له‌ فوئاد قه‌ره‌داخی و فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر کامیان ڕاست ده‌ڵێن ؟

ئاشکراکردنی دیوه‌ شاراوه‌کانی مێژووی دامه‌زراندنی کۆمه‌ڵه‌،

با ڕاستییه‌کان نه‌شارینه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی مێژوو ئێخه‌مان نه‌گرێت!

من و کۆمه‌ڵه‌ و نه‌وشیروان مسته‌فا.

عارف که‌ریم.     

سه‌رنجێکی پێویست : له‌م وتاره‌دا ئه‌گه‌ر وشه‌ی ( شه‌هید ، خوالێخۆشبوو ، مه‌رحوم ، کاک ، مامۆستا ) هه‌مووجارێک به‌کار نه‌هات له‌گه‌ڵ ئه‌و ناوانه‌ی زیاتر له‌جارێک دووپات ده‌بنه‌وه‌ ، مانای ئه‌وه‌ ناگه‌ێنێ من مه‌به‌ستێکم هه‌یه‌ ! نه‌خێر هه‌ڵبه‌ته‌ من ڕێزوحورمه‌تم بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ هه‌یه‌ که‌ ناویان هاتووه‌ ، بێگومان هه‌موو ئه‌وانه‌ له‌تای ته‌رازوودا وه‌کوو یه‌ک ناوه‌ستنه‌وه‌ و که‌سایه‌تییه‌کان له‌ڕووی  سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ له‌یه‌ک ناچن و جیاوازییان هه‌یه‌.

ڕۆژنامه‌ی هاوڵاتی ژماره‌ ( 411 ، 412 ) ڕۆژی 6 ، 9 / 04 / 2008 دیدارێکی له‌گه‌ڵ کاک فوئاد قه‌ره‌داخیدا ئه‌نجامداوه‌ سه‌باره‌ت به‌ مێژووی دامه‌زراندنی کۆمه‌ڵه‌ی مارکسی – لێنینی . هه‌روه‌ها ڕۆژنامه‌ی میدیا ژماره‌ 334 ڕۆژی 15/ 04 / 2008 چاوپێکه‌وتنێکی له‌گه‌ڵ کاک فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر ئه‌نجامداوه‌ ده‌رباره‌ی هه‌ندێ پرس ، له‌وانه‌ش دامه‌زراندنی کۆمه‌ڵه‌ی مارکسی – لێنینی .

مانگێک زیاتر تێده‌په‌ڕێ به‌سه‌ر دیداره‌کاندا و من چاوه‌روانی ئه‌وه‌م ده‌کرد که‌سێک یان که‌سانێک له‌وانه‌ی له‌ژیاندا ماون و له‌نزیکه‌وه‌ ئاگاداری دامه‌زراندن و ململانێکانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی ناو کۆمه‌ڵه‌ن ، بێنه‌مه‌یدان و هه‌ندێ له‌ئه‌زموونی خۆیان باسبکه‌ن و زانیاری زیاتر بده‌نه‌ خوێنه‌رو ڕه‌وشنبیر و ئه‌ندامانی کۆنی کۆمه‌ڵه و‌ ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌وڵه‌مه‌ند بکه‌ن و ڕزگاریبکه‌ن له‌ ده‌ستێوه‌ردان و یاده‌وه‌ری و گێرانه‌وه‌ی تاکه‌که‌سی ، داخه‌که‌م له‌وانه‌ی من ده‌یانناسم و کاتی خۆی له‌وه‌جبه‌ی یه‌که‌م و دووه‌م به‌شدارییان کردووه‌ له‌ دامه‌زراندن ، کارکردن ، ته‌قاندنه‌وه‌ی ناکۆکی و ململانێکان و دواجاریش جیابوونه‌وه‌ له‌ کۆمه‌ڵه‌ ، که‌سیان ده‌نگی لێوه‌نه‌هات ، ئه‌وانه‌ ئاگاداری به‌شێکی ئه‌و مێژووه‌ن و ده‌توانن هاوکاری بکه‌ن له‌پاراستنی بۆئه‌وه‌ی له‌ناونه‌چێت و نه‌فه‌وتێت .

له‌م وتاره‌دا هه‌وڵده‌ده‌م هه‌ندێک له‌ دیوه‌ شاراوه‌کانی مێژووی دامه‌زراندنی کۆمه‌ڵه‌ و فاکته‌ره‌ جیاجیاکانی ڕێگه‌خۆشکردن بۆ دامه‌زراندنی ئاشکرابکه‌م ، به‌تایبه‌تی ساڵه‌کانی 1970-1975 و هه‌روه‌ها که‌مێک له‌ ساڵه‌کانی 1967-1970 . جگه‌له‌وه‌ ده‌مه‌وێ باسێکی کورتی ئه‌و 13 مانگه‌ بکه‌م که‌ من له‌ سوریا ( شام ) بردمه‌سه‌ر ، دواتریش هؤکاری دوورکه‌وتنه‌وه‌و وازهێنانم له‌ یه‌کێتی و کۆمه‌له‌ ڕوونبکه‌مه‌وه‌ ، مه‌به‌ستم له‌ دیوه‌ شاراوه‌کان ئه‌وشتانه‌یه‌‌ که‌تاکو ئێستا باسنه‌کراون و به‌ تۆزلێنیشتویی ماونه‌ته‌وه‌ و له‌وانه‌یه‌ که‌سانێک هه‌بن له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان نه‌یانه‌وێ باسی لێوه‌بکه‌ن ، یان کۆمه‌له‌و لاپه‌ڕه‌ کۆنه‌کان بۆ ئه‌وان هیچ ماناو به‌ها و نرخێکی نه‌ماوه‌ و خواخوایانه‌ هه‌ر بیر‌بچێته‌وه‌ و که‌س باسی نه‌کات . لێره‌دا ڕووی ده‌م به‌ته‌نها له‌ فوئاد قه‌ره‌داخی و فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر نییه‌ که‌ ورد ورد دێمه‌ سه‌ر ئه‌وانیش ، هه‌رچی به‌لای منه‌وه‌ گرنگه‌ سه‌باره‌ت به‌ بۆچوونه‌کانی ئه‌وان ، ڕای خۆمی له‌سه‌ر ده‌ڵێم و ڕوونکردنه‌وه‌ی له‌سه‌ر ده‌ده‌م .

مێژوونووسینه‌وه‌ یان گێڕانه‌وه‌ی ڕووداوه‌کانی سه‌رده‌مێکی کۆنی 30-40 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ده‌بێ ڕاستگۆیی له‌گه‌ڵدابێت و به‌ ئه‌مانه‌ت و ویژدانه‌وه‌ باسیان لێوه‌بکه‌یت ، ده‌بێ ته‌واو بێلایه‌ن بیت و یارییان پێنه‌که‌یت و خۆت دوور ڕاگریت له‌ ئیجتیهاداتی شه‌خسی ، نابێ شه‌رموموجامه‌له‌شی تێدابێت و ڕاستییه‌کان ، دیارده‌کان و شته‌کان چۆنبوون وه‌ها باسیان لێوه‌بکه‌یت و نه‌یانشێوێنی ، تا له‌کۆتاییدا شتێکی پوختوجوان پێشکه‌ش به خوێنه‌ر و‌نه‌وه‌ی داهاتوو بکه‌یت . به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌وه‌ ڕۆژێک دێت مێژوو دێته‌زوبان و ڕاستییه‌کان به‌ره‌وڕوو ده‌بنه‌وه‌ و به‌رۆکت به‌رناده‌ن و خۆیان ده‌سه‌لمێنن .

ڕه‌نگه‌ هه‌ندێک که‌س پێیان وابێت  لێدوان له‌ڕاستی گێچه‌ڵی زۆر له‌گه‌ڵ خۆی دێنێ و ناچارت ده‌کات بکه‌ویته‌ ناو موهاته‌راتی سیاسییه‌وه‌ و کاره‌کان ناشیرین بکه‌یت و تێکیانبده‌یت ، منیش به‌ پێجه‌وانه‌ی ئه‌مه‌وه‌ ، پێموایه‌ نووسه‌ر و ڕه‌وشه‌نبیر ، توێژه‌ر و لێکۆڵه‌ره‌وه‌کان ده‌توانن ژیرانه‌ خه‌تی سوور تێپه‌رێنن به‌ بیئه‌وه‌ی زوبانی زبر به‌کاربهێنن و که‌رامه‌تی ئه‌وانیتر بڕوشینن ،  که‌سایه‌تییه‌کانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ش له‌وه‌ زیاتریان ناوێت.

من به‌شبه‌حاڵی خۆم که‌ ده‌گه‌رێمه‌وه‌ بۆ ڕۆژگاره‌کانی پێش و دوای دامه‌زراندنی کۆمه‌ڵه‌ ، بۆئه‌وه‌نییه‌ ده‌ستکه‌وت و به‌رژه‌ه‌ندییه‌کی تایبه‌تی خۆم بپارێزم به‌تایبه‌تی له‌ ماڵویرانی و ئاواره‌بوون و ده‌ربه‌ده‌ری به‌ولاوه‌ هیچیترم بۆ نه‌ماوه‌ته‌وه‌ و له‌به‌ری خه‌بات و تێکۆشان و قوربانیدانی ڕابوردووی خۆشم نه‌خواردووه‌ ، دیسان نایشمه‌وێ له‌ نووسین و لێکدانه‌وه‌کانمدا که‌سێک برینداربکه‌م ، چ کۆنه‌کان که‌ڕۆژێک له‌ڕۆژان هه‌موو هه‌ڤاڵ و هاوڕێی تێکۆشانی یه‌کتر بوین و هه‌ندیکمان زۆرمان به‌سه‌ریه‌که‌وه‌ هه‌بوه‌‌ و چ فوئاد قه‌ره‌داخی و فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر که‌ دوو براده‌ری نزیکن به‌من و له‌ نزیکه‌وه‌ یه‌کده‌ناسین و پێکه‌وه‌ کارمان کردووه‌ ، ئه‌مه‌ جگه‌له‌وه‌ی خودی فه‌ره‌یدون عه‌بدولقادر له‌سه‌ره‌تای درووستبوونی کۆمه‌ڵه‌دا په‌یوه‌ندی به‌منه‌وه‌ کرد بۆ چوونه‌ ناو ڕیزه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ .

له‌م وتاره‌دا ده‌مه‌وێ به‌ویژدانه‌وه‌ بدوێم و بێمه‌ مه‌یدان و چی ڕاسته‌ و له‌بیری مندا ماوه‌ ئه‌وه‌ هه‌ڵڕێژم و به‌بیری زۆر که‌سیشی بهێنمه‌وه‌ که‌ دامه‌زراندنی کۆمه‌ڵه‌ به‌هاوکاری و پشتیوانی زۆرکه‌س بووه‌ و مێژووه‌که‌شی هی هه‌موو ئه‌وانه‌یه‌ که‌ کاریان تێداکردووه‌ . به‌نده‌ش یه‌کێکم له‌وانه‌ی له‌ڕۆژه سه‌خته‌‌کانی ڕابوردوودا ، به‌تایبه‌تی ڕۆژه‌ سه‌ره‌تاییه‌کان ،  خۆم بۆ ماندوو کردوه‌ و یه‌کێکیشم له‌ قوربانییه‌کانی . جگه‌له‌وه‌ له‌م وتاره‌دا به‌ پێویستی نازانم ناوی هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ به‌رم که‌ کردار و ڕه‌فتاریانم به‌دڵ نه‌بووه‌ ، هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ر ناوی لایه‌کی سیاسی یان ده‌زگایه‌کی تایبه‌ت هات ، ئه‌وه‌ بۆ سوکایه‌تیپێکردنی ئه‌وان نییه‌ چونکه‌ مه‌به‌سته‌که‌ گێرانه‌وه‌ی مێژوویه‌کی کورتی ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه‌ و هیچیتر .

به‌پێویستی ده‌زانم پێش چوونه‌ ناو گه‌رمه‌ی باسه‌که‌ ،  کورته‌یه‌ک بنووسم له‌سه‌ر مێژووی خه‌باتی گه‌له‌که‌مان له‌دوای ڕووخاندنی کۆماری مه‌هاباد و سه‌ره‌تای دامه‌زراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان و بیبه‌ستمه‌وه‌ به‌ مێژووی دامه‌زراندنی کۆمه‌ڵه‌ی مارکسی – لێنینی کوردستانه‌وه‌ .

له‌گه‌ڵ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی دووه‌می جیهاندا ، ئێران گۆڕانی گه‌وره‌گه‌وره‌ی به‌خۆوه‌ دی ، له‌ ساڵی 1941 دا ئینگلیزه‌کان له‌ خوارو‌وی ئێرانه‌وه‌‌ و له‌شکری سووری شووره‌ویش له‌ژورووی ئێرانه‌وه‌ هاتنه‌ ناوه‌وه‌ ، ڕه‌زا شا دوورخرایه‌وه‌ بۆ ده‌ره‌وه‌ی ئێران ، خه‌ڵکی کوردستان و ئازه‌ربایجان ئه‌م هه‌له‌یان قۆسته‌وه‌ و که‌وتنه‌ خۆیان . له‌ساڵی 1942 دا کۆمه‌ڵه‌ی ژیانه‌وه‌ی کورد ( ژ . ك) له‌شاری مه‌هاباد دامه‌زرێنرا . ساڵی 1944 پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د ده‌چێته‌ ناو کۆمه‌ڵه‌وه‌ و دواتریش ده‌بێته‌ سه‌رۆکی . له‌سه‌ر داوای نوێنه‌ری شووره‌وی ( جه‌عفه‌ر باقرۆف ) ناوی کۆمه‌ڵه‌ گۆردرا بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان و هه‌ر ئه‌ویش هه‌ڵبژێردرا به‌ سه‌رۆک .

له‌ 22/کانوونی دووه‌می 1946دا پێشه‌وا قازی محه‌مه‌د له‌ مه‌هاباد کۆماری دیموکراتی کوردستانی ڕاگه‌یاند و له‌ تشرینی دووه‌می 1946دا ڕوخێنرا ، پێش ڕوخانه‌که‌ مامۆستا هه‌مزه‌ عه‌بدوڵڵه‌ به‌ نوێنه‌ری حزبی شیوعی کوردستان ( شۆڕش ) چووه‌ مه‌هاباد و له‌وسه‌ره‌وه‌ به‌ نوێنه‌ری مه‌رحوم بارزانی مسته‌فا گه‌ڕایه‌وه‌ کوردستان و به‌و شێوه‌یه‌ی بارزانی ده‌یویست و پێی باش بوو له‌ 16/08/1946دا پارتی دیموکراتی کوردی دامه‌زراند . مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د که‌ پێشتر سکرتێری لقی کۆمه‌ڵه‌ی ژ.ک بوو له‌ سلێمانی ، که‌رکوک ، کفری ، به‌ ناوی ( ڕزگاری ) و دواتریش که‌ ناوی لقه‌که‌ی گۆڕی بۆ حزبی دیموکراتی کوردستان ، نه‌چووه‌ ڕیزی ئه‌م حزبه‌وه‌ ، به‌ڵام وه‌کوو گوێگر به‌شداریکرد له‌ کۆنگره‌که‌یان به‌بێئه‌وه‌ی ڕێکخراوه‌که‌ی هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌ . دواجار له‌ساڵی 1947دا چوونه‌‌ ڕیزه‌وه‌ . ساڵی 1950 هه‌مزه‌ عه‌بدوڵڵه‌ گیراو ئیبراهیم ئه‌حمه‌د له‌ کۆنگره‌ی دووه‌مدا 1951 کرا به‌ سکرتێری حزب . ساڵی 1952 پارتی بوو به‌ دوو به‌شه‌وه‌ ( مه‌رکه‌ز ) ئیبراهیم ئه‌حمه‌د و ( به‌ره‌ی پێشکه‌وتوو ) هه‌مزه‌ عه‌بدوڵڵه‌ . دوای ساڵێک هه‌ردوولایان یه‌کیانگرته‌وه‌ به‌ناوی ( پارتی دیموکراتی یه‌کگرتووی کوردستان ) به‌ڵام ململانێکه‌ هه‌ر به‌رده‌وام بوو .

له‌دوای شۆڕشی 14/ته‌مموزی 1958 بارزانی و بارزانیه‌کان گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ عێراق ، ئه‌وانه‌ی چوون به‌ پیر بارزانیه‌وه‌ له‌ پراگ ی پایته‌ختی چیکۆسلۆڤاکیا مه‌رحوم( ئیبراهیم ئه‌حمه‌د . نوری ئه‌حمه‌دی ته‌ها ، عوبێدوڵڵه‌ و محه‌مه‌د سادق ) بوون و به‌ ڕێگای میسردا پاش دیتنی سه‌رۆک جه‌مال عه‌بدولناسر گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ عێراق .

ئه‌وکاته‌ بارزانی هه‌ر پشتگیرێ له‌ هه‌مزه‌ عه‌بدوڵڵه‌ ده‌کرد و له‌ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د دڵنیا نه‌بوو . به‌ڵام که‌ هه‌مزه‌ عه‌بدوڵڵه‌ ویستی پارتی به‌ره‌و حزبی شیوعی عێراقی به‌رێت و بیکاته‌ به‌شێک له‌وان ، ئیبراهیم ئه‌حمه‌د دژی وه‌ستایه‌وه‌ و قه‌ناعه‌تی به‌ بارزانی هێنا که‌ ده‌ست له‌ هه‌مزه‌ به‌ربدات بۆیه‌ بارزانی له‌ شه‌وی 30/ی حوزه‌یرانی 1959 دا به‌خۆی و چه‌ند چه‌کدارێکه‌وه‌ ده‌چێته‌ باره‌گای حزب له‌ شه‌قامی المتنبی - به‌غدا ،  به‌کۆمه‌ڵێک قسه‌ی ڕه‌ق و هه‌ڕه‌شه‌ کلیله‌کانی باره‌گا وه‌رده‌گری و ته‌سلیمی باڵه‌که‌ی ئیبراهیم ئه‌حمه‌دی ده‌کات و پێیانده‌ڵێ : بڕۆن به‌یانیان له‌سه‌رده‌ربکه‌ن ، واته‌ له‌سه‌ر هه‌مزه‌ .

ئه‌وسا مه‌کته‌بی سیاسی پروپاگانده‌ی زۆریان بۆ بارزانی ده‌کرد و به‌ناو و ناوبانگی ئه‌وه‌وه‌ خه‌ڵکێکی زۆریان له‌ده‌وری خۆیان و حزب کۆکردبۆوه‌ .

به‌رپرسانی سۆڤیه‌ت به‌ده‌رکردنی هه‌مزه‌ دڵته‌نگ و ناره‌حه‌ت بوون و گله‌ییان له‌ بارزانی کرد و پێیان وابوو که‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ له‌ خزمه‌تی ڕۆژئاوایه‌ و ئه‌ویش  بۆی ڕوونکردنه‌وه‌ که‌ ڕێگه‌نادات حزبه‌که‌ی بکرێت به‌ لقێکی حزبی شیوعی عێراقی و له‌هه‌مانکاتدا بۆ دڵنه‌وایی سوڤیه‌ت دکتۆر (  موراد رزم ئاور ) که‌ ئه‌فسه‌رێکی کوردی سه‌رده‌می قازی محه‌مه‌د بوو ، که‌سێکی سه‌ر به‌ سۆڤیه‌تیش بوو ،  له‌گه‌ڵ خۆی برده‌ کۆنگره‌ی چواره‌می حزب ( 1960 ) و له‌وێ هێرشی زۆری کرده‌ سه‌ر ئه‌ندامانی کۆنگره‌ بۆ ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆی پیشان بدات و له‌هه‌مانکاتدا دکتۆر مورادی کرده‌ ئه‌ندامی مه‌کته‌بی سیاسی حزب که‌ هه‌راوزه‌نایه‌کی زۆری لێکه‌وته‌وه‌ .

ڕه‌هبه‌رانی سۆڤیه‌ت هه‌ر له‌و ساڵه‌دا ( 1960 ) بارزانییان بانگهێشتی مۆسکۆ کرد به‌بۆنه‌ی ئاهه‌نگ و جێژنی ئۆکتۆبه‌ره‌وه‌ و زنجیره‌یه‌ک کۆبوونه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ کردو په‌یوه‌ندی نێوانیان گه‌رم و به‌هێزکرد .

په‌یوه‌ندی کوردو حکومه‌تی عه‌بدولکه‌ریم قاسم تاده‌هات خراپتر ده‌بوو به‌ تایبه‌تی دوای ئه‌وه‌ی بارزانی ده‌نگوباسی پیلانێکی پێگه‌یشت که‌ بۆ کوشتنی سازکرابوو ، بۆیه‌ له‌ به‌هاری 1961دا گه‌رایه‌وه‌ بارزان .

له‌ 11/ی ئه‌یلولی 1961دا شۆڕشی کورد هه‌ڵگیرسا دژی حکومه‌تی عه‌بدولکه‌ریم قاسم ، پارتی و بارزانی خۆیان بۆ ئاماده‌ نه‌کردبوو ، پارتی پێشی به‌ خه‌ڵکه‌که‌ گرت و بڵاوه‌ی پێکردن له‌ هه‌ردوو ده‌ربه‌ندی بازیان و ده‌ربه‌ندیخان ، به‌ڵام دوایی له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌ترسان شۆڕشه‌که‌ بکه‌وێته‌ ده‌ستی هۆزوخێڵه‌کان ، ئه‌وا ئه‌مجاره‌یان  به‌ ناچاری کادره‌کانی خۆیان نارده‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ گوندو لادێکان بۆ سه‌رله‌نوێ کۆکردنه‌وه‌ی خه‌ڵک به‌ شێوه‌یه‌کی ڕێکخراو و له‌ژێر سه‌رکردایه‌تی حزبدا .

یه‌که‌م په‌یوه‌ندی که‌له‌گه‌ڵ ئیراندا دروستی کرد به‌بێ ئاگاداری بارزانی ، مه‌کته‌بی سیاسی بوو . ساڵی 1962 ئێران سه‌رهه‌نگ ( عقید ) عیسا (عیسی) په‌ژمانی به‌ ده‌زگایه‌کی بێسیمه‌وه‌ نارده‌ کوردستان و له‌ مه‌کته‌بی سیاسی باره‌گای خست.

ڕۆژی 08/02/1963 به‌عسییه‌کان و قه‌ومییه‌کان کۆده‌تایه‌کیان به‌سه‌ر عه‌بدولکه‌ریم قاسمدا کرد و حوکمیان گرته‌ده‌ست و تاهیر یه‌حیا بوو به‌ سه‌رۆک وه‌زیران .

پێشتر مه‌کته‌بی سیاسی ئاگاداری کۆده‌تاکه‌ بوو چونکه‌ داوای یارمه‌تییان له‌ کورد کردبوو . ئیبراهیم ئه‌حمه‌د ساڵی 1962 نامه‌یه‌ک بۆ تاهیر یه‌حیا ده‌نووسێ و ده‌ڵێ : و من الجوهری ان تعترفوا مسبقا بالحکم الذاتی لاقلیم کوردستان وان یعلن ذلک من اول البیانات التی ستصدرها حکومه‌ الثوره‌ . واته‌ شتی جه‌رهه‌ری ئه‌وه‌یه پێشه‌کی ددان بنێن به‌ ئۆتۆنۆمیدا بۆ هه‌رێمی کوردستان و حکومه‌تی شۆڕش له‌یه‌که‌م به‌یانیدا که‌ده‌ریده‌کات ئه‌مه‌ ئاشکرا بکات .

له‌م باره‌یه‌وه بارزانی به‌ -‌ دانا ئاده‌م شمیدت -‌  خاوه‌نی کتێبی - جوله‌ بین الرجال الشجعان-(گه‌شتێک به‌نێو پیاوانی ئازادا) ده‌ڵێ : به‌عس به‌ڵێنی حوکمی زاتی پێداین ، به‌ڵام به‌ڵێنی نوسراو نه‌بوو ، له‌سه‌ر کاغه‌ز ئیمزا نه‌کرابوو .

له‌ 18/11/1964 دا عه‌بدولسه‌لام عارف کۆده‌تایه‌کی به‌سه‌ر به‌عسییه‌کاندا کردو ده‌سه‌ڵاتی گرته‌ده‌ست و ئه‌وانی به -‌ الحرس اللاقومی -  پاسه‌وانی نانه‌ته‌وه‌یی ( ناڕه‌سه‌ن ) ناوزه‌د کرد .

له‌ 31/01/1964 دا سه‌رۆک عه‌بدولسه‌لام عارف په‌یوه‌ندی کرد به‌ مه‌لا مسته‌فای بارزانییه‌وه‌ له‌ ڕێگه‌ی پارێزگاری سلێمانی عبد الرزاق حاجی مه‌حموده‌وه‌ . حزبی شیوعی عێراقی و حزبی نیشتمانی دیموکراتی ( کامل الچادر‌چی ) پشتگیرییان له‌مه‌کرد و هانی بارزانییان ده‌دا بۆ گفتوگۆ .

له‌ ڕۆژی 10/02/1964دا حکومه‌ت به‌یانی شه‌ڕ ڕاگرتن و به‌ڵێنی چاره‌سه‌رکردنی مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانی گه‌لی کوردی ڕاگه‌یاند و بارزانیش پشتگیری لێکرد . خرۆتشوف یه‌کێک بوو له‌وانه‌ی ته‌لگرافی پیرۆزبایی نارد . مه‌کته‌بی سیاسی له‌دوای ده‌رکردنی هه‌مزه‌ عه‌بدوڵڵه‌ له‌ سکرتێری حزب ناکۆکی قووڵی هه‌بوو له‌گه‌ڵ بارزانیدا ، به‌ڵام ده‌ریان نه‌ده‌بڕی ، ئه‌وان له‌ نیسانی 1964دا کۆنفرانسێکیان له‌ ماوه‌ت گرت به‌بۆنه‌ی ڕێککه‌وتنه‌که‌ی بارزانییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ حکومه‌تدا که‌ عیسا په‌ژمانیشی لێبوو ، ئیراهیم ئه‌حمه‌د له‌و کۆنفرانسه‌دا وتی : من مه‌لا مسته‌فام به‌ به‌یانێک کردۆته‌ مه‌لا مسته‌فا و به‌ به‌یانێکیش ده‌یکه‌مه‌وه‌ به‌ هیچ !  

جگه‌له‌وه‌ مه‌کته‌بی سیاسی به‌یانێکی به‌ عه‌ره‌بی ده‌رکرد به‌ ناوی ( اتفاقیه‌ المشیر – بارزانی اصلح ام استسلام ؟ ) واته‌ ڕێککه‌وتنه‌که‌ی عه‌بدولسه‌لام و بارزانی ، پێکهاتنه‌ یاخود ته‌سلیم بوونه‌ ؟ .

پاش ئه‌وه‌ی مه‌کته‌بی سیاسی بریاری ده‌رکردنی بارزانی دا له‌حزب و له‌ ڕادیۆکه‌ی خۆیانه‌وه‌ بڵاویانکرده‌وه‌ ، حکومه‌تی ئێران هه‌ندێ چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی گه‌یانده‌ ماوه‌ت که‌ مه‌کته‌بی سیاسی پیمه‌غرور بوو . له‌ولاشه‌وه‌ بارزابی کۆنگره‌یه‌کی له‌ نزیک ڕانیه‌ به‌ست و ژماره‌یه‌کی زۆری له‌ ئه‌ندامانی مه‌کته‌بی سیاسی پارتی ده‌رکرد و به‌هاوکاری حکومه‌تی عه‌بدولسه‌لام عارف چوونه‌ سه‌ر مه‌کته‌بی سیاسی و دوای شه‌ڕ و پێکدادانێکی که‌م هه‌ڵیانبرین بۆ دیوی ئێران .

بارزانی له‌سه‌ر داوای حکومه‌تی ئێران ، مه‌کته‌بی سیاسی ( جگه‌ له‌ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د ) به‌خشی و له‌ حوزه‌یرانی 1965 دا هاتنه‌وه‌ ناوچه‌ی شۆڕش ( دۆڵه‌ ڕه‌قه‌ی ئاکۆیان لای عه‌باسی مه‌مه‌ند ئاغا ).

له‌کۆتایی ساڵی 1965دا بارزانی خه‌به‌ر ده‌نێرێ بۆ عه‌باس ئاغا که‌ مام جه‌لال و هه‌ڤاڵه‌کانی ئاگاداربکات شوێنه‌کانیان بگوێزنه‌وه‌ بۆ ناوچه‌یه‌کی تر که‌ ئه‌و خۆی بۆی دیاری کردبوون .

له‌ یه‌که‌م ڕۆژی 1966 دا مام جه‌لال و هه‌ڤاڵه‌کانی به‌یارمه‌تی عه‌باس ئاغا و حاجی برایمی چه‌رمه‌گا ناوچه‌ی ئاکۆیان جێده‌هێڵن و ڕووده‌که‌نه‌ به‌غدا و دواتریش ئیبراهیم ئه‌حمه‌د له‌تارانه‌وه‌ به‌ فرۆکه‌ ده‌گاته‌وه‌ به‌غدا .

له‌ 29/06/1966دا دکتۆر عه‌بدولره‌حمان به‌زاز به‌یانی 29 ی حوزه‌یرانی ده‌رکرد که‌له‌ 15 خاڵ پێکهاتبوو ، زۆر که‌متر بوو له‌ ئیداره‌یه‌کی ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان ، هه‌ردولا بارزانی و باڵی مه‌کته‌بی سیاسی پێی ڕازیبوون که‌ دواجار به‌زاز - دوای ئه‌وه‌ی فشاری زۆریان خسته‌ سه‌ری- لێی په‌شیمان بووه‌وه‌ و وتی : ده‌وڵه‌ت به‌رپرسیار نییه‌ له‌مه‌ چونکه‌ من له‌ پشتی ئه‌و به‌یانه‌وه‌م. پێش به‌یانه‌که‌ مام جه‌لال و مه‌رحوم حلمی عه‌لی شه‌ریف چاویان که‌وت به‌ سه‌رۆک کۆمار عه‌بدولره‌حمان عارف .

له‌ 17/07/1968دا به‌عسییه‌کان به‌ ئاگاداری ئه‌مه‌ریکا کۆده‌تایه‌کیان له‌ دژی عه‌بدولره‌حمان عارف کرد و ده‌سه‌ڵاتیان گرته‌ ده‌ست و ئه‌ویان ڕه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌ی وڵات کرد و له‌ 30/07/1968دا جارێکیتر کۆده‌تایه‌کی ناوخۆییان کرد به‌ ئاگاداری ئینگلیزه‌کان بۆ ڕاست کردنه‌وه‌ی حسابه‌که‌یان.

له‌ ئازاری 1970دا حکومه‌تی به‌عس ڕێککه‌وت له‌گه‌ڵ بارزانیدا پاش چه‌ند جه‌وله‌یه‌کی گفتوگۆ که‌ ئاکامه‌که‌ی خوێندنه‌وه‌ی به‌یانی 11ی ئازار بوو ، به‌یانه‌که‌ به‌ گرنگترین و گه‌وره‌ترین ده‌ستکه‌وتی سیاسی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ده‌ژمێردرێ که‌ ناوه‌رۆکه‌که‌ی ئۆتۆنۆمی بوو بۆ گه‌لی کورد.

حکومه‌تی به‌عس پشتی کرده‌ پارتی - باڵی مه‌کته‌بی سیاسی - و ئه‌حمه‌د حه‌سه‌ن به‌کر له‌ کۆنگره‌یه‌کی ڕۆژنامه‌وانیدا وتێ: ئه‌مانه‌ کۆمه‌ڵێکن ملکه‌چی ده‌سه‌ڵاتن ( جماعه‌ موالیه‌ للسلطه‌ ) .

 باڵی مه‌کته‌بی سیاسی خه‌ریکی خۆنزیکخستنه‌وه‌ بوو له‌ بارزانی ، بارزانیش ئه‌وانی به‌خشی و مه‌رجی دانا که‌ ناوی حزبه‌که‌یان بگۆڕن ئه‌وسا خۆیان هه‌ڵوه‌شێننه‌وه‌ و بێنه‌وه‌ ناو پارتی ، ئه‌مانیش ناوی خۆیان گۆڕی بۆ پارتی شۆڕشگێڕی کوردستان و هاتنه‌وه‌ ناو پارتی چونکه‌ پارتی له‌مه‌ زیاتر هیچ شتێکی تری ئه‌وانی قه‌بووڵ نه‌بوو .

ئه‌مه‌ی سه‌ره‌وه‌ کورته‌یه‌ک بوو له‌ مێژووی بزاڤی ڕزگاریخوازانه‌ی گه‌لی کورد که‌ پڕی بوو له‌ ئاژ‌اوه‌ و هاژوهوژو ناکۆکی و ململانێی سیاسی سه‌ختی جۆراوجۆری ناوخۆیی و نێوده‌وڵه‌تی. به‌درێژایی ئه‌و کاتانه‌ سۆڤیه‌ت ، ئه‌مه‌ریکا ، ئینگلیز ، ئێران  ویستوویانه‌ بێنه‌ ناو ڕووداوه‌کانه‌وه‌ و خۆیانی تێهه‌ڵقورتێنن و ده‌ستی تێوه‌رده‌ن و هه‌رجاره‌ی لایه‌کیان گۆڵی له‌ لایه‌که‌ی تر کردووه‌ له‌سه‌ر حسابی کورد و بزوتنه‌وه‌که‌ی ، کوردیش بۆئه‌وه‌ی پیلانی نێوده‌وڵه‌تی له‌دژ نه‌گێرن ناچار له‌به‌ر ڕۆشنایی هه‌لومه‌رج و بارودۆخه‌که‌ ملی ناوه‌ بۆ پرۆژه‌ و نه‌خشه‌کانی یه‌کێک له‌م زلهێزانه‌ و به‌قسه‌ی کردوون و ئیتر جاری واش هه‌بووه‌ گوێی نه‌داوه‌تێ و به‌زه‌ره‌ری خۆی ته‌واو بووه‌ ، نموونه‌ی ئه‌مه‌ ڕێککه‌تننامه‌ی جه‌زائیری 1975 ی نێوان حکومه‌تی به‌عس و شای ئێران بوو .

ئه‌م ده‌وڵه‌تانه‌ی ناوم هێنان زیاتر بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان کاریان کردووه‌ نه‌ک له‌به‌ر چاوی کاڵی کورد ، به‌ڵام ئه‌وکاته‌ی کورد که‌وتۆته‌ ناو موعاده‌له‌ سیاسییه‌که‌ی ئه‌وانه‌وه‌ ، ئه‌وا به‌ناچاری گه‌مه‌ی سیاسی خۆی کردووه‌ و ویستوویه‌تی جێی خۆی بکاته‌وه‌ و شتێک بۆخۆی بپچڕی ، جاری وا هه‌بووه‌ سه‌رکه‌وتوو ‌ و جاری واش هه‌بووه‌ ژێرکه‌وتوو بووه‌ .

ئه‌وه‌ی کۆسپی گه‌وره‌یه‌ بۆ کورد چ له‌وه‌وپێش و ج ئێستا ، زیاتر باری جیۆپۆلیتیکی کوردستان و دابه‌شکردنی ئه‌م وڵاته‌یه‌ به‌سه‌ر چه‌ند ده‌ڵه‌تێکی له‌یه‌کنه‌چوودا له‌ ڕووی سیستمی ئابوری و سیاسی و ئایینی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ ، به‌ڵام هه‌رگیز ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێ که‌ده‌سه‌ڵات و سه‌رانی کورد خه‌تاو تاوانیان نییه‌ و له‌ڕێی ڕاست لایاننه‌داوه‌ !! نه‌خێر ئه‌وان به‌شی یه‌که‌میان به‌رده‌که‌وێ ! .

به‌یانی11/ی ئازاری 1970 تینوگوڕێکی دا به‌ پارتی دیموکراتی کوردستان به‌سه‌رۆکایه‌تی بارزانی . له‌دوای خوێندنه‌وه‌ی به‌یانه‌که‌ به‌ ماوه‌یه‌ک باڵی پارتی ( م.س ) ، هه‌روها‌ لقی سلێمانی و ژماره‌یه‌ک له‌ئه‌ندامانی لیژنه‌ی ناوچه‌ و ڕیکخراوه‌کانی خواره‌وه‌ ،  بنکه‌و باره‌گای خۆیان پێچایه‌وه و ڕوویانکرده‌ ‌ به‌غدا و شاره‌کانی خوارووی عێراق ، گوایه‌ نه‌وه‌ک بارزانی ده‌ستیان لێبوه‌شێنێ ، ژماره‌یه‌ک له‌مانه‌ که‌ئه‌ندامی لق بوون ، پێشتر لووتبه‌رز ، شه‌ڕانی ، له‌خۆباییبوو ، شه‌ڕیان له‌گه‌ڵ تڕ و سێبه‌ری خۆیاندا ده‌کرد و ئه‌گه‌ر پێشمه‌رگه‌ یان که‌سێکی لاواز به‌ جۆرێک قسه‌ی بکردایه‌ ، په‌لاماریان ده‌دا و پێیانده‌وت بڕۆ ! هه‌ی له‌مه‌لایی مه‌لاییتر !! ئه‌مانه‌ له‌دوای تێکه‌ڵبوونه‌وه‌که‌ ، به‌پێچه‌وانه‌ی ڕابوردوی خۆیانه‌وه‌ ، هه‌ر یه‌که‌یان بوون به‌ نۆکه‌ر و پیاوی خه‌ڵکانی سه‌ر به‌ پارتی وه‌کوو : عه‌لی عه‌بدوڵڵه‌ ، خاڵه‌ حاجی ، عه‌بدولی سوران و که‌وتنه‌ ته‌نازول و ماستاو ساردکردنه‌وه‌ و ڕکه‌به‌رایه‌تیکردنی ئێمه‌مانان . ئه‌مانه‌ سه‌لماندیان که‌ گزگل و ترسنۆکن !!!  کاک فوئاد قه‌ره‌داخی جوامێرترین و ئازاترین ئه‌ندامی لق بوو که‌ ئه‌مانه‌ی قه‌بووڵ نه‌بوو ، به‌وپه‌ڕی سه‌ربه‌رزییه‌وه‌ وازی له‌ئه‌ندامه‌تی لق هێنا و له‌ماڵه‌وه‌ دانیشت . یه‌کێک له‌وانه‌ کاتی خۆی تازه‌ هاتبووه‌ سوید ، میوانداری کردم له‌ ماڵی خۆیان و هه‌تا به‌ره‌به‌یان وشه‌مان ده‌گۆرییه‌وه‌ ، پێیم وت : تۆ کارێکی وه‌هات نه‌کردووه‌ جارێکی تر جێگات ببێته‌وه‌ له‌ کوردستاندا ! تۆ سقوطت کرد ! وتێ : بۆچی ؟ وتم: له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌سێکی وه‌کوو تۆ، سیاسه‌تمه‌دار ، مێژوونووس ، نووسه‌ر ، سیاسییه‌کی موخه‌زره‌می سه‌رده‌می پاشایه‌تی و قۆناخه‌کانی دواتر....تاد  قه‌بووڵت کرد تێکه‌ڵ به‌ ‌ پاراستن و خاڵه‌ حاجی ببی ‌و به‌دوای قنگی که‌سێکی نه‌خوێنده‌واری وه‌کوو ئه‌ودا ڕابکه‌یت !!! وتی: ئاخر من ئه‌وکاته‌ مه‌لا مسته‌فام به‌ ره‌مزی بزووتنه‌وه‌که‌ ده‌زانی . وتم: قسه‌وباس له‌سه‌ر مه‌لامسته‌فا نییه‌ !! تۆ که‌سایه‌تی سیاسی خۆت شکاند ! که‌س له‌ ئێمه‌مان ڕای وانه‌بووه‌ دژایه‌تی بارزانی و پارتی بکه‌ین ! به‌ڵام هه‌موو شت به‌ خوێ و خوێش به‌مانا !!! شوێنی تۆ مه‌کته‌بی سیاسی بوو نه‌ک پاراستن !!!!

پێش ڕێککه‌وتنی بارزانی و حکومه‌ت (1970 ) شه‌ڕی ناوخۆ هه‌بوو ، واته‌ ساڵه‌کانی 1967- 1970 که‌وای له‌ کۆمه‌ڵیک گه‌نج کردبوو سه‌ر بنێن به‌یه‌که‌وه و به‌دوای چاره‌سه‌ردا بگه‌ڕین ، چونکه‌ به‌ڕاستی میلله‌ت بێزار بوو له‌ یه‌کتری کوشتن و خه‌تاکه‌شیان ده‌خسته‌ پاڵ باڵی پارتی

( م . س )‌ .

هه‌رله‌وکاتانه‌دا کۆمه‌ڵه‌ گه‌نجێک که‌وتبوونه‌ ژێر کاریگه‌ری شۆڕشی کوباو سه‌رکرده‌که‌ی ( فیدل

کاسترۆ ) ، هه‌روه‌ها شۆڕشگێڕی ناوداری ئه‌وسه‌رده‌مه‌ ( ئارنستۆ شی گیڤارا ) که‌ خۆی پزیشکێکی ئارژه‌نتینی بوو ، شانبه‌شانی فیدل کاسترۆ هاوکاریکرد له‌ شۆڕشه‌که