په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌ئێمهلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک


وەڵامى تەوەرەى شار.


ئامادەکردنى: سۆران عەزیز


یوسف عیزەدین: دیارە قسەکردن لەسەر شار، ئەگەر مەبەست بێت سەتحییانە لەبارەیەوە نەدوێین و لەم دەرفەتە دیاریکراوەدا شتێک خۆمانى لێبدەین، ئەوە بێگومان کارێکى سەختە و بەتایبەتیش کاتێک پرسیارەکە تایبەت بێت بەپێوەندى نێوان کورد و شار.. یان تایبەت بەمێژووى شار، چونکە هەر میللەت و نەتەوەیەک کاتێک لەبارەى خۆى و شارستانییەتەکەیەوە دەدوێت، باس لەدەیان شارى مێژوویى خۆى دەکات، یان هەر هیچ نەبێت باس لەشارێکى گرنگى خۆى دەکات، فینیقییەکان لەئێستادا نەماون بەڵام ناوى شارێکى گرنگى وەک کارتاجیان لەپاش خۆیان جێهێشتووە، هەرچەند رۆمانەکان لەسەردەمى خۆیدا بەمەبەستى سڕینەوى هەموو بوونێکى، دارو پەردووى ئەو شارەیان لەبنڕا دەرهێنا، بەڵام دواجار ئەو شارە وەک مێژوویەک هەر مایەوە، دیارە بوونى کەسایەتییەکى وەک هانیبالڕ-یش لەمانەوەى ناوی شارەکەدا رۆڵى هەبووە. دابڕانى کورد لەمێژووى شارە دێرینەکانى و نەمانى هەر شارستانیەتییەکى پێشووى، بەچەشنێک کەساغکردنەوەشى لەمڕۆدا ئاستەمە، بۆ خۆى کێشەیەکى گەورەیە.. تۆ بڕوانە " میهرداد.ئیزەدى" لەکتێبى "کوردەکان"دا دەڵێت:( -کۆماگەنێ-ش بچووکترین کۆمەڵگەى کوردە زیلانییەکان بووە، کەلەناوچەکانى باشوورى کوردستانى تورکیادا گیرساونەتەوە، ئەو پەیکەرە گەورانەى سەر چیاى نەمرود-یش خوداوەندى زیلانییەکان بووە لەو دەمەدا. تائێستاش سەر پەیکەرەکان وەک خۆیان ماون، هەموو ئەم بەڵگانەش ئاماژەیەکى ئاشکراو دیارن، بۆ بوونى -3000- ساڵ لەمەوپێشى کورد لەناوچەکەدا).. دیارە ئەگەر ئەمە وەک نمونەیەک وەربگرین بۆ شارستانیەتى کورد، بەتایبەت ئەو پەیکەرانەى سەر چیاى نەمرود یەکێکن لەو شتە سەیرو عەجایبانەى کەساڵانە لەهەموو شوێنێکى دنیاوە توریستێکى زۆر دێنە سەیرى، بەڵام لەهەمووشى سەیرتر چاوپێکەوتنى کەناڵێکى تەلەڤزیۆنى بوو لەگەلڕ ئافرەتێکى کوردى خەڵکى گوندێکى ئادیامان-ى نزیک چیاى نەمرود سەبارەت بەوەى ئاخۆ هیچ کاتێک مەراقى ئەوەى نەبووە کەبچێتە سەیرى ئەو پەیکەرانە کەزۆر نزیکە لێیانەوەو بەشێکن لەمێژووى ئەو. ئافرەتەکەش بەپێکەنینەوە گوتى: ( نەخێر هیچ کاتێک؟! بۆ مەراقى بینینى بکەم، مەراقى من ئەو زەوییەیە کەدەیکێڵم).. ئەگەر شتێک لەقسەکانى ئەو ئافرەتە کوردە وردبینەوە، دەبینین نەبوونى مەراق بۆ زانینى شتەکان و پرسیارنەکردن تەنانەت دەرحەق بەو شتانەى کەهى کوردیشن، پانتاییەکى بەرفراوانى ئەقڵیەتى کوردى داگیرکردووە..رەنگە پاش ئەو دابڕانەى کورد لەمێژووى شارنشینى خۆى و لەمێژووى خۆى، ئەمە روویدابێت، یان هۆکارى دیکەى هەبێت و لەئێستادا دەرفەت نەبێت بۆ تاوتوێکردنى. بۆ تێگەیشتن لەشاریبوونى کورد دەبێت سەرەتا زانیارییەکمان سەبارەت بەمێژووى شارنشینى کوردەوە هەبێت و لەوە حاڵیببین کەشار لاى کورد چى بووە؟ بڕوانە ئەوەى کە سۆمەرى و میسرییە کۆنەکان و فینیقییەکان و یۆنانى و رۆمانى و ئەوانى تر چۆن روانیویانەتە شار و مانەوەى پاشماوەى شارە کۆنەکانیشیان لەئێستادا لایان چى دەگەیەنێت. بەڵام کورد کام پاشماوەى شارى دێرینى ماوە کەهى خۆى بێت، ئەى دەکرێت بڵێین بێجگە لەو مێژووە کۆنەى کەبۆ خۆى شارى بووەو بەشداربووە لەبیناکردنى شارسانییەتدا، ئیتر بەتەواوى بووبێتە کۆچەرى و دابڕابێت لەشارستانیەت و بەهەمان شێوەش لەچالاکییە مێژووییەکان ئەگەر نەڵێین خودى مێژوو خۆشى.


ئەگەر دەستبەردارى تاوتوێکردنى مێژووى شار و پێوەندییەکانى کورد بەچەمکى شار و تێگەیشتنى لەشار، بەمانا مێژووییەکەى بهێنین و نمونەیەک وەرگرین لەو تیرانەى مرۆڤ کەلەنێو سروشت و دەرەوەى شاردا ژیاون، هەر بۆنموونە ئەبۆرژینەکان، کەتائێستاش ئاوێتەى شار نەبوون و نەیانتوانیوە ئینتیماى بۆ بکەن، هەرچەندە لەمەشدا سیاسەتى دەوڵەتى سەردەست رۆڵى بینیوە، بەڵام لەگەلڕ ئەوەشدا شار لاى ئەبۆرژینییەک ئەوە نییە کەکەسێکى شارنشین تێى دەڕوانێت کەبەمیرات شارنشێنێتى بۆماوەتەوەو ئاگادارى مێژوویەکى دوور و درێژى شارە.. یان بەشێکى هیندییە پێست سوورەکان سەربارى بوونى شارستانیەتییەکى کۆنى خۆیان، بەڵام کاتێک ئەوروپییەکان ئەمریکایان داگیرکرد، ئەوان خێلەکى بوون و خۆشیان ئاگادارى ئەوە نەبوون کەرۆژێک لەرۆژان خاوەن شارستانیەتییەکى هاوشانى فیرعەونییەکان بوون. سەبارەت بەمێژووى چەند سەد ساڵەى کوردیش، لەدیگەى گەڕیدەو گەشتیارەکانەوە، نمونەیەکى پۆزەتیفمان لەبەرچاودا بەرجەستە نابێت، هەروەک گەڕیدە" هێنرى بێندەر" باس لەماڵە قوڕینەکانى کورد دەکات، کەبەحاڵ لەزەوى بەرزترن.. هەندێک جار بەلاساییکردنەوە، بۆنمونە یەکێک لەدەسەڵاتەکانى کورد لەیەکێک لەقۆناغەکانى مێژووداو لەناوچەیەکى دیاریکراودا، هەوڵى دروستکردنى شارى داوە، وەک لاساییکردنەوەى بابانەکان بۆ شارەکانى ژێر دەسەڵاتى عوسمانییەکان لەدروستکردنى شارى سلێمانیدا.. کەتائێستاش هەر بەلاساییکردنەوە شارە کوردنشینەکان دروستدەکرێن، بوونى ئەو هەموو کۆمپانیا بیناسازیەش لەکوردستاندا نمونەیەکى بەرچاون. ئەمە لەکاتێکدا خودى تورکە عوسمانییە خێلەکییەکان کاتێک دەسەڵاتیان هەبووەو شاریان دروستکردووە، یان دەستکارى شارەکانى پێشوویان کردووە، سەربارى نەبوونى هیچ زانیارییەکى پێشوەختیان سەبارەت بەدروستکردنى شار بەڵام بەماوەیەکى کەم شوێن پەنجەى رۆژهەڵاتیانەى جیاوازى خۆیان لەبیناسازى شارەکاندا بەجێهێشتووە، بیناسازێکى میعمارى وەک " میعمار سینان" ئاستى بیناسازى عوسمانییەکانى گەیاندۆتە رادەیەک کەخودى رۆژئاواییەکان شەیداى کارەکانى بوون، یەکێک لەخەسڵەتەکانى بیناسازى عوسمانییەکانیش جێکردنەوەى باڵندە بووە لەنێو بیناکاندا، واتە کاتێک بیناکانیان دروستکردووە، شوێنى هێلانەى باڵندەو ئەو شتانەشیان دروستکردووەو زۆر بەوردى بیریان لێکردوونەتەوە، رەنگە هەبێت ئەمەى پێ گرنگ نەبێت، بەڵام ئەگەر کەمێک بەوردى بیرى لێبکەیتەوە دەبینیت، شار بەبێ دار و درەخت و باڵندە ماهییەتى خۆى لەدەست دەدات و ئەمەش بۆخۆى بابەتێکە کەدەبێت بەجیا قسەى لەسەر بکرێت، ئەقڵیەتى ئەوانەى لەمڕۆدا بڕیار لەسەر دروستکردنى کۆشک و ساختمان وتاد.. دەدەن ئەقڵیەتێکە بێ حیسابکردن بۆ بوونى باخ و سەوزایى و ئاو و باڵندە بینا بەئاسماندا دەبات، ئەمە بەدروستکردنى پارکەکان و روواندنى چەند درەختێک لێرەو لەوێ چارەسەر نابێت، دەبێت بیر لەوە بکەینەوە لەپێناو دروستکردنى ئەو بینایانەدا چ دارو درەخت بڕدرانەوە، ئێستاش لەزۆر شارى رۆژئاوادا کەدرەختى تێدا رووابێت، کەس ناتوانێت لەنێوەڕاستیدا ساختمان و بینا و ئوتێل دروستبکات، بەڵام بآ ئەوەى ئاماژە بەهیچ کامێک لەو بینایانە بدەین، کەخۆشترین شوێنى ناوەڕاستى گچکە دارستان و باخ وباخاتیان هەڵبژاردووە، بەشێکى زۆرى خەڵکى کوردستان خۆیان ئاگادارن و بەچاوى خۆیان دەیبینن.


زۆربەى شارە کورد نشینەکان بەشێوەیەک لەشێوەکان و بەشێواوى سەربارى ئەوەى کەلەشارەکانى دەرو دراوسێ دەچن و زیاتر وێنەیەکى بچووککراوەن، لەهەمان کاتیشدا تێکەل و پێکەل و بێسەرەوبەرەن، باسکردنیشمان لەمە هیچ نەنگییەکى تێدا نییە.. ئیدى کوردێک کەتراژیدترین کارەساتەکانى نێو مێژووى ناوچەکەى بەچاوى خۆى بینیوەو خۆى ئەکتەرى ماڵوێران و زیان بەرکەوتووى سەرەکى سەرجەم رووداوە خوێناوییەکان بووە،ناکرێت قورسایى ناشرینى شارەکانیشى بەتەواویى بخەینە ئەستۆ.. بەڵام ئەگەر قسە بێتە سەر ئێستاى هەرێم ئەوە مەسەلەیەکى ترەو بۆمان هەیە قسە لەسەر ورد و درشتەکانى ئەو شتانە بکەین، کەبەناوى ئاوادانکردنەوەى شارەکانەوە ئەنجام دەدرێن، ئەگینا کوردێکى شوێنێکى تر کەئیختیارێکى سیاسى نەبێت و ژێر دەستە بێت، چى دەرحەق بەبیناسازى و ئاوەدانکردنەوەو نەکردنەوەى شارەکانى بڵێت و چى پێدەکرێت، بەتایبەت لەئاست تێڕوانینێکى نوێى ئەمڕۆى بیناسازیدا. شار و بیناسازى دوانەى یەکترن و بەجیا بیریان لێناکرێتەوە، پەیکەرەى دروستکردنى شار لەئەستۆى کردەى بیناسازى و تێڕوانینى بیناسازیدایە، کەئەم تێڕوانینە بۆ خۆى لەدنیاى ئەمڕۆدا پێویستى بەهەڵوەشاندنەوەیە، لەکاتێکدا بەتەرز و تایپى بیناسازى تورکى و شوێنانى تر وا لەکوردستاندا کارى بیناسازى بەردەوامەو پاش چەند ساڵێکى تر ئەوانەى بەرپرسن لەرێگەدان بەو کارانە هەڵەى خۆیانیان بۆ دەردەکەوێت، لەبیناسازیدا دەبێت سەدان حیساباتى تۆبۆگرافى و جوگرافى و کۆمەڵایەتى و سیاسى و زۆر شتى تر لەبەرچاو بگیرێت، واتە کاتێک کۆمپانیایەک رادەسپێریت فڵانە بینات بۆ دروست بکات، دەبێت دنیابینییەکى بیناسازییانەى خۆشت هەبێت و بیخەیتە بەردەستى و بەو پێیەى تۆ مەبەستتە ئاوا دروستى بکات، بیناسازى چینى و ژاپۆنى و زۆرى تریش یەک پێکهاتەن، تەنانەت کاتێک بینا نوێیەکانیش دروست دەکەن ئەو هارمۆنیەتە ناشێوێنن، چونکە شێواندنى نەزم و سیستمى پێکهاتەیى بیناسازى شارەکان، هەموو شێواندنەکانى تریش بەدواى خۆیدا دەهێنێت.


کاتێک لەئێستاى کوردستاندا دەگەڕێیت بەڕوانینە بیناکانى نازانى لەکوێى، چ جۆرە چەشنە بیناو شێوازێکى بیناسازیت دەوێت بەتێکەلڕ و پێکەڵى هەیە. وەک گوتمان شار و بیناسازى دوانەى یەکدین و لێک دانابڕێن، بیناسازى کۆن و نوێى مرۆڤیش نغرۆى میتافیزیک و تێڕوانینى باڵادەستانەى چینە سەردەستەکانە، خەڵکى رەش و رووت و سادە لەمە ئیختیارێکى نییەو بەشداریش نییە لەو پرۆسەیەدا، هەرچەندە بەڕاى دریداو هایدگەریش ئەسڵى مەتڵەب لەبیناسازیدا دروستکردنى مەسکەن و ماڵ و شوێنى حەوانەوەیە، وەک لەشوێنێکى تریشدا باسمکردووە هایدگەر بیناسازى و دروستکردنى مالڕ و بیرکردنەوە پێکەوە گرێدەدات و وەک پێکهاتەیەکى دانەبڕاو تێى دەڕوانێت و هەر لەم روانگەیەشەوە دەتوانین بەروانینە چەشنى ئەو بیناسازیانەى کەلەشارەکانى کوردستاندا هەیە، لەبیرکردنەوەى کورد بەشێوەیەکى گشتى حاڵى ببین. ژاک دریدا توندو تیژى و هەر تاوانێک کەلەنێو شارەکاندا رووبدات، وابەستەى چەشنى بیناسازى دەکات.. هەر بۆیە لێدانى"رۆدنى کینگ"ى رەش پێست لەلایەن پۆلیسى لۆس ئەنجڵس- وە لاى دریدا دەبێتە پرسیار و پێى وایە ئەگەر خەڵکى ئەو شارە سەبارەت بەو رووداوە نەیەنە وەڵام و هەڵوێستیان نەبێت، ئەوە بۆ دروستکردنەوەى سەرلەنوێى ئەو شارە رووخاندنى بەپیک و چەکووش بێسوودە، تەنانەت ئەگەر سەر لەنوآ دروستیش بکرێنەوە، بەبۆچوونى دریدا دەبێت لەدنیابینییەکى سیاسى نوێوە هەوڵى هەڵوەشاندنەوەى مۆدێلى کۆنى شارەکان بدرێت و ئینجا شتێکى نوێى لێدروست بکرێت.. بۆ نمونە کاتێک لەشارێکدا جەنگێک دەقەومێت، یان لەشوێنێکەوە هێرشێکى بۆ دەکرێت، یان خۆپیشاندانێکى گەورەى تێدا دەکرێت، یان کیمیاباران دەکرێت وەک هەڵەبجە و زۆر شتى ترى لەو جۆرانە، ئیدى ئەو شارە شارەکەى پێشووتر نییە، راڤەکردنى ئەوەى کەچییە زۆرى دەوێت بەڵام شتێکى ترە، ئاخۆ ئەو هەڵەبجەیەى کەپێش کیمیابارانکردنى هەبووە ئەم هەڵەبجەیەى ئێستایە، بەتایبەت کاتێک وێنەى ئەو هەموو قوربانیانە بەبەردەوام دێتەوە پێش چاومان و لەوێنە و فیلمەکاندا دەیانبینین، ئەگەر کورد لەمڕۆدا ئەقڵیەت و دنیابینییەکى بیناسازیانەى هەبووایە، سەربارى زۆر شتى تر، ئاخۆ هەڵەبجەی بەم شێوەیەى ئێستاى بەجێ دەهێشت، دیارە مەسەلەکە هەر لەدروسترکدنى بیناو ساختمانى هەڕەمەکیانەو ئاوەدانکردنەوەى بێسەرەوبەرەدا نییە، چۆن کیمیابارانکردنى هەڵەبجەو زۆر شوێنى ترى کوردستان لەرووى گرنگیى مێژوویى و تراژیدیبوونى ساتەوەختێکى و زۆر شتى تریشى جیاوازە، ئاواش دەبێت لەرووى بیناسازییەوە لەهەموو شوێنەکانى کوردستان جیاوازتر بێت و تاکوردیش کار بۆ خوڵقاندن و دروستکردنەوەى هەڵەبجەیەکى تر و هەموو ئەو شوێنانە نەکات کەزیانیان بەرکەوتووە بەتایبەتیش ئەو شوێنانەى لەکاتى ئەنفالدا لەگەلڕ عەرد کرانە یەک و خاپوورکران، ئەوە خۆ خەریککردنى بەشارەکانى ترو شتى لابەلاوە شتێکى بێمانایە.


سەبارەت بەپرسیار کردنیشتان سەبارەت بەوەى ئاخۆ کولتوورى شارمان هەیە، ئێمە زیاتر سەرجەم شتەکانمان بەمیرات بۆ ماوەتەوە، ئێمە شارمان بەمیرات بۆ ماوەتەوە، تا ئەم ساڵانەش وەک خۆى ماوەتەوە، ئەمە سەربارى ئەوەى بەعس توانى نەک هەر گوندەکان وێران بکات و گوندنشینەکان لەئۆردوگا زۆر ملێکاندا بهێڵێتەوە، بەڵکو سەرجەم شارەکانیشى کردە ئۆردوگا، شارە کوردنشینەکان تائێستاش شوێنێکى داخراون، بەبێ لێپرسنەوەو چەندین بازگە پێیدا تێپەڕنابیت، راستە مەسەلەکە ئەمنییە، کەواتە قسەکردن لەزۆر شتیش بێمانایە، دەبێت چاوەڕێى چاکبوونى ئەم بارودۆخە بکەین، کێشەى لوبنان و ململانێیەکانى تائێستا چارەسەر نەبووە و هەر لەم ماوەیەى پێشوودا شڵەقا.. ئیدى نازانین ئەوەى باشوورى کوردستان چارەسەر بووە، یان ئەویش قابیل بەئاڵوگۆڕەو بەو پێیەش دەبێت لەهەموو هەنگاوێکدا حیساب بۆ ئەوە بکرێت کەڕەنگە لەئایندەدا رووبدات، بۆ نموونە ئەگەر ئاوادانکردنەوەى گوندەکانى دەوروبەرى قەندیل بۆ ئەوە بوو بەبەردەوام تۆپبارانبکرێت، ئەى بۆ ئاوەدانکرایەوە، ئەگەر ئاوادانیش کراوەتەوە چۆن دەبێت بەرانبەر بەدەستدرێژى تورک بۆ سەر ئەو ناوچەیە بێدەنگ بین، ئەگەر ئێمەى کوردى باشوور ئینتیمایەکمان بۆ زێدو شوێنى خۆمان هەبێت، چۆن دەبێت بەرانبەر بەو پێشێلکارى و دەستدرێژیانە بێدەنگ بین، یان نازانم چۆن دەبێت رێبدەین دەوڵەتێک کەدوژمنایەتیمان دەکات، زۆربەى کۆمپانیاکانى لەکوردستاندا بکەوێتە کار و باشترین دەسکەوتى بەسایەى ئێمەوە دەست بکەوێت، ئەمانەو دەیان پرسیارى تر پەیوەستە بەوەى ئەگەر ئێمە ئینتیمامان بۆ پانتاییەکى جوگرافى نەبێت کەساڵانێکە باوانمانى تێدا دەژى، ئیتر چۆن ئینتیمامان بۆ شار و کولتورو سەرجەم شتەکانى تر دەبێت.


گەر جارێکى تر بگەڕێمەوە سەر پرسیارەکەتان، سەبارەت بەوەى کەگەڕەکەکان بوونەتە شوێنى یەکانگیربوونى عەشیرەتگەرى و تایفەگەرى و پێوەندى ئەمەش بەهاتنى گوندنشینەکانەوە بۆ شار.. ئەوە وەک پێشتریش ئاماژەمان پێدا ئێمە هەر لەسەرەتاوە شارێکى هێندە جیاوازمان لەگوندەکان نەبووە، تا بەهاتنى ئەوان شارەکانمان وێران بووبێت و زۆرجاریش بەخوێندنەوەى ئەو راوبۆچوونانەى کەهەموو ناشرینییەکانى ئێستاى شارەکان دەخەنە ئەستۆى ئەو کوردانەى کەلەگوندەکانەوە روویانکردۆتە شارەکان زۆر نیگەران دەبم و ئەمەش بەتێڕوانینێکى سەقەت و ناشرینى هەندێک کەسى خۆ بەشارى زانى دەزانم.. بۆرژوازییەت هەر لەسەرەتاکانییەوە پێویستى بەهێزى کارى هەرزان هەبووەو بۆ ئەمەش تەشویقى خەڵکى گوندەکانى کردووە، یان ناچارى کردوون بێنە شار و لەکوردستانیشدا بەکاولکردنى گوندەکان ئەمە روویدا.. ئێستاش ئەو کۆچکردنە لەگوندەوە بۆ شار لەزۆر شوێنى دنیادا بەردەوامەو کەسیش گلەیى نییە، نیوەى شارێکى وەک ئیستانبول گوندنشینە کوردەکانن کە بۆ کارکردن روویانکردۆتە ئەو شارەو سەربارى جیاوازى رەگەز و مەزهەب و فەرهەنگ و تێڕوانین، لەگەلڕ ئەوەى زۆربەى ئەو کوردانە نەخوێنەوارن، بەڵام کەس شار بەدەرى نەکردوون و نەیوتوە شارتان ئەتککرد، یان شارتان وێرانکرد.. کاپیتالیزم کارى بەچى مەیسەر بێت تەرویجى بۆ دەکات، چۆن هەزاران کورد لەئێستادا لەهەندەران هەن و بەکرێکارى ژیانى خۆیان دابین دەکەن و کەسیش بەو شێوەیەى کۆمەڵێک خۆ بەشارى زان دژایەتى گوندنشینەکەى خۆمان دەکەن دژایەتى نەکردوون، سادەترین نموونە بۆ ئەوەى لەوە حاڵى بین زۆرێک لەئێمەى کورد ئەخلاقیاتى خەڵکە شارنشینمان نییە، ئەو خستنەپاڵى ناوى شوێن و زێدى ئەسڵى کەسێکە بۆ ناوەکەى، تەنانەت ئەمە پێش ئەو کۆچە بەرفراوانەى کەلەگوندەوە بۆ شارە کوردنشینەکان دەستى پێکرد، هەر هەبووە ئەمە جگە لەخستنەپاڵى ناوى گەڕەک و سەیرترین بەسەرهاتى شارەکانیشمان ئەو شەڕە گەڕەکە بوو کەتاساڵانێکى نزیکیش هەر مابوو، تەنانەت هۆنراوەو شیعریشى بۆ گوتراوەو کەسانێک هەبوون لەگەڕەکەکاندا لەکاتى شەڕە گەڕەکدا برین پێچیان کردووەو هەر بۆ خۆشى ئەمە باسێکى سەربەخۆیەو پێش هەموو شتێکیش گرفتێکى ئەخلاقى گەورەى هەر تاکێکى کوردە، چونکە ئێمە وڵاتێکین سەدان حیکایەتى شەڕە عەشیرەت و هۆز و شار و گەڕەکى تێدایە، تاگەیشتە شەڕە پەڕۆو دواتریش شەڕى ناوخۆ و راشکاوانەش ئەوەى لەئێستادا هەیە تەنها پەردەپۆشکردنى ئەوەیە کەهەیە، ئەگینا وەک خۆیەتى و هی شتێک نەگۆڕاوە، دواجاریش دەبێت ئاماژە بەوە بکەین ئەم بابەتە زۆر هەڵدەگرێت و ئاستەمە لەدەرفەتێکى دیاریکراودا شتێکى ئەو تۆى لەبارەوە بڵێین.