په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک

١٧\٨\٢٠١١

یاسای پاراستنی رۆژنامه‌نووسان.. کرانه‌وه‌یه‌ به‌ رووی ئازادییدا.

ره‌زا شوان      


به‌ گه‌رمیی پیرۆزبایی له‌ سه‌رجه‌م ڕۆژنامه‌نووسانی عێراق ده‌که‌ین ، به‌بۆنه‌ی بڕیاردان له‌سه‌ر یاسای پاراستنی ڕۆژنامه‌نووسان..‌ ئه‌وه‌بوو له‌ دانیشتنی ڕۆژی سێ شه‌ممه‌ی ڕابردوو ٩\٨\٢٠١١ زۆربه‌ی ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مانی عێراق ، ده‌نگیان بۆ یاسای پاراستنی ڕۆژنامه‌نووسان دا .

پرۆژه‌ یاسای پاراستنی ڕۆژنامه‌نووسان ، له‌ ساڵی ٢٠٠٩دا ، له‌ لایه‌ن سه‌ندیکای ڕۆژنامه‌نووسانی عێراقه‌وه‌ ، درایه‌ په‌ڕله‌مان بۆ په‌سه‌نکردن و بڕیاردان لێی.. به‌ڵام به‌‌هۆی ناکۆکی و ململانێی ئایدۆلۆجی سیاسی و حیزبی له‌ نێو په‌ڕله‌مانی عێراقدا، ڕێنه‌که‌وتن له‌سه‌ر یاساکه‌ و په‌راوێزیان کرد .. به‌ڵام ئه‌مساڵ دوای لابردن و زیادکردن و ده‌ستکاریکردنی هه‌ندێ له‌ مادده‌ و بڕگه‌کانی یاسا پێشکه‌شکراوه‌که‌ .. ڕێکه‌وتن و له‌ ڕۆژی ناوبراوی سه‌ره‌وه‌دا بڕیاریان له‌سه‌ردا.. ئێستا به‌رپرسێتی جێبه‌جێکردنی یاساکه‌ له‌ ئه‌ستۆی حکومه‌تی عێراقدایه‌ .

یاساکه‌ له‌ نۆزده‌ مادده‌ پێکهاتووه‌ .. کۆمه‌ڵێ مافی باشی بۆ ڕۆژنامه‌نووسان له‌خۆ گرتووه‌ له‌وانه‌ ، پاراستنی ڕۆژنامه‌نووسه‌کان و ته‌نگپێهه‌ڵنه‌چنیان له‌ کاتی ئه‌نجامدانی ئه‌رکه‌کانیاندا ، دابین کردنی بژێوی ژیان و ده‌ستگرتنیان و خانه‌نشین کردنیان و ...هتد .. ئه‌گه‌رچی ئه‌م ده‌سکه‌وتانه به‌خشی نییه‌ و منه‌تیان تیا نییه‌ و مافی ڕه‌وای خۆیانه‌‌.. چونکه‌ به‌ قوربانیدانی به‌ ده‌یان ڕۆژنامه‌نووسی شه‌هید ئه‌م ده‌سکه‌وتانه‌ هاتنه‌دی.. تا ئه‌مڕۆش ده‌وڵه‌تی عێراق له‌ ڕیزبه‌ندی هه‌ره‌ پێشه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تان دایه‌ ، له‌ پێشێلکردنی مافه‌کانی ڕۆژنامه‌نووساندا .. له‌ رۆژی ئازادکردنی عێراق له‌ سه‌دام حوسێن ٩/ ٤/ ٢٠٠٣وه‌ تا ئه‌مڕۆ زیاتر له‌ ٣٥٠ ڕۆژنامه‌نووس له‌ عێراقدا تیرۆرکراون .. لێکۆڵینه‌وه‌ی جدیش نه‌کراوه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی بکوژانیان .

سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که‌ ‌( یاسای پاراستنی ڕۆژنامه‌نووسان ) هه‌موو داوا و خواست و مافه‌کانی ڕۆژنامه‌نووسانی له‌خۆ نه‌گرتووه‌ .. که‌موکوڕییه‌کی زۆری تێدایه‌.. به‌ زه‌قیش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئاراسته‌ و مه‌رجه‌کانی حیزب و لایه‌نه‌ سیاسییه‌کانی پێوه‌ دیاره‌ .. به‌ڵام ئه‌م بڕیار به‌ سه‌ره‌تا و هه‌نگاوێکی مه‌زن و وه‌رچه‌رخانێکی گرنگ داده‌نرێت له‌ مێژووی بزووتنه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌گه‌ری و ڕۆشنبیری له‌ عێراقدا .. ئه‌م یاسایه‌ کرانه‌وه‌یه‌ به‌ ڕووی ئازادی و دیموکراتی و، قبووڵکردنی ڕه‌خنه‌ و هزڕ و بیروڕای جیاواز .. ئه‌م یاسایه‌ هه‌نگاوێکی موژده‌به‌خشیشه‌ بۆ داهاتوویه‌کی باشتر و گه‌شتر و ، مه‌ودایه‌کی زیاتر ده‌ڕه‌خسێنێت بۆ پێشکه‌وتنی ڕاگه‌یاندن له‌ عێراقدا.

له‌ لا‌یه‌کی تریشه‌وه‌ ئه‌م ده‌سکه‌‌وت و مافانه‌.. متمانه‌یه‌کی زیاتر به‌ ڕۆژنامه‌نووسان ده‌به‌خشێ و ، ده‌یانخاته‌ به‌رده‌م به‌رپرسیارییه‌تێکی زیاتر و ئه‌رکێکی قورستر به‌ گرنگی دان به‌و ئه‌رکه‌ پیرۆز و هه‌ستیاره‌ی که‌ له‌ ئه‌ستۆیاندایه‌ .. بێگومان ڕۆژنامه‌نووسی سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که‌ پیشه‌یه‌کی زۆر هه‌ستیار و پیرۆزه‌ ، له‌ هه‌مان کاتیشدا پیشه‌یه‌کی پڕ له‌ مه‌ترسییه .. ڕۆژنامه‌نووسی ڕاست و دڵسۆز و بوێر و دلێر ، پێشمه‌رگه‌یه‌کی پێنووس به‌ده‌ست و کامیره‌ له‌شانی هه‌میشه گیان‌ له‌سه‌رده‌سته‌ و ، له‌ مردنیش سڵ ناکاته‌وه‌ .. هه‌میشه‌ ده‌یه‌وێت ویژدانی خۆی ئاسووده‌ بکات و ، به‌بێ لایه‌نگیری و ده‌مارگیری و .. به‌بێ ئارایش و ڕتووش.. ڕاستییه‌کان وه‌کو خۆیان ڕوماڵ بکات و وێنه‌یان بگرێت .. هه‌رگیزیش به‌ ڕه‌ش ناڵێت سپییه‌ و به‌ سپیش ناڵێت ڕه‌شه‌ .. چونکه‌ ئه‌گه‌رهه‌ڵه‌یه‌کی بجووکیش بکات ، یا چه‌واشی ڕاستییه‌ک بکات ، له‌وانه‌یه‌ کاره‌ساتێکی نه‌خوازراوی زۆر گه‌وه‌ره‌ی لێبکه‌وێته‌وه‌ و ماڵوێرانیی به‌ دوادا بێت ..خۆی و پیشه‌که‌شی له‌که‌دار بکات.. بۆیه‌ پێویسته‌ ڕۆژنامه‌نووس زۆر وریا و دڵنیابێت ، له‌ هه‌ر وشه‌یه‌ک و ڕسته‌یه‌ک که‌ ده‌ینووسێت یا ده‌دوێت .. چونکه‌ به‌ باش و خراپ ، به‌رپرسێتی وشه‌ و ڕسته‌کان و لێدونه‌کانی له‌‌ ئه‌ستۆی خویدان.. خۆشی باجی هه‌ڵه‌کانی ده‌داته‌وه‌.

ڕۆژنامه‌نووسانی ئازا و ئازاد ، وه‌کو ده‌ڵێن( ده‌سه‌ڵاتی چواره‌م)ن، ده‌توانن له‌ ڕووی دڕنده‌ترین و ملهوڕترین فه‌رمانڕه‌وا ودسه‌ڵاتدار بوه‌ستنه‌وه‌ و ، به‌بێ ترس و له‌رز و سڵکردنه‌وه‌ ده‌نگیان هه‌ڵبڕن ،گه‌نده‌ڵی و دزی و نا دادپه‌روه‌ری و سته‌م و پێشێلکردنی یاسا و مافه‌کانی مرۆڤ و هه‌ر دیارده‌یه‌کی تری ناڕه‌وا ، به ڕاشکاوی و‌ به‌ڵگه‌وه‌ ئاشکرا بکه‌ن و . به‌ هیچ کلۆجێک له‌ چاوسوورکردنه‌وه‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی تێوه‌گلاوان و گه‌نده‌ڵچییه‌کان و تاونباران نه‌ترسن.. هه‌میشه‌ خوێان به‌ پارێزه‌ری سته‌ملێکراوان و داماون و مافخوراوان بزانن و داکۆکییان لێبکه‌ن .. هه‌رده‌م جێیان له‌ سه‌نگه‌ره‌کانی پێشه‌وه‌دا بێت ، بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و قورغکردن و به‌فیڕۆدان .. ده‌ستخوشیش له‌ خزمه‌تگوزاریی باش و چاکسازییه‌کان بکه‌ن.. باش و خراپ بخه‌نه‌ ڕوو.

به‌داخه‌وه‌ ئه‌مڕۆ له‌ عێراق و له‌ باشووری کوردستانیشدا ، په‌تای گه‌نده‌ڵیی ، پیشه‌ی ڕۆژنامه‌گه‌ریشی گرتۆته‌وه‌ . کۆمه‌ڵه‌ که‌سانێک هه‌ن به‌ مه‌نسسوبیه‌ت و به‌ مه‌حسوبیه‌ت ، به‌بێ شه‌رم ناوی ڕۆژنامه‌نووسیان‌ له‌ خۆیان ناوه‌ و هه‌وییه‌ی ڕۆژنامه‌نووسیان هه‌ڵگرتووه‌ ، بۆ به‌رژه‌وه‌ندی و مه‌به‌ست و ده‌سکه‌وتێکی مادیی و تایبه‌تی خۆیان .. ئه‌مانه‌ ڕۆژی له‌ ڕۆژان نه‌ لاپه‌ڕه‌یه‌کیان نووسیوه‌ و نه‌ دوو قسه‌ی به‌جێ وڕێ و ڕێکو‌پێکیشیان کردووه‌.. به‌ هه‌ڵگرتنی هه‌وییه‌کی سه‌ندیکای ڕۆژنامه‌نووسانیش .. که‌س نابێت به‌ ڕۆژنامه‌نووسی ڕاسته‌قینه‌ .

ئه‌مڕۆش به‌ هۆی پێشکه‌وتنی ته‌کنه‌لۆجیا و داهێنانی ئینته‌رنێته‌وه‌ زه‌مینه‌یه‌کی باشتر و هه‌لێکی زیاتر ڕه‌خساوه‌ .. چه‌ندین ماڵپه‌ڕ و سایتی هه‌مه‌ڕه‌نگه‌ هه‌ن ، که‌ به‌ هه‌موو زمانه‌کانی دنیا نووسین بڵاوده‌که‌نه‌وه‌، یا بڵێین چه‌ندین ڕۆژنامه‌ی ئه‌لیکترۆنی هه‌ن .. که‌ به‌ سه‌دان ڕۆژنامه‌نووس و ، به‌ سه‌دان نووسه‌ر و کۆڵکه‌نووسه‌ر ، ڕۆژانه‌ به‌ نووسینی بابه‌تی هه‌مه‌چه‌شنه‌ ده‌یان ڕازێننه‌وه .. تا ئێستا چه‌ندین به‌ڕێوه‌به‌ر و به‌رپرس و نووسه‌ری ئه‌م سایت و ماڵپه‌ڕانه‌ ، گێچه‌ڵیان پێکردوون و هه‌ڕه‌شه ‌و گۆڕه‌شه‌یان لێکراوه‌ یان به‌ندکراون ، به‌ هۆی ڕاشکاوی له‌ هه‌ڵوێست و گوزارشتیان له‌ مه‌ر گه‌نده‌ڵی و ناڕه‌وا و نادروستی و ، پێشێلکرنی یاسا و به‌ هۆی داکۆکیکردن و پارێزگاریکردنیان له‌ مافه‌ ڕه‌واکانی مرۆڤ و، سووربوونیان له‌سه‌ر به‌رقه‌راربوونی ئازادی و دیموکراتی و یه‌کسانی و دادپه‌روه‌رییه‌وه‌ .. به‌وه‌ تۆمه‌تبارکراون ، که‌ ڕاستیان هه‌ڵماڵیه‌ و باسی کاری بڤه‌یان کردووه‌ و ، هێڵی سووریان به‌زاندووه‌ .‌

له‌ کۆتاییدا ، هیوادارم که‌ (یاسای پاراستنی ڕۆژنامه‌نووسان) بچێته‌ بواری جێبه‌جێکردنه‌وه‌ و ، به‌ ده‌ردی مادده‌ی(سه‌ت و چل)ی نه‌به‌ن.
 

ماڵپه‌ڕی ره‌زا شوان

 

 

 

په‌یوه‌ندیپه‌رتووکخانه‌رۆشنبیرییلینکئه‌رشیفنووسه‌رانده‌سپێک