گەنجان ئۆمێدی ئاڵۆ گۆر پێدەری کۆمەڵگای کوردستانن .

دەقی قسەو باسی دەشتی جەمال لە ئێوارە کۆرێک بۆ گەنج لاوە مانگرتووکان لە پارکی نالی، لەژیر ناونیشانی

 ( گێشەی گەنجان و مەسەلەی سەفەر) .

باسی ئەمرۆى من تایبەتە بەکێشەی گەنجان وهۆکاری رووکردنە دەرەوەى بە ڵێشاوی ئەوانە  لە کوردستانەوە بۆ هەندەران. ئەویش بە رێگای سەختو پر مەترسی سەدان بەر بەست وتەحەمولکردنی دەیان گیرگرفت و کەوتن بەسەر کێلگەى ئەلغام وخنکاندن لە دەریاکان، کە ئەگەر داستانی ئەم گەنجانە بکرێتە کتێب و فلیم هیچ ئینسانێکی ئازادی خوازو ئینسان دۆست نی یە پشتیوانی یان لێ نەکات. بەتایبەتی کێشەی گەنجان پەیوەندی بە کارێکەوە هەیە کە ئێمە لە فیدراسیۆن هەمیشە لەگەڵیدا بەروو رووین .

هەروەک ئاگادارن زوورترین ئەو کەسانەی لەم ساڵانەی دواییدا روویان لە هەندەران کردوە زیاتر گەنجانن کە هیچ ئۆمێدێک لە کۆمەڵگای کوردستاندا نابینەوە و ناچارن کوردستان جێ بَهێڵن بە رێگای سەخت وپر مەترسی تا رادەی نزیک بوونەوە لەمەرگ. کێ هەیە رۆژانە گۆی بیستی داستانی ئەم گەنجانە نەبووبێت کە لەرێگای ئاوەرەیەوە لەگەڵ هەڵومەرجی نا ئینسانی رووبەروو نەبووبێتەوە و رووداوەکانیان دڵمان رانەچڵەکێنێ .

گەنجانی کوردستان محرومترین بەشی ئەم کۆمەڵگایەن، گەنجانێک کە بریارە ئۆمیدی پێشرەوەی کۆمەڵگا بن و بزووینەری ئاڵوگۆر پێدەری کۆمەڵگا بن بە ڵام بە داخەوە لەکوردستاندا لەحاشیەی بریاری چارەنووس سازی کۆمەڵگای کوردستان را گیراون و تەنانەت سەرباری زۆر ئیهانەت و سوکایەتی پێکردنیان لە لایەن دەسەلاتدارانەوە قانوونێک نی یە لەکوردستان بتوانێ کێشەکانی گەنجان لە کوردستاندا وەڵام پێ بداتەوە حەزو ئارەزووکانیان تەحقیق بکات ، دەیان سەنتەرو دام دەزگا بخاتە ئیختیاریانەوە، ئەمە جگەلەوەى کەپێک هاتی دەسەلاتیش هیچ جێگایەکی گەنجانی تیا نابێتەوە. دەسەڵاتێک کەلەسەر پایەی عەشیرەتی و پیاو سالای و دواکەوتووی راوەستاوە .

بەتایبەتی ئەگەر چاوێک بە 17 ساڵی رابردوودا بگیرینەوە زۆر شتمان بۆ روون دەبێتەوە کە کیشەکە چی یە بۆچی نەک هەر گەنجان بەڵکو سەرجەم چین و تۆیژەکانی ئەم کۆمەڵگایە کوردستان جێ دەهێڵن .

خەڵکی کوردستان بەدوای جەنگی کەنداوی ساڵی 1991 و لێدانی عێراق هەروەها داسەپاندنی گەمارووی ئابووری و دریژەکێشانی دەسەڵاتی بەعسی سەرکوتگەرو و پاشانیش دانانی خەتی 36 بەدوای جەنگ و هەڵواسینی چارەنووس و داهاتووی کوردستان و سپاردنی بە ئەحزابی دەسەلاتداری میلیشایای، کوردستان کرایە ئوردوگایەک و خەڵکیش لەماڵی خۆیدا کرایە ئاوەرەو بەکۆمەکی نیو دەوڵەتی و سیاسەتی نەوت لەبەرامبەر خۆراکدا دریژە بەژیانی مەمرەو مەژی کۆمەڵگای کوردستاندا هێنا، هەموو سیماکانی دەوڵەت و یاسا ماڵئاوایان کرد لە کۆمەڵگای کوردستان بەشێوەیەک کە  نە دەوڵەت بێت و نەبەشێک لەدەوڵەت، هەویتى هاولاتی بوونی فەردی کۆمەڵگا خرایە قوربانی نەزمی نۆی جیهانی وکیشەمەکێش ئەمریکا و وولاتانى رۆژئاواوە. .. سەرەنجامیش دەسەڵات سپیدرا بە یەکیتی و پارتی و ئەوانیش بە دەوری خۆیان و یاری کردن لە بازنەی( شەر ئاشتی مفاوەزات) وپاشان هەڵگیرساندنی شەری ناوخۆ  و کوشتنی دیلی یەکتر، دەست راکێشانی دەوڵەتانی ناوچەکە بۆ سەر ژیانی خەڵکی کوردستان و کردنی شار بە ناوەندی شەرو کیشەکانیان و دەست دریژی کردنە سەر مافەکانی خەڵکی کوردستان وگۆرینی سیماکانی مەدەنیتی کۆمەڵگای کوردستان و تقویەت دانی بزووتنەوەی ئیسلامیەکان و دەستگرتنیان بە خاتری شەری دەسەڵات ، تا کوشتن و تیرۆری ژنان و بەردەبارنکردنیان و کارکردن بە قانوون و یاساکانی رژیمی بەعس، کوشتن وپەلاماردانى مخالیفینی سیاسی ورفاندنو کوشتنی خەڵکی رۆشنبیرو ئازادی خوازو چەپ ..بەشێوەیەک کوردستان تا ئێستا لەگەل دەسەڵاتێک بەروو رووە کە فەسادی ئیداری و سیاسی و گەندەڵی بۆتە جێگای ئەو پەری نارەزایەتی کە تەنانەت زۆر جار سەرکردەکانی ئەم حزبانەش ناتوانن باسی لێوە نەکەن. راپۆرتەکانی رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ ە رێکخراوی لیبوردنی نبو دەوڵەتیش بەئاشکرا باس لەسەرکوت  و زیندانی بێ سەرو شۆین کردن و راونانی خەڵکی ئازادی خوازو تەقەکردن لەخۆپیشاندانەکانی جەماوەری نارازی و پێشیلکردنی مافەکانی ژنان ..دەکەن .

ئێستاش هەمان ئەم دەسەڵاتە لە دەرەوەی ووڵات دەست لەیەخەی گەنجان و پەنابەرە ئاوارەکانی دەرەوەى ووڵات بەرنادات وتەنانەت هیچ رێگا چارەیەکیان بۆ ئەم شەپۆلە زۆرەی روو لەهەندەرانى گەنجان پێ نی یە و لەدەرەوەش کوردستان وەکو ناوچەیەکی ئەمنو پارێزراو دیمکراتی باس لێوەدەکەن بەڵام لە ناوەوەش دەبینین  بە پێچەوانەوە کوردستان لەبەردەم هەرەشەی دەولەتانی دراوسێ تیرۆریزمدا راوەستاوە،خەڵکی کوردستان شەو سەر لەسەر سەرین دەنێنن نازانن بەیانی چ بەڵایەکی تر روویان تێدەکات، بەدوای روخانی رژیمی بەعسیش جاریکی تر درەگا کرایەوەلەخەڵکی کوردستان بەداخەوە ئەمجارەش چارەنووسی خەڵکی کوردستاتن کرا بەقوربانی دەسەڵات و حکومەتێکی شۆفینیزمی قەومی عەرەبی ئیسلامی  کە کوردستان بە ناجێگیری مایەوە نەخۆی دەولەتێکەو وە نەبەشێکە لە دەوڵەتێکی جێگیر .

گەنجان لە کۆمەڵگای کوردستاندا لە گەل دەیان گیرو گرفت و کیشەی سیاسی و کۆمەلایەتی ئابووری دەرگیرە کە چ دەسەڵات و چ هێشتنەوەی فەرهەنگی دواکەوتووی و پیاو سالارانەی کۆمەڵگا و فاکتووری تر دەوریان تیدا هەیە لە محرومکردنو دەستە مۆکردنی گەنجانو سەرکوتکردنی حەزو ئارەزووکانیان لە کێشەی زەواج و تەڵاقەوە بگرە تا نەبوونی ئازادی رادەربرینو خۆپیشاندان و مانگرتن، بێکاری، دەست رانەگەیشتن بە تەکنەلوجیاو زانستی سەردەم، دەست رانەگەیشاتن بە خۆیندنی باڵا، سیستی سیستەمی خۆیندن، مەحرومبوون لە پێداویستیەکانی دامەزراندنی ژیان، گرانی بازار، سەرباری دەورگیرانی زۆر فاکتۆری عەشیرەتی و مەزهەبی.. ئێستا لەکوردستاندا ئەگەر گەنجێک خۆیندن تەواو بکات سەر بەیەکێک لە حزبەکان نەبێ شانسی دامەزراندنی نی یە و تەنانەت ئەگەر بتوانێ زەواجیش بکات شانسی ژیانکردنی نی یە لەگرانی کرێ خانوو و پێداویستیەکانی ژیانی رۆژانەیان بە شێوەیەک رێژەی هاوسەرگیری هاتۆتە خوارەوە، ئەوانەی شانسی زەواجکردنیان نییە تا ئێستا بە عازەبی ماونەتەوە، ئیستیدام لەگەل فەرهەنگی پیاو سالاری کە لە هەر کۆمەڵگایەکدا  ئاوینەکەی دەسەڵاتە و دەسەلاتیش بۆ خۆی لەخزمەتی فەرهەنگی پیاو سالاری و مەزهەبیدا قەراریی گرتووە خزمەت بە دیارەدە دزیوەیەکانی کۆمەڵگا دەکەن، ئەوەتا گەنجان ناچار کراون دەست لە خۆیندن هەڵگرن لەلایەن کەسوکارەکانیانەوە تەدەخول لە ژیانی رۆژنەیان بکرێت بە ووتەی شیرزاد حەسەن لەچاوپێکەوتنێکی رادیووی موبالیش بۆتە بەلایەک بۆ خەڵکی کوردستان، ئەوەتا ببینن چەندین کەس لەسەر ژمارە موبال وتەلەفون کوژراون، بەم شێوەیە گەنجان رووحیتیان دەمرێ و لە حاشیەی بریاردانی کۆمەڵگای کوردستاندا راگیراون .

به‌ڕێزان :

ناکرێ کۆمەڵگایەکی مەدەنى بەبێ رۆلى پۆزەتیڤى گەنجان دابمەزرێ. ئەوەتا چەندین گەنج ئالوودە بوون بە مادە بێهۆشکەرەکان بەدەیان تاجری ئەم مەوادانە پرۆژەیان هەیە بۆ ویرانکردنی ئەم کۆمەڵگایە .

ئازیزان ئێمە وەک فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عیراقی کە سالانێکی زۆرە لە دەرەوە دامەزراوین بەو پەری تواناوە ئیستقبال لە گەنجانی کوردستان دەکەین پشتیوانی و هاوکاری  لە سەرجەم داواکاریەکانی گەنجان دەکەین، ئێمە لەدەرەوەش خاوەنی خەرمانێکی گەورەین لە فریاکەوتنی ئەو کەسانەین کە روویان لە هەندەران کردوە لە چەند ساڵی رابردوودا توانیومانە ژیانی دەیان ئینسان لەمافی پەنابەری بەهرمەند بکەین ئەوپەری داکۆکی لە خواستەکانیان بکەین، هاوکاریان بکەین لە تێکەلاوبوون لەو کۆمەلگایانەی ژیانی تیدا دەبەنە سەر تا رووبەروو بوونەوە بەرامبەر بە سیاسەتی جیاکاری و نەژاد بەرستانەوە دوورخستنەوەی مەترسی یەکان وتووندو تیژی بەرامبەر بە ژنانو مندالانی پەنابەر، ئێستا ئالووگۆرێکی گەورە بەسەر سیاسەتی پەنابەری هاتووە لەدەرەوە دوای ئالووگۆرەکانی دوای جەنگی سارد ،لە دەرەوە پێشوازی لە پەنابەران ناکرێک لەگەل دەیان گیروگرفت رووبەروون کە ئەلقەى یەکەمى لێرەوە دەستپێدەکات تا هەرەشەکانی سەر سنور و دروستکردنی دەیان بەر بەستو و سیاسەتی کەمپ سازی و دابرانی پەنابەران ، زیندانی کردن  و راگرتنی ساڵانێکی زۆر لە ژیانی پەنابەری و بێ وەلامی و نەدانی مافی کارکردن وخۆیندن وهاتووچۆ و برینی سوسیال ونەدانی مافی نیشتەجێ بوون..ئەمرۆ ئەم دەوڵەتانە خەریکن دەستیان خستۆتە دەستی یەک لە پێناو قازانجو سودی سەرمایەدارن رۆژ بەدوا رۆژ هێرش بۆ سەر مافەمەدەنیەکانی خەڵکی ئەم ووڵاتانە دەبەن پەنابەرانیان کردۆتە وەرەقەیەکی سیاسی بۆ قازانی خۆیان بەکاری دەبەن بەتایبەتی ئەم سیاسەتە بەرامبەر پەنابەرانی عیراقی بەردەوامە تا خۆیان لەلێشاوی هاتنە دەرەوەی پەنابەرانی عیراقی رزگار بکەن، ئەو وولاتە ئەوروپیانەی کەخۆیان مەحکەم لەپاڵ سیاسەتی شەرخوازانەی ئەمریکا راوەستان ئێستا ئامادەنیین ئاکامەکانی سیاسەتی شکست خواردووی ئەمریکا قبوڵ بکەن.

دەمەوێت ئەو راستیەش بلێم حکومەتی هەرێمی کوردستانیش دەورێکی سلبی هەیە لە دەرەوە لەسەر پەنابەران ، بەداخەوە پەنابەران کراونەتە قوربانی سەفقاتی بازرگانی و دیپلوماسی بەدەوڵەتانی ئەوروپا ، ئەوان مافی خۆیانە بازرگانی بکەن بەڵام نەک لەسەر حسابی ژیان و چارەنووسی بەشێکی کۆمەڵگای کوردستان، بۆیە پێویستە حکومەتی هەرێم چاوێک بەم سیاسەتەدا بخشینیتەوە دەستهەڵگری لە هاوکاری ئەم وولاتانە بۆ ناردنەوەی بەزۆری پەنابەرانی کورد و لابردنی زەخت و زۆر لەسەریان، ئەوان زۆریان پێ دەکرێت تەنانەت بۆ جارێکیش نارەزایەتیان دەرنەبریوە بەرامبەر بە ناردنەوەی بەزۆری پەنابەران بەکەلەپچەو فرۆکەی سەربازی ، فرۆکەخانەکان تا ئێستا بۆ خزمەت بە ناردنەوەی بەزۆری پەنابەران بەکار دەبرێت ،لێرەش ئێوە دەتوانن دەورتان بێت بۆ فشار خستنە سەر حکومەت بۆ راگرتنی ئەم سیاسەتە ، ئەمە  دەستخستنە بینی دەیان خێزانە لەکوردستان ، زۆر پەنابەر لە دەرەوە بۆنەتە سەرچاوەی بژیوویکەسوکاریان لەکوردستاندا، بەتایبەتی خۆتان دەزانن ئەگەر ژیانی پەنابەرانی کورد لەدەرەوە خۆش بێت ژیانی خەڵکی کوردستانیش خۆ ش دەبێت .

تەنانەت کوردستان کراوەتە جێگایەک بۆ ئەنجام دانی تاوان بەرامبەر بە ژنان و منداڵانی پەنابەر، ساڵ نیە نەبیستین ژنێک هێنراوەتەوە کوردستان وە بەدەستی مێردی وەیان کەسوکاری کوژراوە وەیان مندالانو خیزانەکانیان نەهێنرابنەوە کوردستان و دەست بەسەر پاسپۆرتەکانیان نەگیرابێت .

هەموو ئەم هۆکارانە وای کوردوە نەک هەر گەنجان بەڵکو سەجەم چین و تۆیژەکانی کۆمەڵگای کوردستان   ئاسۆ ئۆمیدێک بۆ پاشە رۆژیان نەبینەوە روو لە هەندەران دەکەن وکوردستان کراوەتە کۆمەڵگایەکی لەبەر رۆیشتوو، ئەوەتا تا دێت   شەپۆلە هاتنە دەرەوە رووی لە زیاد بوونە .

بۆیە بەریزان کیشەی گەنجان بەشێکی جیا نیە لەکێشەکانی تری ئەم کۆمەڵگا یە پێویستە هاوکاری و ئیتحاد هەبێ لەگەڵ بزووتنەوە نارەزایەتیەکانی ئەم کۆمەڵگایە لەوانە بزووتنەوەی ژنان وکریکاران و رۆشنبیران و خەڵکی ئازادی خوازی کوردستان تا ئەم بەلایانە لەبەرۆکی خەڵکی کوردستان ببێتەوە .

رێگا چارەی گەنجان لەکوردستان لە دوو ئاستدایە :

لەئاستى یەکەمدا، رێگا چارەیەکى ریشەیی یە کەئەویش بردنى کوردستانە بەرەو دامەزراندنى دەوڵەتیکى سەربەخۆ. بەمانای پێویستە لەکوردستاندا دەوڵەت پێک بێت و مافی هاووڵاتی یەکسان ببێتە بناغەى ژیانى تاکەکان. دامەزراندنى دەوڵەتێکی مەدەنی ئینسانی سکولاری غەیرە قەومی غەیرە دینی لەکوردستاندا کە کەنالەکانی ژیان ببوژێتەوە دەتوانى ئەم حاڵەتە لەبەر رۆیشتۆوەى ئێستا کۆتای پآ بینیت، دەبێ قانوونێکی ئینسانی بەریوەببرێت کەمافو ئازادیەکانی کۆمەڵگا تائمین بکات و کۆتای بەگەندەڵی بهێنێت ، و لاوان ئیختیاریان هەبێ خۆیان رێکخراو بکەن بەحەزو ئارەزوو ئینسانیەکانیان بگەن .

لەئاستى دووەمیشدا، رێگایەکی فەوری لەبەردەمدایە کەئەویش خستنەرووى خواستەکانى گەنجان و هاتنە مەیدانە بۆ داسەپاندنیان بەسەر دەسەڵاتدا. کۆمەڵەێ ئەو خواستانەى کە روویان لەوەڵام دانەوەیە بەکیشەکانی گەنجان. بۆئەمەش دەبێ بزووتنەوەى لاوان وەک بزووتنەوەیەکی سیاسی بێتە مەیدان و لائیحەی داواکاریەکانی بخاتە روو وەیەخەى دەسەلاتدارانى بگیرێ. پێویستە گەنجان وبزوتنەوەکەیان  بە هاوکاری و پشتیوانی بزووتنەوەکانی ژنانو کریکاران و رۆشنبیران و بزووتنەوەکانی بەرگری لە ئازادی سیاسی و رۆژنامەنووسی و هەر هێزێکی تر لەمەیدانى خەباتدابن  تا بتوانن کۆمەڵگا بۆ خۆیان بگێرنەوە، تا بتوانن خواستەکانی گەنجان بکەنە قانوونی ئەم حکومەتە، فەراهەم کردنی یاسایەک کە مافەکانی گەنجان بگرێتە خۆ، بیمەی بیکاری دابین بکرێت، سەنتەرەکانی لاوان دور لەدەستیوەردانی حزبەکان دابمەزرێت، ئازادی مانگرتنو ،کۆبوونەوە، خۆپیشاندان دەستەبەر بکرێت، یاسای دواکەتووانە قەدەغە بکرێت، لێدان و سوکایەتی ئیهانەت قەدەغە بکرێت، گەنجان بتوانن دەستیان بەخۆیندنی باڵا لە وولاتەکان بگات ،ئازادی سەفەرو شۆینی نیشتە جێبوون بە رەسمی بناسرێت .

ئێمە لە فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عیراقی لەپاڵ مافو حورمەتی ئینسانی و داخوازی گەنجان و حەزوو ئارەووکانیان رادەوەستیین و پێشتگیریتان لێ دەکەین و بەو پەری تواناوە لە مانگرتنی گەنجانو لاوان پشتیوانی دەکەین ، ئەم هەنگاوە ی ئێوە مەسەلەیەکی گرنگى لەم کۆمەڵگایەدا بزواندوە بۆیە پێویستە گەورە بکرێتەوە بگۆیزریتەوە شارو شارۆچکەکانی کوردستان و فشارى زیاتر بهینرێ تا دەسەڵاتداران ناچار بن گۆیتان لێ رابگرێت وەڵام بە داواکانتان بداتەوە هەرکەس ئازادە چ شۆێنێک بۆ ژیان هەڵدەبژیرێ بەڵام سەفەر رێگا چارەیەک نیە، گەنجان دەتوانن دەوری بەرچاویان بێت لەکۆمەڵگای کوردستان بۆ ژیانێکی ئاسوودە بۆ خەڵکی کوردستان... سوپاسى ئامادەبوونتان دەکەم .