خواسته‌کانی به‌عسی ڕه‌گه‌زپه‌رست داڕێژراوه‌ ، تا ئه‌مڕۆش په‌یڕه‌ویی هه‌مان ده‌ستوور ده‌که‌ن و ، هه‌موار نه‌کراوه‌.. له‌ سه‌رجه‌می بڕگه‌ و به‌ند و مادده‌کانی ئه‌و ده‌ستووره‌ شۆڤێنییه‌ دا ،‌ ناوی کوردیان نه‌هێناوه‌ و ته‌نانه‌ت تا ئه‌مڕۆش دان به‌ مافه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی کورد دا نانێن و ، کورد به‌ هاوڵاتییه‌کی پله‌ی سێیه‌م ‌ده‌زانن. تا ئه‌مڕۆش باری نائاسیی احکام عورفیه‌ له‌ ناوچه‌ کوردییه‌کان دا درێژه‌ی هه‌یه‌.

حیزبی به‌عه‌سی عه‌فله‌قی که‌ ئه‌مڕۆ سه‌رۆکۆماری سوریا به‌شار ئه‌سه‌د سه‌رۆکێتی، له‌ ساڵی ١٩٦٣ دا، له‌ ڕێی کوده‌تایه‌کی سه‌ربازییه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتی گرته‌ ده‌ست . که‌ تا ئه‌مڕۆش حیزبی تاک لایه‌نی ده‌سه‌ڵاته‌ و ، ده‌ستیان به‌سه‌ر هه‌موو کاروبارێکی سوریا دا گرتووه‌ و، ڕێ به‌ هیچ حزبێکی ئۆپۆزسیۆن و به‌ هیچ لایه‌نێکی به‌رهه‌ڵست ناده‌ن که‌ له‌ سوریادا سه‌ر هه‌ڵبڕێ و ڕه‌خنه‌یان لێبگرن.. ئه‌مه‌ش ڕاستیی ئایدۆلۆجییه‌تی به‌عسه‌. که‌ له‌ خۆیان زیاتر هیچ لایه‌نێکی تر به‌ شایسته‌ی ده‌سه‌ڵات و فه‌رمانڕه‌وایی نازانن.

با حاکمی زۆرداری سوریا و هه‌موو هاوشێوه‌کانی ، ئه‌وه‌ باش بزانن که‌ چاره‌نووسیان له‌ چاره‌نووسی دیکتاتۆری تونس زین العابدین بن عه‌لی و، سه‌دام حوسێن ی گۆڕبه‌گۆڕ باشتر نابێت.. چونکه‌ کورد وته‌نی : جام پڕبووه‌ و لێی ده‌ڕژێ و زوڵمیش له‌وپه‌ڕی‌ ئه‌ستووری دا ده‌پسێت.


نه‌رویج

ماڵپه‌ڕی ره‌زا شوان